Từ xử lý hậu quả sang phòng chống bạo lực sớm: bước ngoặt bắt buộc
Phòng ngừa bạo lực học đường là cách tiếp cận mà nhà trường chủ động nhận diện sớm xung đột, rối nhiễu tâm lý và nguy cơ từ môi trường số, để tư vấn, can thiệp và phối hợp với gia đình – công an, qua đó bảo vệ an toàn thể chất, tinh thần và an toàn học sinh online trước khi bạo lực hay tổn hại xảy ra. Năm học này, Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục chuyển trọng tâm từ xử lý những vụ việc đã xảy ra sang ưu tiên nhận diện, phòng ngừa và can thiệp sớm. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy: trường học thân thiện không thể xây trên nền văn hóa “đợi bạo lực xảy ra rồi mới xử lý”. Các trường phải thường xuyên nắm bắt diễn biến tư tưởng, tình hình lớp học, giải quyết kịp thời mâu thuẫn nhỏ để ngăn xung đột leo thang thành bạo lực phức tạp.
Tư vấn tâm lý trường học: lá chắn đầu tiên trước bạo lực
Nếu trước đây, tư vấn tâm lý trường học thường bị xem là hoạt động “phụ”, thì trong chiến lược phòng chống bạo lực sớm, nó trở thành hạ tầng cốt lõi. Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường khai thác hiệu quả đội ngũ tư vấn tâm lý, rà soát các kênh thông tin và tăng cường trao đổi với gia đình để nhận diện sớm vấn đề tâm lý, tránh để học sinh bị cô lập, kỳ thị. Tại một số trường trung học, Phòng tư vấn, hỗ trợ học sinh được xây dựng với đội ngũ được đào tạo bài bản về tâm lý học, cùng Tổ tư vấn tâm lý học đường gồm giáo viên giàu kinh nghiệm và tâm huyết. Theo Thông tư 18/2025 về công tác tư vấn học đường, mục tiêu là tăng năng lực của học sinh trong việc tự phòng ngừa, nhận diện và tìm kiếm trợ giúp cho các vấn đề học tập, tâm lý và xã hội, đồng thời phát triển kỹ năng sống và sức khỏe tinh thần bền vững.
Trường học thân thiện bắt đầu từ chăm sóc sức khỏe tinh thần
Khái niệm trường học thân thiện không còn dừng ở vài khẩu hiệu trên tường; nó phải được hiện thực hóa bằng hệ thống chăm sóc sức khỏe tinh thần từ sớm. Một số trường đã triển khai đồng bộ chương trình “Chăm sóc sức khỏe tinh thần” với dịch vụ tham vấn học đường 24/7, tạo không gian an toàn, tin cậy để học sinh được nói ra cảm xúc, khó khăn về hành vi, học tập và các mối quan hệ. Song song, chương trình giáo dục kỹ năng sống tập trung phát triển năng lực cảm xúc – xã hội: tự nhận thức, quản lý cảm xúc, xây dựng quan hệ tích cực, ra quyết định có trách nhiệm. Khi công tác phòng ngừa được thực hiện từ sớm, hiệu quả không chỉ ở việc ngăn bạo lực học đường trước khi xảy ra mà còn ở việc hình thành nhân cách, phẩm chất và năng lực ứng xử tích cực cho học sinh. Trường học thân thiện, vì thế, là nơi xung đột được hóa giải trước khi biến thành hành vi gây hại.
An toàn học sinh online: từ lớp học đến mạng xã hội
Bạo lực học đường ngày nay không chỉ xuất hiện trong sân trường mà còn trên các nền tảng số, nơi tin giả, nội dung độc hại và lạm dụng công nghệ dễ dàng xuyên qua tường lớp. Bộ GD&ĐT yêu cầu đẩy nhanh chuyển đổi số gắn với bảo vệ học sinh trên môi trường mạng, coi an toàn học sinh online là nhiệm vụ trọng tâm. Các trường được khuyến nghị phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an địa phương để quản lý, phòng ngừa và xử lý rủi ro khi học sinh tham gia mạng xã hội. Học sinh được hướng dẫn nhận diện thông tin độc hại, nội dung bạo lực, hành vi lừa đảo, cũng như cách sử dụng trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số một cách lành mạnh. Đồng thời, nhà trường duy trì kết nối với gia đình để hỗ trợ xây dựng thói quen sử dụng mạng xã hội có chừng mực, giảm nguy cơ nghiện và hạn chế tác động của nguồn tin xấu lên tâm lý lứa tuổi.
Bài học từ một vụ việc và yêu cầu phối hợp 4 bên
Vụ việc xảy ra ngày 4/9 tại một trường thuộc xã Thanh An (TP.HCM), khi một học sinh dùng hung khí khiến 5 bạn cùng trường bị thương, là lời cảnh báo đau đớn về cái giá của việc không phòng ngừa sớm bạo lực học đường. Học sinh này từng điều trị stress, có trạng thái tâm lý không ổn định và tiếp xúc với nội dung tiêu cực trên mạng xã hội. Trong bối cảnh học sinh chịu ảnh hưởng từ nhiều nguồn thông tin, trong đó có không ít nội dung độc hại trên internet, khả năng lọc thông tin và kiểm soát hành vi của các em còn hạn chế. Vì vậy, hỗ trợ từ gia đình và nhà trường không thể mang tính “chữa cháy”, mà phải là đồng hành liên tục. Bộ GD&ĐT yêu cầu địa phương và cơ sở giáo dục chủ động phòng ngừa bạo lực, xâm hại, tệ nạn; tăng cường tư vấn tâm lý và bảo vệ trẻ trước rủi ro online, đồng thời phối hợp thường xuyên giữa nhà trường, gia đình, công an và các tổ chức thanh thiếu niên để hỗ trợ kịp thời.
