Điện gió ngoài khơi trở thành trụ cột chiến lược biển
Điện gió ngoài khơi Việt Nam là quá trình khai thác tiềm năng gió trên vùng biển, với mục tiêu vừa cung cấp điện cho hệ thống năng lượng quốc gia vừa hình thành một hệ sinh thái công nghiệp biển hiện đại, gắn kết các ngành từ đóng tàu, cảng biển, logistics đến dịch vụ kỹ thuật và nghiên cứu khoa học, qua đó nâng vị thế quốc gia biển mạnh. Nghị quyết 20-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV ngày 28/7/2026 đã đặt điện gió ngoài khơi vào trung tâm tư duy phát triển quốc gia biển, khi xác định phát triển mạnh năng lượng tái tạo và các ngành, lĩnh vực biển mới là hướng quan trọng để xây dựng nền kinh tế biển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao.
Điểm then chốt không phải chỉ là thêm nguồn điện, mà là thay đổi cách nhìn về biển: từ khai thác sang quản trị, từ kinh tế ven biển sang quốc gia biển mạnh, từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp không gian biển. Khi Nghị quyết 20 đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển các dự án điện gió ngoài khơi với tổng công suất 6-10 GW, đó là tuyên bố chính trị rõ ràng rằng năng lượng tái tạo biển sẽ là một trong những trụ cột mới của chiến lược phát triển. Câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là “làm thế nào để 6-10 GW này trở thành nền móng cho một hệ sinh thái công nghiệp biển bền vững”.
Tiềm năng gió ngoài khơi và yêu cầu tái cấu trúc ngành điện
Với hơn 3.260 km bờ biển, vùng đặc quyền kinh tế trên một triệu km² và điều kiện gió thuận lợi, Việt Nam được đánh giá có tiềm năng điện gió ngoài khơi khoảng 600 GW. Đây là một trong những nguồn tài nguyên gió ngoài khơi lớn trên thế giới nếu xét trên quy mô lãnh hải và vùng biển được phép khai thác. Tiềm năng kỹ thuật lên tới hàng trăm GW, thậm chí trên 900 GW nếu tính các khu vực có thể phát triển sau khi loại trừ vùng hạn chế. Nếu không gắn điện gió ngoài khơi với chiến lược biển, lợi thế này rất dễ bị “xuất khẩu thô” thông qua các gói thầu EPC nhập khẩu thiết bị và công nghệ.
Nghị quyết 20-NQ/TW xuất hiện trong bối cảnh cấu trúc ngành điện đã đến hạn phải tái cơ cấu: mô hình tập trung với vai trò nòng cốt của EVN từng giúp Việt Nam thoát tình trạng thiếu điện, nhưng khi thị trường điện hình thành, chuyển dịch năng lượng tăng tốc và nhu cầu huy động nguồn lực xã hội tăng cao, cấu trúc cũ trở nên chật chội. Một trích dẫn quan trọng là: “Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển 6-17 GW điện gió ngoài khơi giai đoạn 2030-2035, phục vụ nhu cầu điện trong nước”. Điều này cho thấy điện gió ngoài khơi không còn là ý tưởng thử nghiệm, mà là trụ cột trong tương lai lưới điện quốc gia.
Từ mục tiêu công suất tới hệ sinh thái công nghiệp biển
Nếu coi mục tiêu 6-10 GW đến năm 2030 chỉ là con số công suất, Việt Nam rất dễ rơi vào bẫy “thị trường dự án” – vài cụm điện gió ngoài khơi lớn, thiết bị và công nghệ chủ yếu nhập khẩu, giá trị gia tăng trong nước thấp. Nghị quyết 20 yêu cầu hoàn thiện quy hoạch, cơ chế, chính sách phát triển điện gió ngoài khơi, điện mặt trời trên biển và các loại hình năng lượng khác, gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ đối với nhà đầu tư nước ngoài tham gia các dự án năng lượng tái tạo biển quy mô lớn. Thông điệp là: 6-10 GW phải được hiểu như “thị trường khởi động” cho hệ sinh thái công nghiệp biển, chứ không phải trần mục tiêu.
