Tim mạch Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên dẫn dắt
Tim mạch Việt Nam là quá trình phát triển chuyên ngành tim mạch với mục tiêu vừa đưa kỹ thuật điều trị tim hiện đại đến gần người bệnh trong nước, vừa trở thành đối tác hợp tác quốc tế y tế ngang hàng trong nghiên cứu, đào tạo và hoạch định chính sách tim mạch toàn cầu.
Điểm mấu chốt hôm nay không phải là việc bác sĩ Việt Nam còn phải ra nước ngoài học – điều đó vẫn cần – mà là họ đã đủ năng lực để đứng chung bục với các đồng nghiệp quốc tế. Ngành tim mạch học Việt Nam được ghi nhận sự chuyển dịch rõ nét: nhiều kỹ thuật chuyên sâu từng phải thực hiện ở nước ngoài nay đã được các trung tâm trong nước làm chủ; từ tiếp nhận tri thức sang làm chủ, và từ làm chủ tiến tới chia sẻ tri thức. Đây không chỉ là câu chuyện chuyên môn, mà là bước “đổi vai” về vị thế: từ người học thành đối tác toàn cầu trong cộng đồng tim mạch.
Trong bối cảnh bệnh tim mạch cướp đi sinh mạng khoảng 19,8 triệu người mỗi năm trên toàn thế giới và khoảng 200.000 người mỗi năm tại Việt Nam, việc một quốc gia đang phát triển như Việt Nam vươn lên làm chủ kỹ thuật điều trị tim là thông điệp rất rõ: chúng ta không chấp nhận đứng ngoài cuộc chơi khoa học khi gánh nặng bệnh tật đang ở ngay trong nước. Câu hỏi bây giờ không còn là “Việt Nam có theo kịp thế giới không?”, mà là “Việt Nam sẽ đóng góp gì cho thế giới trong lĩnh vực tim mạch?”.
Từ chiều một sang chiều hai: khi bác sĩ Việt Nam bắt đầu được mời giảng dạy
Nhìn lại vài thập kỷ, tim mạch Việt Nam khởi hành với một hành trình khá khiêm tốn: trong những năm đầu phát triển, bác sĩ tim mạch phải học hỏi rất nhiều từ các trung tâm nước ngoài; chuyên gia quốc tế đến chuyển giao kỹ thuật, còn bác sĩ Việt Nam đi học can thiệp mạch vành, điện sinh lý, phẫu thuật tim, hình ảnh học, điều trị suy tim. Khi đó, hợp tác quốc tế y tế chủ yếu là một chiều: người đến dạy và người đến học. Nếu dừng lại ở giai đoạn này, chúng ta mãi chỉ là “người tiếp nhận công nghệ”.
Thay đổi lớn xuất hiện khi dòng chảy tri thức trở thành hai chiều. Không ít trung tâm tim mạch Việt Nam hiện là nơi bác sĩ quốc tế đến quan sát, trao đổi và học thực hành; nhiều bác sĩ tim mạch can thiệp Việt Nam được mời làm giảng viên quốc tế, báo cáo viên, chuyên gia hướng dẫn tại các hội nghị và khóa đào tạo ở nước ngoài. Điều này không phải “vinh dự hình thức” mà là chỉ dấu rất cụ thể: nếu trình độ chuyên môn không đủ, không ai mời anh đứng ở bàn mổ, càng không mời anh dạy người khác.
Điều quan trọng hơn, các chuyên gia tim mạch Việt Nam ngày càng hiện diện tại các hội nghị quốc tế với vai trò báo cáo viên, chủ tọa, nhà nghiên cứu và đối tác khoa học, tham gia xây dựng chương trình chung, cùng chủ tọa, cùng phát triển các hoạt động đào tạo – khoa học. Việc nhiều chuyên gia Việt Nam được chọn làm Faculty tại các diễn đàn lớn, cùng sự hiện diện tại các sự kiện của ESC, ACC, AHA, AFC… cho thấy vị thế mới: chúng ta không còn là “khán giả”, mà trở thành người đồng kiến tạo chương trình.
