Cảng xanh Hải Phòng: Từ lựa chọn chiến lược đến tham vọng dẫn đầu khu vực
Cảng xanh Hải Phòng là mô hình cảng biển được thiết kế để giảm phát thải, tối ưu sử dụng năng lượng sạch, điện hóa thiết bị xếp dỡ và số hóa quy trình logistics, qua đó biến cảng từ điểm bốc dỡ hàng hóa thành trung tâm điều phối dòng chảy vật chất, năng lượng và dữ liệu trong toàn bộ nền kinh tế địa phương. Việc thành phố chọn cảng xanh làm mũi nhọn phát triển không phải là một khẩu hiệu môi trường đẹp mắt, mà là quyết định mang tính sinh tử trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc theo tiêu chuẩn Net Zero, ESG và rào cản carbon biên giới. Hải Phòng muốn đi trước một bước: dùng cảng xanh để buộc cả hệ sinh thái công nghiệp, logistics, dịch vụ quanh mình cùng chuyển đổi, thay vì tiếp tục tăng trưởng dựa trên mô hình thâm dụng tài nguyên, phát thải cao vốn đã đến giới hạn.
Nhịp đập Lạch Huyện: Đột phá mở đường cho chuyển đổi xanh cảng biển
Lạch Huyện đang đóng vai trò phòng thí nghiệm sống cho tham vọng cảng xanh Hải Phòng. Trong chưa đầy hai tháng, khu cảng nước sâu này đã chứng kiến một loạt bước ngoặt: cuối tháng 5, Trung tâm Logistics Tân Cảng Lạch Huyện chính thức hoạt động với định hướng trở thành mô hình logistics xanh đầu tiên tại khu vực cảng nước sâu. Đầu tháng 7, Cảng Hải Phòng, Cảng Sài Gòn, MSC Việt Nam và MEDLOG Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác phát triển chuỗi dịch vụ logistics tích hợp, lấy hai bến số 3 và 4 ở Lạch Huyện làm hạ tầng chiến lược kết nối các tuyến vận tải quốc tế với trung tâm sản xuất trong nước. Cùng thời điểm, sáu bến đầu tiên của cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện bắt đầu khai thác với công suất thiết kế 4,7 triệu TEU/năm và khả năng tiếp nhận tàu container tới 200.000 DWT. Đây là những con số cho thấy Hải Phòng không nói suông về chuyển đổi xanh cảng biển mà đang dịch quyết tâm thành hành động cụ thể, có sức nặng.
Không chỉ “tô xanh” cầu bến: Cách cảng xanh tạo hiệu ứng domino lên toàn bộ nền kinh tế
Điểm đáng kể nhất trong lựa chọn cảng xanh Hải Phòng là tầm nhìn vượt ra khỏi hàng rào cảng. Thành phố thẳng thắn nhìn nhận cảng biển là nơi giao nhau của hàng hóa, nguyên liệu, phương tiện, năng lượng, dữ liệu và vốn đầu tư; khi nơi giao nhau này đổi tiêu chuẩn, cả chuỗi phía sau buộc phải thay đổi theo. Tại cảng container quốc tế Hateco Hải Phòng, hệ điều hành khai thác, mạng 5G dùng riêng, cổng tự động và hệ thống nhận diện quang học đang được tích hợp vào quy trình vận hành, giúp toàn bộ xe tải qua cổng tự động, thời gian quay vòng giảm xuống dưới 14 phút và lượng khí thải tại khâu này giảm khoảng 50%. Đây là ví dụ rõ ràng về cách chuyển đổi xanh trong một mắt xích – từ điện hóa thiết bị, rút ngắn thời gian chờ – tạo áp lực tích cực lên doanh nghiệp logistics, nhà máy, nhà cung ứng phải kiểm kê khí nhà kính, truy xuất nguyên liệu và cải thiện quy trình để đáp ứng yêu cầu dữ liệu phát thải ngày càng chặt chẽ.
Kinh tế tuần hoàn và mục tiêu tăng trưởng: Hải Phòng đặt cược vào mô hình mới
Đi cùng cảng xanh, Hải Phòng chính thức chọn kinh tế tuần hoàn làm động lực chuyển đổi và tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới. Điều này xuất hiện rõ trong định hướng tổng thể: chuyển đổi xanh được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của toàn hệ thống chính trị và toàn thành phố; các trụ cột gồm cảng xanh, công nghiệp xanh, đô thị xanh, du lịch sinh thái bền vững với trọng tâm đảo Cát Bà, cùng nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao, trong đó phát triển cảng xanh là đột phá chiến lược. Song song, thành phố điều chỉnh kịch bản tăng trưởng: năm 2026 phấn đấu GRDP theo giá so sánh năm 2020 đạt 731.651 tỷ đồng, tăng 13% so với năm 2025, với công nghiệp – xây dựng dự kiến tăng 15,4% và dịch vụ tăng 11,21%. Việc đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao trong khi chuyển sang mô hình xanh, tuần hoàn thể hiện một quan điểm đáng tranh luận nhưng rõ ràng: Hải Phòng không chấp nhận đánh đổi giữa tăng trưởng và môi trường, mà muốn dùng đổi mới mô hình để vừa tăng nhanh vừa sạch hơn.
Từ nghị quyết đến thực thi: Cảng xanh Hải Phòng có đủ lực để đi đến cùng?
Nghị quyết số 08-NQ/TU đã nói rõ tham vọng: lấy cảng xanh làm mũi nhọn, kinh tế tuần hoàn làm động lực trung tâm và năng lực thực thi thể chế – hạ tầng – nguồn lực làm phép thử đo lường thành bại. Nhưng tham vọng chỉ có ý nghĩa khi đi kèm lộ trình và sức chịu đựng đầy đủ. Về lộ trình, đến năm 2030 Hải Phòng đặt mục tiêu 100% cảng biển đạt tiêu chí cảng xanh, xây dựng hình mẫu cảng xanh, cảng thông minh; đồng thời giảm phát thải khí nhà kính ít nhất 43,5% so với năm 2020 và hướng tới phát thải ròng bằng 0 từ năm 2045. Về tăng trưởng ngắn hạn, thành phố xác định quý III phải đạt GRDP 186.673 tỷ đồng, tăng 14,8%, và quý IV đạt 205.941 tỷ đồng, tăng 14,21%, đi kèm các mục tiêu mạnh về đầu tư và nhà ở xã hội. Câu hỏi đặt ra là bộ máy quản lý, hệ thống hạ tầng và nguồn nhân lực có kịp thích ứng với yêu cầu nghiêm ngặt của chuyển đổi xanh hay không. Nếu làm được, cảng xanh Hải Phòng sẽ không chỉ là câu chuyện một địa phương mà là mô hình tham khảo cho toàn bộ không gian cảng biển Đông Nam Á đang chịu sức ép carbon ngày càng lớn.
