Từ công trường Long Thành đến bài toán liên kết vùng
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không quốc tế quy mô lớn ở phía Đông Nam TP.HCM, gồm nhà ga hành khách, đường băng, sân đỗ và hệ thống kết nối giao thông đường bộ, đường sắt, đô thị, được kỳ vọng trở thành cửa ngõ hàng không mới và trung tâm trung chuyển hành khách, hàng hóa của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đồng thời giảm tải cho Tân Sơn Nhất và tái tổ chức lại mạng lưới vận tải khu vực. Chính vì vậy, mỗi thay đổi về tiến độ xây dựng và kết nối giao thông ở Long Thành không chỉ là thông tin kỹ thuật, mà là tín hiệu cho hướng phát triển không gian kinh tế vùng trong nhiều thập niên tới. Vấn đề cốt lõi lúc này không phải Long Thành có xây xong hay không, mà là sân bay này có đi vào vận hành đúng thời điểm, với hệ thống kết nối giao thông đồng bộ hay tiếp tục rơi vào tình trạng "cảng hàng không quốc tế đẹp nhưng lỡ nhịp" như chúng ta đã thấy ở không ít dự án hạ tầng trước đây. Chính chuyến kiểm tra hiện trường của Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cùng các bộ, ngành và địa phương đã cho thấy Chính phủ đang chọn cách đẩy nhanh tiến độ, siết chặt phối hợp thay vì chấp nhận những trì hoãn quen thuộc.
Tiến độ xây dựng: 85% khối lượng không chỉ là con số đẹp
Theo báo cáo của chủ đầu tư, dự án thành phần 3 của sân bay Long Thành – nơi tập trung các hạng mục chính như nhà ga hành khách, đường cất hạ cánh, sân đỗ – hiện đã hoàn thành trên 85% giá trị hợp đồng, với 4 gói thầu đã xong và 12 gói còn lại cơ bản đáp ứng yêu cầu tiến độ để hướng tới vận hành thương mại vào tháng 12/2026. Đây là tỷ lệ cao nhưng không cho phép tâm lý chủ quan, bởi giai đoạn cuối luôn là lúc các hạng mục kỹ thuật, kiểm thử hệ thống, phối hợp giữa các nhà thầu dễ sinh ra “độ vênh” làm trễ cả dự án. Ở gói 5.10 – nhà ga hành khách – các nhà thầu đang tập trung hoàn thiện khu vực trung tâm, cánh Tây, lắp đặt quầy làm thủ tục, cảnh quan và các hệ thống hỗ trợ vận hành, trong đó thang cuốn, băng chuyền hành lý, máy soi chiếu, cầu ống lồng đã bước vào chạy thử và kiểm tra vận hành. Câu nói mang tính "cây gậy" được nhắc lại ngay tại công trường: nếu không bảo đảm an toàn và điều kiện cần thiết thì "không bay", cho thấy Chính phủ sẵn sàng hy sinh sự hoành tráng ngày khai trương nếu tiêu chuẩn an toàn của cảng hàng không quốc tế này chưa đạt mức cần thiết.
Mở rộng cao tốc, hoàn thiện T1, 25C: vì sao kết nối giao thông là điểm nghẽn sống còn?
Một sân bay quốc tế không thể phát huy vai trò nếu mạng kết nối giao thông xung quanh bị tắc nghẽn. Tại công trường mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành, tuyến gần 22 km đang được nâng từ 4 lên 8–10 làn, tổng mức đầu tư 16.300 tỷ đồng, đã hoàn thành hơn 72% khối lượng và dự kiến cơ bản xong phần cầu cạn, mặt đường vào cuối 2026, riêng cầu Long Thành dự kiến hoàn thành tháng 2/2027. Đây là quyết định mang tính chiến lược: nếu đoạn huyết mạch này chậm trễ, toàn bộ lợi thế thời gian của hành khách sử dụng sân bay Long Thành sẽ bị triệt tiêu trên đường ra vào. Song song, đường 25C dài gần 2 km nối với đường T1 và cổng 1 sân bay đạt khoảng 80% thi công và kỳ vọng khai thác từ 31/10, trong khi T1 đã đưa vào sử dụng, kết nối trực tiếp sân bay với cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, quốc lộ 51 và đường 25C, đồng thời phục vụ vận chuyển hàng hóa, thiết bị phục vụ xây dựng. Việc Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương "tập trung nguồn lực, đẩy nhanh xây dựng để bảo đảm các tuyến kết nối hoàn thành cùng lúc" cho thấy nhận thức rõ ràng: chậm ở kết nối giao thông sẽ làm chậm cả sân bay, dù nhà ga có hoàn thiện đúng kế hoạch.