GS Phạm Mạnh Hùng và những “tấm hộ chiếu quyền lực” của tim mạch Việt Nam
Không thể nói về sự vươn lên của tim mạch Việt Nam mà bỏ qua những gương mặt vừa là chuyên gia tim mạch, vừa là nhà tổ chức. Trong đó, GS.TS Phạm Mạnh Hùng là ví dụ điển hình: ông giữ vai trò Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam và đồng thời là Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á (AFC). Tháng 7/2025, AFC công bố ông đảm nhiệm chức Chủ tịch nhiệm kỳ 2025–2027, với lễ chuyển giao diễn ra trong khuôn khổ Đại hội Tim mạch ASEAN lần thứ 29 tại Penang, Malaysia.
Về mặt biểu tượng, đây là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi: liệu chuyên gia Việt Nam đã đủ trình độ để dẫn dắt khu vực? Còn trên thực tế, chức vụ này mang ý nghĩa chiến lược: Việt Nam có tiếng nói quan trọng trong việc định hình ưu tiên đào tạo, nghiên cứu và kết nối khoa học của cả khu vực Đông Nam Á. Khi Chủ tịch Liên đoàn là người Việt, mọi chương trình hợp tác quốc tế y tế trong khối khó có thể bỏ qua góc nhìn và lợi ích của tim mạch Việt Nam.
Song song đó, cộng đồng tim mạch Việt Nam hiện đã có hơn 20 nhà khoa học và bác sĩ đạt danh hiệu FACC – một sự ghi nhận về hoạt động chuyên môn và cam kết chất lượng chăm sóc tim mạch. Một cột mốc mang tính “hộ chiếu” khác sẽ diễn ra năm 2026, khi Việt Nam chính thức trở thành Chapter quốc tế thứ 45 của Trường Môn tim Hoa Kỳ (ACC). Đây không đơn thuần là chuyện cơ cấu tổ chức; nó tạo ra đầu mối chính thức để bác sĩ trẻ tiếp cận chương trình đào tạo, cố vấn, nghiên cứu đa trung tâm và mạng lưới chuyên gia toàn cầu. Nếu muốn tiếp tục vươn lên, chúng ta cần những “tấm hộ chiếu” như vậy để không bị đứng ngoài các cuộc chơi lớn.
Khi kỹ thuật điều trị tim hiện đại ở ngay trong nước
Một trong những thay đổi ấn tượng nhất là tốc độ hiện đại hóa kỹ thuật điều trị tim tại các trung tâm trong nước. Nhiều trung tâm Việt Nam đã thực hiện thường quy các kỹ thuật tiên tiến: can thiệp động mạch vành phức tạp, hình ảnh trong lòng mạch, đánh giá sinh lý mạch vành, can thiệp bệnh tim cấu trúc, thay van động mạch chủ qua ống thông, điện sinh lý – rối loạn nhịp, tạo nhịp, phẫu thuật tim và điều trị suy tim. Trong lĩnh vực điện sinh lý, bước tiến mới là ứng dụng hệ thống lập bản đồ điện học và triệt đốt 3D, giúp nâng cao tỷ lệ thành công ở các ca loạn nhịp phức tạp, giảm biến chứng và hạn chế bức xạ tia X – đặc biệt an toàn cho bệnh nhi và người cao tuổi.
Sự phát triển không chỉ nằm ở vài trung tâm lớn, mà đang lan ra các địa phương. Tại một hội nghị tim mạch quốc tế diễn ra ở Cần Thơ với chủ đề “Từ cập nhật khuyến cáo đến tối ưu hóa điều trị”, hơn 300 chuyên gia trong nước và quốc tế cùng chia sẻ các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn và thiết bị điều trị tim mạch tiên tiến. Ở đây, bác sĩ địa phương không còn là người nghe thụ động, mà trực tiếp tham gia thảo luận, trình bày, thậm chí truyền hình trực tiếp các ca can thiệp phức tạp để cả hội trường theo dõi.