Khi đó, điện gió ngoài khơi sẽ kéo theo chuỗi ngành phụ trợ: khảo sát biển, thiết kế, chế tạo thiết bị, đóng tàu chuyên dụng, cảng biển, logistics, xây dựng công trình ngoài khơi, cáp điện, dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng và đào tạo nhân lực. Nếu xây dựng được chuỗi cung ứng trong nước, điện gió ngoài khơi có thể tạo thêm thị trường cho cơ khí chế tạo, đóng tàu, dịch vụ kỹ thuật và nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ. Đây chính là hình hài của một hệ sinh thái công nghiệp biển – nơi năng lượng tái tạo biển không đứng một mình, mà trở thành “khung xương” để gắn kết các ngành kinh tế biển mới theo hướng hiện đại, xanh và thông minh.
Lộ trình dài hạn: từ 6-10 GW đến 240 GW và quốc gia biển mạnh
Nghị quyết 20-NQ/TW không tách rời Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Theo Quyết định 768/QĐ-TTg, công suất điện gió ngoài khơi phục vụ nhu cầu điện trong nước được xác định khoảng 6.000-17.032 MW, dự kiến đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035. Quy hoạch cũng định hướng phát triển điện gió ngoài khơi phục vụ sản xuất năng lượng mới với quy mô khoảng 15.000 MW vào năm 2035 và khoảng 240.000 MW vào năm 2050. Nghĩa là 6-10 GW chỉ là bước khởi đầu của một lộ trình dài nhiều thập niên. Nếu giai đoạn đầu thất bại trong việc hình thành năng lực công nghiệp nội địa, những giai đoạn sau sẽ phụ thuộc nặng nề vào nhà thầu quốc tế.
Hiện kinh tế biển thế giới chuyển dịch mạnh theo hướng xanh, số và phát thải thấp. Nghị quyết 20 coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực phát triển quốc gia biển mạnh, đồng thời mở không gian cho điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh, điện sóng, điện thủy triều, điện hải lưu và các ngành biển mới phát triển. Khi hình thành được chuỗi giá trị hoàn chỉnh, lợi thế về tài nguyên biển mới có thể chuyển hóa thành năng lực công nghiệp, công nghệ và giá trị gia tăng cao; đồng thời tạo việc làm bền vững, thúc đẩy cơ khí, cảng biển, logistics và nhiều ngành kinh tế biển khác.
Chiến lược để điện gió ngoài khơi trở thành nền tảng quốc gia biển mạnh
Điện gió ngoài khơi chỉ thực sự biến Việt Nam thành quốc gia biển mạnh khi được đặt trong chiến lược quản trị biển hiện đại và an ninh năng lượng dài hạn. Nghị quyết 20 đánh giá sau nhiều năm thực hiện chiến lược biển, thể chế, chính sách và pháp luật về biển dù được cải thiện nhưng vẫn chưa đồng bộ; quản trị biển chưa theo kịp yêu cầu; kinh tế biển chưa tương xứng với tiềm năng; khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực biển chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, chiến lược cho điện gió ngoài khơi phải song hành: một mặt tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, quy hoạch không gian biển, thủ tục đầu tư; mặt khác đặt chuẩn cao về chuyển giao công nghệ và phát triển doanh nghiệp nội địa.
Trong bức tranh đó, điện gió ngoài khơi có thể trở thành một mắt xích quan trọng của hệ sinh thái kinh tế biển. Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh tiếp tục xác định mục tiêu đến năm 2030 đạt 6-10 GW điện gió ngoài khơi gắn với phát triển năng lượng tái tạo và các ngành kinh tế biển mới. Cốt lõi của chiến lược phải là: coi 6-10 GW như “trường học công nghiệp biển” – nơi Việt Nam học cách quy hoạch không gian biển, tổ chức chuỗi cung ứng, nâng cấp khoa học – công nghệ và đào tạo nhân lực. Nếu làm được, điện gió ngoài khơi sẽ không chỉ là những trụ turbine trên biển, mà là biểu tượng của một quốc gia biết biến lợi thế tự nhiên thành sức mạnh công nghiệp.
