Từ xử lý hậu quả đến phòng ngừa sớm: bước ngoặt bắt buộc
Phòng ngừa bạo lực học đường là cách tiếp cận trong đó nhà trường không chờ vụ việc xảy ra mới can thiệp, mà chủ động nhận diện nguy cơ từ sớm, chăm sóc sức khỏe tinh thần, quản lý môi trường trực tiếp và trực tuyến của học sinh, kết nối gia đình – công an – cộng đồng để ngăn xung đột nhỏ phát triển thành hành vi bạo lực nghiêm trọng. Năm học 2026-2027, Bộ GD-ĐT yêu cầu rõ: trọng tâm công tác học sinh phải chuyển từ xử lý vụ việc đã xảy ra sang nhận diện nguy cơ, phòng ngừa và can thiệp sớm. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà là thay đổi tư duy quản lý: thay vì coi bạo lực như sự cố cá biệt, phải xem đó là rủi ro hệ thống, nếu không kiểm soát sẽ phá vỡ mục tiêu xây dựng trường học an toàn, thân thiện.
Cảnh báo từ vụ việc Thanh An: vì sao phải thay đổi ngay
Bước ngoặt này không diễn ra trong khoảng trống; nó đến sau những cảnh báo rất cụ thể. Ngày 4/9, tại một trường ở xã Thanh An, TP.HCM, một học sinh đã dùng hung khí làm bị thương 5 bạn cùng trường, vụ việc gây chấn động dư luận và đặt lại câu hỏi: nhà trường đã làm đủ để phòng ngừa chưa? Thông tin ban đầu cho thấy em này từng điều trị stress, tâm lý bất ổn và tiếp xúc với nội dung tiêu cực trên mạng xã hội. Đó là minh chứng sống động cho mối liên hệ giữa sức khỏe tinh thần, an toàn học sinh online và bạo lực học đường. Bộ GD-ĐT nhìn thẳng vào thực tế: xung đột trong trường thường xuất phát từ nguyên do rất nhỏ, nhưng nếu không được phát hiện và giải quyết kịp thời có thể diễn biến phức tạp. Vì thế, tiếp cận "chữa cháy" là không còn chấp nhận được trong bối cảnh mới.
Tư vấn tâm lý trường học: nền tảng của phòng ngừa hiệu quả
Muốn phòng ngừa bạo lực học đường, hệ thống tư vấn tâm lý trường học phải trở thành “trái tim” của nhà trường, không phải hình thức cho có. Một trường THPT đã xây dựng Phòng tư vấn, hỗ trợ học sinh với đội ngũ được đào tạo bài bản về tâm lý, đồng thời duy trì Tổ tư vấn tâm lý học đường gồm các giáo viên giàu kinh nghiệm. Nhà trường triển khai dịch vụ tham vấn học đường 24/7 để hỗ trợ kịp thời những học sinh gặp khó khăn về cảm xúc, hành vi, học tập hay các mối quan hệ. Ở tầm chính sách, thông tư 18/2025 hướng dẫn hoạt động tư vấn học đường và công tác xã hội, xác định mục tiêu là tăng năng lực cho học sinh trong phòng ngừa, nhận diện, giải quyết và tìm kiếm hỗ trợ trước các vấn đề học tập, tâm lý, xã hội. Nếu các trường chỉ lập phòng tư vấn trên giấy, yêu cầu phòng ngừa sẽ biến thành khẩu hiệu rỗng; nếu vận hành nghiêm túc, đó sẽ là tuyến phòng thủ đầu tiên chống bạo lực.
Bảo vệ an toàn học sinh online: từ lớp học đến không gian số
Trong thời đại mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo, phòng ngừa bạo lực học đường không thể tách rời an toàn học sinh online. Bộ GD-ĐT yêu cầu đẩy nhanh chuyển đổi số gắn với bảo vệ học sinh trên môi trường mạng. Các trường phải phối hợp chặt với công an địa phương để quản lý, phòng ngừa và xử lý rủi ro khi học sinh tham gia mạng xã hội; hướng dẫn các em nhận diện thông tin độc hại, lừa đảo và sử dụng AI, nền tảng số một cách lành mạnh, có trách nhiệm. Đây là nhiệm vụ có tác động trực tiếp đến gia đình: nhà trường cần duy trì kết nối để cùng giúp học sinh hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội điều độ. Trong các kế hoạch cho năm học 2026-2027, Bộ còn yêu cầu nghiên cứu giải pháp bảo đảm môi trường số an toàn cho lứa tuổi vị thành niên. Nếu coi màn hình là phần mở rộng của lớp học, mọi chiến lược phòng ngừa phải đi theo học sinh vào không gian số.
Xây trường học thân thiện bằng kỹ năng và phòng ngừa toàn diện
Xây dựng trường học thân thiện không thể dừng ở khẩu hiệu trên băng rôn; nó bắt đầu từ thiết kế chính sách và hoạt động hằng ngày. Bộ GD-ĐT nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng trường học an toàn, nhân văn, hạnh phúc, yêu cầu các địa phương lựa chọn ít nhất hai vấn đề cấp bách để tập trung nguồn lực, tạo chuyển biến rõ rệt. Một mặt, các trường phải tăng cường phòng ngừa bạo lực học đường, mặt khác kiểm soát chặt an toàn thực phẩm tại bếp ăn nội trú, bán trú, thực hiện khám sức khỏe hoặc sàng lọc miễn phí đầu năm và từng bước tạo sổ sức khỏe điện tử cho người học. Song song, học sinh cần được đào tạo kỹ năng nhận diện lừa đảo, thông tin độc hại, sử dụng AI và mạng xã hội an toàn. Kết luận ở đây khá rõ: nếu chúng ta muốn giảm bạo lực, phải chuyển trọng tâm từ xử lý vụ việc sang xây môi trường học tập thân thiện bằng chiến lược phòng ngừa tổng thể – từ lớp học, phòng tư vấn, bếp ăn đến không gian mạng và gia đình.