Hiệu quả thực tế là gì? Nhiều người bệnh trước đây phải ra nước ngoài để làm những thủ thuật tim mạch phức tạp thì nay có thể được chẩn đoán và điều trị ngay tại Việt Nam với sự kịp thời và chi phí hợp lý. Theo các chuyên gia, việc làm chủ kỹ thuật ngay tại địa phương mở ra “cơ hội vàng” cứu sống bệnh nhân trong các ca cấp cứu tối khẩn, giúp người dân tiếp cận y tế kỹ thuật cao mà không phải chịu chi phí tốn kém, vất vả di chuyển lên tuyến trên. Nếu nói về an sinh xã hội, đây có lẽ là lợi ích thấy rõ nhất của cuộc “lột xác” trong tim mạch Việt Nam.
Chuẩn hóa chất lượng quốc tế: thử thách kế tiếp của tim mạch Việt Nam
Việc có kỹ thuật hiện đại là chưa đủ nếu không đi kèm mô hình chăm sóc tim mạch toàn diện và chuẩn hóa chất lượng quốc tế. Các nhà khoa học đang xây dựng chuỗi quản lý bệnh tim mạch khép kín, từ sàng lọc, chẩn đoán sớm, điều trị nội khoa, can thiệp chuyên sâu đến theo dõi phục hồi chức năng lâu dài. Các kỹ thuật tạo nhịp dẫn truyền sinh lý thế hệ mới như tạo nhịp bó nhánh trái, cấy máy tạo nhịp không dây siêu nhỏ (Micra), siêu âm trong lòng mạch (IVUS), định hướng triển khai TAVI không cần mở ngực, liệu pháp tứ trụ cho suy tim, quy trình Code STEMI, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và di truyền học trong phân tầng nguy cơ đột tử đều đang được cập nhật.
Để biến những tiến bộ này thành năng lực bền vững, các bệnh viện phải đầu tư bài bản: hệ thống chẩn đoán như CT 256 lát cắt, MRI 3.0 Tesla, DSA hai bình diện kết hợp với phát triển nhân lực chất lượng cao – nền tảng để xây dựng các trung tâm tim mạch xuất sắc khu vực. Nhưng các tiêu chí chuẩn hóa chất lượng quốc tế còn đi xa hơn: cần đồng nhất chuẩn chất lượng giữa các cơ sở, thiết lập hệ thống kiểm định, đảm bảo minh bạch dữ liệu kết quả điều trị, xây dựng dịch vụ hỗ trợ đa ngôn ngữ và cải thiện trải nghiệm người bệnh. Nói cách khác, muốn trở thành điểm đến y tế quốc tế, chúng ta phải chuẩn hóa từ ca mổ đến… bảng đánh giá hài lòng người bệnh.
Tương lai gần đã có mốc rõ ràng. Đại hội Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 30 tại Brunei năm 2026 sẽ tiếp tục kết nối với các tổ chức lớn như ACC, AHA, ESC, APHRS, trong khi Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20 ở Đà Nẵng tháng 10/2026 dành riêng chuỗi phiên “Nhịp cầu Việt Nam & Thế giới – Connecting Vietnam with Global Cardiology: ACC–ESC–AFC@VNHA”. Những sự kiện này không chỉ là nơi “ra mắt” của tim mạch Việt Nam, mà là bài kiểm tra xem chúng ta có đủ nội lực để chuyển hẳn từ vị thế người học sang người dẫn dắt. Nếu vượt qua, tim mạch Việt Nam sẽ không còn là “người đi theo” mà trở thành một trong những trung tâm tri thức của khu vực.