Liên thông cao tốc: giảm tải quốc lộ 51 và tái cấu trúc không gian kinh tế
Điểm đáng chú ý trong chuyến kiểm tra không phải chỉ là tiến độ từng tuyến đường, mà là tư duy liên kết mạng cao tốc quanh sân bay Long Thành. Phó Thủ tướng yêu cầu TP.HCM và Đồng Nai khẩn trương thống nhất phương án tổ chức giao thông, nhanh chóng hoàn thiện đấu nối các cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, Bến Lức – Long Thành, Biên Hòa – Vũng Tàu, tạo trục cao tốc liên thông từ Long Thành đến Vũng Tàu và ngược lại, từng bước giảm áp lực lên quốc lộ 51. Đây là bước chuyển từ tư duy "làm xong một tuyến" sang "tạo hành lang cao tốc" cho cả vùng. Từ ngày 1/10, toàn tuyến Bến Lức – Long Thành gần 58 km đã đưa vào khai thác, mở tuyến trực tiếp mới giữa Đồng bằng sông Cửu Long, TP.HCM, Đồng Nai và các tỉnh Đông Nam bộ, với lưu lượng bình quân hơn 25.000 lượt xe mỗi ngày. Cùng lúc, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu hơn 54 km đã tạm thông toàn tuyến từ tháng 5, nhưng hiện chỉ mở cho ô tô dưới 9 chỗ, tốc độ 60–80 km/h, còn xe tải lớn vẫn dồn lên quốc lộ 51. Khi các nút nối giữa các cao tốc này được hoàn thiện – bao gồm kết nối TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây với Biên Hòa – Vũng Tàu, và Bến Lức – Long Thành với Biên Hòa – Vũng Tàu qua nút Tân Hiệp – luồng xe từ TP.HCM và miền Tây đi Long Thành, Vũng Tàu sẽ không còn phụ thuộc vào một trục quốc lộ duy nhất, mở ra lựa chọn mới cho vận tải hàng hóa giữa các trung tâm logistics, khu công nghiệp, cảng biển.
Long Thành có trở thành cảng hàng không quốc tế đúng nghĩa?
Đằng sau các con số tiến độ là câu hỏi lớn: Long Thành sẽ trở thành cảng hàng không quốc tế với hệ sinh thái kết nối tương xứng, hay chỉ là một nhà ga hiện đại giữa vùng giao thông lộn xộn. Hiện dự án được triển khai đồng thời ở 4 dự án thành phần, gồm khối nhà làm việc cơ quan quản lý nhà nước (hải quan, công an, cảng vụ), khối kiểm soát không lưu, thiết bị chuyên ngành hàng không do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam đầu tư, và khối hạ tầng kỹ thuật, khai thác như nhà ga, đường băng, sân đỗ do ACV thực hiện, cùng hệ thống kết nối giao thông gồm đường bộ, đường sắt, đường sắt đô thị. Việc Chính phủ yêu cầu thi công 24/7, giám sát sát sao từng hạng mục, đồng thời ép tiến độ đấu nối các tuyến cao tốc cho thấy nhận thức khá rõ: một sân bay quốc tế không chỉ là công trình kiến trúc mà là nút trung tâm của mạng lưới hạ tầng khu vực. Theo kế hoạch, sân bay Long Thành sẽ chạy thử vào tháng 10–11/2026, trước khi khai thác thương mại vào tháng 12 cùng năm. Sau đó, các hãng như Vietnam Airlines, Vietjet dự kiến mở thêm loạt đường bay quốc tế đến châu Âu, Úc, Nam Á, Đông Bắc Á, Đông Nam Á, châu Mỹ và các đường bay nội địa, đưa sản lượng hành khách lên khoảng 50% công suất thiết kế trong giai đoạn hai từ 4 đến 10/2027. Nhưng để những con số đó trở thành hiện thực, điều quan trọng không chỉ là "chạy kịp tiến độ", mà là dám trì hoãn nếu điều kiện an toàn, chất lượng kết nối giao thông và dịch vụ không đạt – đúng tinh thần "nếu không bảo đảm an toàn và điều kiện cần thiết thì không bay" đã được nhấn mạnh trên công trường. Nếu Long Thành làm được điều này, nó mới xứng đáng là dự án đặt lại chuẩn an toàn, hiệu quả cho các cảng hàng không quốc tế của Việt Nam trong tương lai.
