Cảng xanh Hải Phòng: lựa chọn chiến lược, không phải khẩu hiệu
Cảng xanh Hải Phòng là chiến lược phát triển hệ thống cảng biển theo hướng sử dụng năng lượng sạch, tự động hóa khai thác, giảm phát thải và kết nối chặt chẽ với kinh tế tuần hoàn, nhằm biến toàn bộ chuỗi logistics và công nghiệp sau cảng thành một hệ sinh thái xanh, thông minh và có sức cạnh tranh quốc tế. Đây không phải bước “tô màu” bề nổi, mà là sự thay đổi mô hình tăng trưởng: lấy cảng xanh làm mũi nhọn, lấy kinh tế tuần hoàn làm động lực và coi năng lực thực thi thể chế – hạ tầng – nguồn lực là phép thử thành bại. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc theo tiêu chuẩn Net Zero, ESG và rào cản carbon biên giới, lựa chọn này cho thấy Hải Phòng chủ động đi trước thay vì bị động ứng phó.
Lạch Huyện: "trái tim" của chuyển đổi xanh và logistics khu vực
Nếu muốn cạnh tranh với Singapore hay các cảng biển Đông Á, Hải Phòng buộc phải chứng minh năng lực ở tuyến đầu: khu cảng nước sâu Lạch Huyện. Tại đây, cuối tháng 5, Trung tâm Logistics Tân Cảng Lạch Huyện chính thức hoạt động với giai đoạn một rộng 12,4 ha, sức chứa 8.000 TEU và bốn cẩu giàn bánh lốp chạy điện. Sáu bến đầu tiên của Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện đã khai thác với tổng công suất khoảng 4,7 triệu TEU/năm, có thể tiếp nhận tàu tới 200.000 DWT, và các bến số 7 đến 12 đang chuẩn bị đầu tư để nâng công suất lên khoảng 10,2 triệu TEU/năm. Đầu tháng 7, Cảng Hải Phòng, Cảng Sài Gòn, MSC Việt Nam và MEDLOG Việt Nam ký thỏa thuận phát triển chuỗi dịch vụ logistics tích hợp, biến Lạch Huyện thành nút kết nối chuỗi vận tải toàn cầu với các trung tâm sản xuất trong nước.
Từ cảng xanh đến kinh tế tuần hoàn và siêu đô thị biển
Điểm đáng giá trong cách Hải Phòng định vị cảng xanh là coi đây là "trái tim" điều phối dòng chảy hàng hóa, năng lượng và dữ liệu của cả nền kinh tế, tạo lực kéo tự nhiên sang công nghiệp xanh, đô thị xanh và du lịch sinh thái. Nghị quyết số 08-NQ/TU xác định chuyển đổi xanh là nhiệm vụ xuyên suốt của toàn bộ hệ thống chính trị, đồng thời lấy kinh tế tuần hoàn làm động lực tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới. Thành phố hướng tới mục tiêu đến năm 2030, 100% cảng biển đạt tiêu chí cảng xanh và trở thành hình mẫu về cảng xanh, cảng thông minh. Theo thông tin doanh nghiệp, tại Cảng Container quốc tế Hateco Hải Phòng, việc sử dụng cổng tự động giúp thời gian quay vòng xe giảm xuống dưới 14 phút và lượng khí thải ở khâu này giảm khoảng 50%, cho thấy tác động trực tiếp tới chi phí và trải nghiệm của doanh nghiệp vận tải.
Quy hoạch dài hạn: tham vọng siêu đô thị biển cạnh tranh toàn cầu
Cảng xanh không đứng riêng lẻ; nó nằm trong một tầm nhìn dài hạn về cấu trúc đô thị và kinh tế biển. Quy hoạch chung Hải Phòng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 được nghiên cứu để cụ thể hóa mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới, đồng thời đáp ứng yêu cầu tái cấu trúc không gian đô thị, hạ tầng và sử dụng đất theo hướng bền vững. Theo định hướng, giai đoạn 2045–2050, Hải Phòng phấn đấu trở thành thành phố cảng công nghiệp, dịch vụ hiện đại tầm châu Á; trung tâm kinh tế biển, logistics, năng lượng sạch và khoa học – công nghệ biển của đất nước. Xa hơn, đến năm 2075, thành phố đặt mục tiêu trở thành siêu đô thị biển có sức cạnh tranh toàn cầu, trung tâm giao thương, logistics và kinh tế biển của khu vực Đông Á. Hệ thống trục cảnh quan sẽ hình thành mạng lưới hành lang sinh thái và không gian mở, nâng chất lượng môi trường, tăng kết nối đô thị và phát triển du lịch sinh thái.
Thách thức thực thi và cơ hội bứt phá trước các cảng khu vực
Điểm mạnh của Hải Phòng hiện nay là có một chiến lược rõ: cảng xanh, kinh tế tuần hoàn và quy hoạch siêu đô thị biển gắn với trung tâm logistics khu vực. Nhưng thách thức nằm ở năng lực thực thi. Các tuyến bài phân tích cho thấy thành phố đang phải giải bài toán sức tải sinh thái tại Cát Bà, phân bổ tổng nguồn lực phát triển lên tới 256.000 tỷ đồng, cùng việc tháo gỡ ba điểm nghẽn thể chế – hạ tầng – nhân lực. Quy hoạch yêu cầu tiếp tục nghiên cứu phương án ứng phó biến đổi khí hậu, tốc độ tăng dân số, nguồn nhân lực và phân kỳ triển khai, nếu không, tầm nhìn đến 2075 dễ bị treo trên giấy. Nếu Hải Phòng biến được các mục tiêu cảng xanh và trung tâm logistics thành năng lực cạnh tranh thực tế, thành phố có cơ hội vươn lên nhóm đầu Đông Á thay vì mãi đóng vai "cửa ngõ phía Bắc" phụ trợ cho các cảng lớn như Singapore.
