Cầu Cát Lái khởi công: bước ngoặt sau hai thập kỷ “lụy phà”
Cầu Cát Lái là tuyến cầu đường dài hơn 11,6km với 8 làn xe, bắc qua sông Đồng Nai để thay thế phà Cát Lái, kết nối trực tiếp khu vực cảng – đô thị phía Đông TP.HCM với TP Đồng Nai và trục giao thông đi sân bay Long Thành, được xem như mắt xích chiến lược trong mạng lưới giao thông TP.HCM – Đồng Nai và vùng Đông Nam Bộ.
Việc cầu Cát Lái khởi công không chỉ là thêm một dự án hạ tầng đô thị, mà là lời đáp muộn màng cho bài toán giao thông TP.HCM – Đồng Nai kéo dài hơn 20 năm. Sáng 29-9, tại xã Đại Phước, dự án cầu Cát Lái chính thức được khởi công xây dựng. Cầu có tổng chiều dài tuyến hơn 11,6km, trong đó cầu chính và cầu dẫn dài 3,65km, với 6 làn xe cơ giới và 2 làn xe thô sơ, vận tốc thiết kế 80km/h. Cùng thời điểm, dự án cầu Long Hưng (cầu Đồng Nai 2) cũng được khởi công, cho thấy quyết tâm mở một “cửa ngõ đôi” mới giữa hai địa phương.
Từ phà Cát Lái đến cầu dây văng: vì sao trở thành biểu tượng kết nối mới?
Trong hơn hai thập kỷ, phà Cát Lái đã là “nút thắt cổ chai” giữa TP.HCM và Đồng Nai, với cảnh kẹt xe kéo dài mỗi dịp lễ, Tết và nguy cơ gián đoạn giao thông khi thời tiết xấu. Việc cầu Cát Lái khởi công sau nhiều lần lỡ hẹn cho thấy tư duy phát triển vùng đã dịch chuyển: không thể xây đô thị, sân bay, khu công nghiệp hiện đại mà vẫn chấp nhận cảnh qua sông “lụy phà”. Phần cầu chính được thiết kế dạng dây văng với nhịp chính 450m, tĩnh không thông thuyền 55m cho phép tàu container tới 60.000 DWT qua lại. Đây không chỉ là một cây cầu, mà là tuyên bố rằng luồng hàng hải, đường bộ và không gian đô thị phải được thiết kế đồng bộ ngay từ đầu.
Quotable: “Cầu Cát Lái giúp người dân TP.HCM và Đồng Nai thoát cảnh ‘qua sông lụy phà’ khi phà Cát Lái hiện hữu sẽ được thay thế bằng cầu Cát Lái.”
Mắt xích quan trọng để kết nối sân bay Long Thành và giảm tải cao tốc quá tải
Điểm khác biệt của lần cầu Cát Lái khởi công này nằm ở vai trò mới: kết nối sân bay Long Thành. Dự án được xác định là mắt xích quan trọng trong tuyến từ sân bay Long Thành về TP.HCM thông qua đường 25C, góp phần hình thành mạng lưới giao thông đa hướng, giảm phụ thuộc vào cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây vốn đang quá tải. Ở phía TP Đồng Nai, cầu Cát Lái kết nối trực tiếp với cao tốc Bến Lức – Long Thành, tạo một trục xuyên vùng từ miền Tây đến cực Đông vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Khi kết hợp với cầu Long Hưng nối sang cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, bài toán kết nối sân bay bằng nhiều hướng – thay vì dồn hết vào một tuyến cao tốc – lần đầu tiên có cơ hội giải quyết một cách bài bản.
Tái định hình không gian đô thị và công nghiệp phía Đông TP.HCM – Đồng Nai
Từ năm 2003, Đồng Nai đã có chủ trương xây cầu Cát Lái để kết nối đô thị mới Nhơn Trạch với TP.HCM. Nhưng phải đến khi áp lực hạ tầng đô thị và nhu cầu giao thông TP.HCM Đồng Nai bùng nổ, dự án mới thực sự được “bật đèn xanh”. Cầu Cát Lái và cầu Long Hưng được đánh giá sẽ góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp và kết nối với sân bay Long Thành. Nếu được kiểm soát tốt, trục mới này có thể giúp phân bố lại dân cư, dịch chuyển một phần lực lượng lao động và các khu công nghiệp khỏi trung tâm TP.HCM, giảm áp lực nhà ở, giao thông và ô nhiễm cho khu lõi.
Tuy vậy, điều đáng lo là nguy cơ “sốt đất đón cầu” và phát triển tự phát bám trục mới. Nếu quy hoạch không đi trước một bước, cầu Cát Lái có thể bị vây kín bởi khu dân cư manh mún, làm mất cơ hội hình thành các hành lang công nghiệp – logistics hiện đại gắn với cảng, sân bay và các cao tốc liên vùng.
Thách thức triển khai và điều kiện để cầu Cát Lái tạo bước nhảy vùng
Về tài chính và kỹ thuật, hai dự án cầu Cát Lái và cầu Long Hưng không hề nhỏ: tổng mức đầu tư toàn bộ hơn 36.700 tỉ đồng, trong đó cầu Cát Lái hơn 24.000 tỉ đồng và cầu Long Hưng hơn 12.700 tỉ đồng. Riêng phần cầu chính thuộc dự án thành phần 2 theo hình thức PPP, hợp đồng BT, cho thấy mức độ phức tạp trong huy động vốn và quản lý rủi ro. Theo Ban quản lý dự án giao thông TP Đồng Nai, hai dự án có yêu cầu kỹ thuật cao, điều kiện thi công phức tạp và phụ thuộc rất lớn vào công tác giải phóng mặt bằng.
Lộ trình đã được ấn định: sau lễ động thổ giữa tháng 1-2026, hai dự án được khởi công và dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác năm 2029. Câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là “làm thế nào cho kịp và cho đúng”. Nếu đảm bảo tiến độ, chất lượng và gắn chặt với quy hoạch không gian đô thị – công nghiệp, cầu Cát Lái sẽ không chỉ giải bài toán kẹt phà, mà còn trở thành bước nhảy để tái cấu trúc phát triển vùng Đông TP.HCM – Đồng Nai và tối ưu hóa kết nối sân bay Long Thành.
