Bệnh thận mạn: kẻ giết thận âm thầm mà người trẻ hay coi thường
Bệnh thận mạn là tình trạng thận bị tổn thương kéo dài, chức năng lọc máu suy giảm từ từ qua nhiều năm, thường tiến triển âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu nên người bệnh dễ bỏ qua cho đến khi thận suy nặng và phải lọc máu định kỳ để duy trì sự sống. Đây không còn là câu chuyện riêng của người lớn tuổi. Thực tế, nhiều người trẻ chỉ phát hiện bệnh khi cơ thể xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng, buộc phải lọc máu 3 lần mỗi tuần để tiếp tục sống. Ước tính mỗi năm có thêm khoảng 8.000 người Việt mắc suy thận, trong đó nhiều bệnh nhân dưới 30 tuổi; hiện khoảng 800.000 người cần lọc máu và hàng nghìn người chờ ghép thận. Nếu bạn nghĩ mình còn trẻ, khỏe nên không thể mắc bệnh thận, đó là sự chủ quan nguy hiểm.
Hai chàng trai 23 tuổi phải lọc máu: cái giá của việc bỏ qua dấu hiệu quen thuộc
Trường hợp của L., 23 tuổi, là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. Trong hai tháng, L. liên tục đau đầu, xây xẩm, tê lưỡi, mờ mắt nhưng chỉ đi khám khi huyết áp đã vọt lên 180–220 mmHg, cao hơn rất nhiều so với mức bình thường 120 mmHg. Dù được khuyên nhập viện, anh vẫn chần chừ cho đến khi đau đầu dữ dội, để rồi nhận chẩn đoán suy thận giai đoạn 5 và phải lọc máu chu kỳ. H., cũng 23 tuổi, ban đầu chỉ thấy mệt mỏi, ăn uống kém, nghĩ do thời tiết hoặc căng thẳng sau giờ làm. Khi đi khám, bác sĩ phát hiện thiếu máu trên nền bệnh thận mạn và tăng huyết áp, buộc phải lọc máu 3 lần mỗi tuần. Cả hai đều day dứt vì đã coi nhẹ những dấu hiệu suy thận ở người trẻ, để bệnh thận mạn tiềm ẩn âm thầm phá hủy thận.
5 lầm tưởng nguy hiểm khiến người trẻ bỏ lỡ giai đoạn vàng của thận
Điều đáng sợ không phải chỉ là bệnh, mà là cách chúng ta hiểu sai về bệnh thận. Thứ nhất, nhiều người nghĩ mắc bệnh thận mạn là chắc chắn phải chạy thận, nên khi chưa nặng thì… mặc kệ. Thực tế, bệnh thận mạn được phân thành 5 giai đoạn dựa trên mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và dấu hiệu tổn thương thận; điều chỉnh ăn uống, dùng thuốc, kiểm soát nguy cơ có thể làm chậm tiến triển rõ rệt. Thứ hai, cảm thấy khỏe nghĩa là thận bình thường – trong khi bệnh thận mạn thường không có triệu chứng rõ ràng ở suy thận giai đoạn đầu, có thể âm thầm tiến triển trong thời gian dài. Thứ ba, uống càng nhiều nước thận càng khỏe, dù lượng nước cần thiết phải dựa trên chức năng thận và tình trạng từng người. Thứ tư, nghĩ bệnh thận chỉ ảnh hưởng thận, bỏ qua nguy cơ tim mạch, đột quỵ và rối loạn khoáng chất. Cuối cùng, cho rằng đã mắc bệnh thận mạn thì điều trị cũng vô ích – quan niệm này tước đi cơ hội cứu phần chức năng thận còn lại.
5 dấu hiệu cảnh báo suy thận ở người trẻ dễ bị nhầm với mệt mỏi
Những dấu hiệu suy thận ở người trẻ thường rất đời thường, nên càng dễ bị bỏ qua. Một là đau đầu, chóng mặt, mờ mắt kèm tăng huyết áp – giống L. trước khi nhập viện. Hai là mệt mỏi kéo dài, kiệt sức sau giờ làm dù nghỉ ngơi vẫn không đỡ, như H. từng nghĩ do thời tiết hoặc căng thẳng. Ba là ăn uống kém, chán ăn, sụt cân không rõ lý do. Bốn là thiếu máu, da xanh, hay choáng váng – nhiều người chỉ nghĩ do thiếu sắt, trong khi có thể là hậu quả của bệnh thận mạn. Năm là tiểu ít, phù nhẹ, hoặc tiểu bình thường nhưng xét nghiệm nước tiểu phát hiện bất thường. Những triệu chứng này dễ bị nhầm với cảm cúm, stress, thiếu ngủ, khiến bệnh thận mạn tiềm ẩn tiếp tục tiến triển âm thầm cho đến khi thận suy nặng.
Đừng đợi đến lọc máu: chủ động phát hiện sớm bệnh thận mạn
Tin tốt là suy thận giai đoạn cuối không phải kết cục bắt buộc. Phát hiện sớm bệnh thận ở suy thận giai đoạn đầu, điều trị phù hợp và theo dõi đều đặn có thể bảo vệ chức năng thận lâu dài, hạn chế biến chứng và ngăn bệnh tiến triển đến giai đoạn phải lọc máu. Bác sĩ khuyến cáo người mắc tiểu đường hoặc tăng huyết áp nên kiểm tra chức năng thận bằng xét nghiệm máu (eGFR), nước tiểu (albumin niệu) và các kiểm tra liên quan theo hướng dẫn. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, khoảng 1 trong 3 người trưởng thành mắc tiểu đường và 1 trong 5 người bị tăng huyết áp có thể mắc bệnh thận mạn. Con số này cho thấy nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ mà vẫn ngại khám sức khỏe, bạn đang đánh cược thận của mình. Thay vì sợ chẩn đoán, hãy sợ việc phát hiện muộn – vì khi đã nằm trên giường lọc máu, mọi sự chủ quan trước đó đều trở thành nuối tiếc.
