Bệnh thận tiến triển âm thầm: Vì sao người trẻ dễ chủ quan?
Bệnh thận mạn tính là tình trạng chức năng lọc của thận suy giảm dần dần theo thời gian, thường tiến triển âm thầm với rất ít triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu, khiến người bệnh dễ chủ quan cho đến khi thận đã mất phần lớn chức năng. Điều nguy hiểm là thận có khả năng bù trừ rất tốt, nên nhiều người trẻ chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn, phải đối mặt với nguy cơ suy thận và lọc máu lâu dài. Đây không còn là bệnh của riêng người lớn tuổi; các bác sĩ ghi nhận tỉ lệ bệnh thận mạn đang chịu tác động lớn từ lối sống thiếu lành mạnh ở người trẻ, đặc biệt là nhóm nhân viên văn phòng ít vận động, ăn mặn, thức khuya và lạm dụng đồ uống có đường. Nếu bạn nghĩ mình còn trẻ nên “chưa đến lượt”, đó là suy nghĩ nguy hiểm.
Dấu hiệu 1: Thay đổi nước tiểu – tín hiệu đầu tiên của thận
Trong các dấu hiệu suy thận sớm, thay đổi nước tiểu là tín hiệu dễ nhận ra nhất nhưng lại hay bị bỏ qua. Bác sĩ tại khoa Thận – Thận nhân tạo, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cho biết, nước tiểu nhiều bọt, lâu tan, tiểu đêm nhiều lần hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt là những biểu hiện quan trọng cần đi khám sớm. Bác sĩ Akshta Pai, giám đốc đơn vị cấy ghép thận tại Viện Cấy ghép Northwell (New York, Mỹ), nhấn mạnh nước tiểu có nhiều bọt, dày và tồn tại lâu có thể liên quan đến tình trạng protein rò rỉ vào nước tiểu khi cầu thận bị tổn thương. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Nếu nước tiểu thường xuyên có nhiều bọt, đặc biệt ở người mắc tiểu đường, tăng huyết áp hoặc có nguy cơ bệnh thận, nên đi khám để được xét nghiệm nước tiểu và đánh giá chức năng thận”. Thói quen xả nước ngay mà không quan sát khiến nhiều người bỏ lỡ cảnh báo suy thận quan trọng này.
Dấu hiệu 2–3: Phù, mệt mỏi và tăng huyết áp ở người trẻ
Không ít người trẻ coi phù nhẹ hay mệt mỏi là chuyện “thiếu ngủ, thiếu ăn”, nhưng với bác sĩ thận học, đó là dấu hiệu suy thận sớm không nên xem thường. Phù mặt, mi mắt vào buổi sáng rồi lan xuống chân trong ngày là biểu hiện cơ thể bị ứ dịch, thận không đào thải tốt. Cùng lúc, cảm giác mệt mỏi kéo dài, da xanh xao gợi ý tình trạng thiếu máu do thận suy giảm khả năng sản xuất hormon kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Đáng lo hơn, tăng huyết áp ở người dưới 30 tuổi, nhất là khi không tìm được nguyên nhân rõ ràng, có thể là hậu quả của bệnh thận tiềm ẩn. Nhiều bạn trẻ chỉ phát hiện mình tăng huyết áp khi khám sức khỏe định kỳ, nhưng lại bỏ qua việc kiểm tra chức năng thận. Đây là khoảng trống nguy hiểm trong phòng ngừa bệnh thận ở người trẻ.
Dấu hiệu 4–5: Tiền sử gia đình, bệnh nền và những thói quen buổi tối hại thận
Ngoài các triệu chứng nhìn thấy được, tiền sử gia đình có người mắc bệnh thận di truyền như thận đa nang, hay bản thân có dị tật bẩm sinh đường tiết niệu, đái tháo đường trẻ tuổi đều là yếu tố cảnh báo suy thận cần theo dõi sát. Tuy nhiên, điều đáng nói là nhiều người trẻ không có bệnh nền vẫn suy thận vì lối sống buổi tối đầy rủi ro. Một người đàn ông 55 tuổi ở Bắc Kinh, dù chạy bộ suốt 10 năm, vẫn bị suy thận cấp do thức khuya, uống rượu, ăn vặt đêm, tập quá sức và phớt lờ các dấu hiệu như tiểu đêm, nước tiểu có bọt. Bác sĩ Hung Yung Hsiang chỉ ra 5 thói quen buổi tối âm thầm hại thận: thức khuya kéo dài, ăn khuya nhiều muối và dầu mỡ, uống nhiều nước hoặc chất kích thích sát giờ ngủ, nhịn tiểu ban đêm và tập thể thao cường độ cao gần giờ ngủ. Đây là bức tranh rất giống với nhịp sống của không ít nhân viên văn phòng hiện nay.
Làm gì khi có dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa bệnh thận
Điều quan trọng không phải là hoảng sợ mỗi khi thấy nước tiểu có bọt hay một đêm phải dậy đi tiểu, mà là nhận diện xu hướng lặp lại, kéo dài và kèm theo các dấu hiệu bất thường khác. Nếu bạn thường xuyên thấy thay đổi nước tiểu, phù nhẹ, mệt mỏi không rõ lý do hoặc tăng huyết áp khi còn trẻ, hãy chủ động đi khám để được xét nghiệm nước tiểu, đo chức năng thận và tư vấn sớm. Phát hiện sớm tổn thương thận giúp bác sĩ theo dõi và điều trị phù hợp, làm chậm tiến triển bệnh thận mạn. Về phòng ngừa bệnh thận, các bác sĩ khuyến cáo duy trì lối sống lành mạnh: ăn nhạt hơn, hạn chế nước ngọt, trà sữa, đồ uống có đường, không lạm dụng rượu bia, bỏ thuốc lá, vận động đều, ngủ đủ giấc và uống đủ nước. Khám sức khỏe tầm soát định kỳ chính là “chìa khóa” để bảo vệ thận trước khi quá muộn.
