Từ tiếp nhận tri thức đến đối tác trong dòng chảy tim mạch toàn cầu
Ngành tim mạch Việt Nam là tổng hòa của hệ thống điều trị, nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bệnh lý tim mạch, đã chuyển dịch từ mô hình đi học, nhận chuyển giao kỹ thuật là chính sang vai trò một đối tác khoa học có khả năng làm chủ, sáng tạo và chia sẻ tri thức với khu vực và thế giới, qua đó nâng chuẩn chẩn đoán, điều trị cho người bệnh trong nước và Đông Nam Á. Sự chuyển dịch này không chỉ là câu chuyện danh tiếng học thuật, mà là thay đổi cấu trúc quyền lực tri thức trong y học Việt Nam toàn cầu. Nếu vài thập kỷ trước, mỗi suất học bổng để một bác sĩ Việt Nam đến trung tâm tim mạch lớn trên thế giới là một sự kiện hiếm hoi, thì nay chuyên gia tim mạch Việt Nam xuất hiện dày đặc trên các diễn đàn quốc tế với vai trò báo cáo viên, chủ tọa, nhà nghiên cứu và thành viên ban giảng huấn. Việc đứng trên bục chia sẻ kinh nghiệm thay vì chỉ ngồi ghế người học cho thấy tim mạch Việt Nam đã bước sang một giai đoạn căn bản mới: góp phần định hình chuẩn mực khu vực thay vì chỉ tiếp nhận chuẩn mực từ bên ngoài.
GS Phạm Mạnh Hùng và bước ngoặt thể chế của hội tim mạch học
Không thể hiểu sự trỗi dậy của tim mạch Việt Nam nếu bỏ qua vai trò những gương mặt lãnh đạo, tiêu biểu là GS, TS Phạm Mạnh Hùng – Phó chủ tịch hội tim mạch học Việt Nam, đồng thời là Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á (ASEAN Federation of Cardiology – AFC). Chức vụ Chủ tịch AFC nhiệm kỳ 2025-2027 được công bố tháng 7-2025 tại Penang, Malaysia trong khuôn khổ Đại hội Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 29, đánh dấu lần đầu một chuyên gia tim mạch Việt Nam giữ vị trí dẫn dắt mạng lưới tim mạch khu vực ở cấp độ này. Sự kiện Việt Nam trở thành quốc gia thành viên thứ sáu của AFC từ năm 2006 đã mở đường cho quá trình hội nhập, nhưng việc người Việt Nam ngồi ghế Chủ tịch cho thấy mạng lưới Đông Nam Á nhìn nhận Việt Nam như một đối tác ngang hàng, có khả năng điều phối đào tạo, nghiên cứu, cập nhật khoa học cho toàn khu vực chứ không còn là điểm đến để hỗ trợ đơn thuần. Từ câu chuyện cá nhân của một chuyên gia, có thể thấy bức tranh thể chế: hội tim mạch học Việt Nam rời vị trí bên lề để bước vào trung tâm bàn tròn hợp tác quốc tế y tế.
ACC Vietnam Chapter và bước nhảy của y học Việt Nam toàn cầu
Một toan tính chiến lược thể hiện rất rõ trong việc Việt Nam chính thức trở thành Chi hội quốc tế thứ 45 của Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (American College of Cardiology – ACC) vào năm 2026. Không chỉ là chiếc "danh thiếp" đẹp trong cộng đồng y học Việt Nam toàn cầu, Vietnam Chapter tạo ra một đầu mối thể chế để tim mạch Việt Nam kết nối sâu hơn với hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu, phát triển lãnh đạo và hợp tác chuyên môn của ACC. Câu trích dẫn đáng nhớ ở đây là: “Hiện cộng đồng tim mạch Việt Nam đã có trên 20 nhà khoa học, bác sĩ đạt danh hiệu FACC.” Con số này cho thấy chất lượng chuyên gia tim mạch trong nước đã đủ để được ghi nhận bởi một tổ chức ảnh hưởng lớn. Vietnam Chapter không chỉ mở cửa cho thế hệ bác sĩ trẻ tham gia các nghiên cứu đa trung tâm, chương trình cố vấn, mạng lưới chuyên gia quốc tế; nó còn khẳng định tim mạch Việt Nam bước vào vòng tròn những đối tác được tin cậy, cùng thiết kế chương trình khoa học chung thay vì chỉ xin tham dự.
Năng lực kỹ thuật, nghiên cứu và hai chiều hợp tác quốc tế y tế
Điều đáng nói nhất không nằm ở số lượng hội nghị quốc tế, mà ở năng lực thực sự của các trung tâm tim mạch Việt Nam. Nhiều kỹ thuật chuyên sâu trước đây phải thực hiện ở nước ngoài thì nay đã được các cơ sở trong nước làm chủ, từ can thiệp động mạch vành phức tạp, hình ảnh trong lòng mạch, sinh lý mạch vành, can thiệp bệnh tim cấu trúc, thay van động mạch chủ qua ống thông đến điện sinh lý – rối loạn nhịp, tạo nhịp, phẫu thuật tim và điều trị suy tim. Trước đây, dòng chảy tri thức gần như một chiều: Việt Nam đi học và nhận chuyển giao kỹ thuật từ các chuyên gia quốc tế. Hiện nay, nhiều trung tâm tim mạch can thiệp với khối lượng thủ thuật lớn đã trở thành điểm đến để đồng nghiệp khu vực tới quan sát, học tập; ở chiều ngược lại, nhiều bác sĩ tim mạch can thiệp Việt Nam được mời làm giảng viên, báo cáo viên, chuyên gia hướng dẫn tại các hội nghị, khóa đào tạo ở nước ngoài. Đây là hợp tác quốc tế y tế theo đúng nghĩa hai chiều: vừa tiếp nhận, vừa xuất khẩu tri thức.
Tác động đến người bệnh và vị thế của tim mạch Việt Nam trong Đông Nam Á
Sự chuyển dịch vị thế sẽ vô nghĩa nếu không đi cùng lợi ích thiết thực cho người bệnh. Nhiều người bệnh trước đây phải ra nước ngoài để thực hiện những thủ thuật tim mạch phức tạp thì nay có thể được chẩn đoán và điều trị ngay tại Việt Nam với sự kịp thời và chi phí hợp lý; người bệnh tim mạch được điều trị tại Việt Nam với chi phí hợp lý nhưng chất lượng quốc tế. Điều này cho thấy hợp tác quốc tế y tế đã được nội địa hóa thành năng lực hệ thống, chứ không dừng ở các chuyến công tác hay hội thảo. Ở cấp khu vực, AFC là diễn đàn quan trọng để các hội tim mạch quốc gia phối hợp đào tạo, nghiên cứu và cập nhật khoa học, và Việt Nam được nhìn nhận là thành viên tích cực, ngày càng có nhiều đóng góp chuyên môn. Đại hội Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 30 tại Brunei năm 2026 tiếp tục nối kết với các tổ chức tim mạch lớn như ACC, AHA, ESC, APHRS, cho thấy mạng lưới tim mạch Việt Nam không còn đứng ngoài "cuộc chơi" mà tham gia định hình luật chơi. Vị thế mới này đặt ra trách nhiệm: tim mạch Việt Nam phải tiếp tục nuôi dưỡng nghiên cứu, đào tạo và đổi mới lâm sàng để giữ được vai trò đối tác chứ không quay lại vị trí người học thuần túy.
