Từ người học thành người chủ động cảnh báo
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng hướng đến trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng nhận diện, phòng tránh lừa đảo trực tuyến, đồng thời khuyến khích họ chia sẻ hiểu biết để bảo vệ người khác. Ngày 29/10 tại Hà Nội, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam phối hợp với TikTok Việt Nam công bố dự án “CyberZ – Tiên phong phòng trừ lừa đảo”. Chương trình đặt sinh viên vào vị trí trung tâm thay vì chỉ xem họ là đối tượng tiếp nhận cảnh báo. Cách tiếp cận này có lý do rõ ràng: người trẻ sử dụng công nghệ thường xuyên nhưng vẫn có thể bị thao túng tâm lý, kể cả qua thủ đoạn “bắt cóc online”. Vì vậy, hiểu biết công nghệ không thể thay thế kỹ năng kiểm chứng. Một chương trình sinh viên an toàn mạng chỉ có ý nghĩa khi giúp người học nhận ra rủi ro và hành động đúng lúc.
CyberZ Portal biến kiến thức thành thao tác
Điểm mạnh của CyberZ Portal là kết hợp thông tin với cơ hội thực hành, thay vì dừng ở những lời nhắc chung chung. Cổng thông tin tập hợp kiến thức, video giáo dục, tin tức về phương thức lừa đảo mới và các bài kiểm tra giúp người dùng luyện phản xạ. Công cụ kiểm tra cho phép tra cứu dấu hiệu đáng ngờ từ đường link, số điện thoại, số tài khoản ngân hàng, ví điện tử và một số tệp có nguy cơ chứa mã độc. Sinh viên tham gia hoạt động cũng được hướng dẫn sử dụng cổng, làm Quicktest và trải nghiệm các tình huống nhận diện lừa đảo. Đây là hướng thiết thực bởi kịch bản phạm pháp thay đổi liên tục, còn những nguyên tắc đánh vào nỗi sợ, lòng tin hay mong muốn nhận lợi ích thường lặp lại. Thói quen cần rèn là dừng lại để kiểm chứng trước khi nhấp liên kết, cung cấp dữ liệu hoặc chuyển tiền.
Sáng tạo có trách nhiệm, lan tỏa có ích
CyberZ không chỉ muốn sinh viên tự bảo vệ mình; dự án còn khuyến khích họ sáng tạo nội dung an ninh mạng và chia sẻ kỹ năng với bạn bè, gia đình, cộng đồng. Đây là lựa chọn đáng giá: thông tin phòng tránh dễ đến gần người dùng hơn khi được diễn đạt bằng ngôn ngữ và hình thức phù hợp với đời sống của họ. Tuy nhiên, lan truyền rộng không đồng nghĩa với lan truyền tốt. Nội dung do sinh viên tạo ra cần chính xác, dễ hiểu, có thể áp dụng và không biến cảnh báo thành suy đoán gây hoang mang. Sinh viên có thể kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, cảnh báo khi phát hiện dấu hiệu rủi ro và hướng người gặp nguy cơ đến cơ quan có thẩm quyền; họ không thay thế lực lượng chức năng trong điều tra, xử lý tội phạm. Vai trò “chiến binh số” vì thế phải đi cùng trách nhiệm.
Hiệu quả phải đo bằng kỹ năng ngoài đời
Thước đo thuyết phục nhất của CyberZ không phải số lượt tiếp cận, mà là việc người dùng có biết nhận diện dấu hiệu lừa đảo, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu và ứng phó đúng cách hay không. Khi AI hỗ trợ giả mạo hình ảnh, giọng nói và xây dựng kịch bản thao túng tinh vi, cả người trẻ am hiểu công nghệ cũng có thể thành nạn nhân. Bởi vậy, bài kiểm tra hay cổng thông tin chỉ là điểm khởi đầu; tình huống mô phỏng, tập huấn và thói quen kiểm tra mới giúp kiến thức chuyển thành phản xạ. Những ý tưởng sinh viên xuất sắc sẽ được chọn để hoàn thiện, kết nối nguồn lực và triển khai thực tế; Hội Sinh viên Việt Nam cũng dự kiến phối hợp tuyên truyền, định hướng hoạt động trong hệ thống Đoàn, Hội. Mở rộng giáo dục an toàn số đến học sinh phổ thông là hướng tiếp nối hợp lý. CyberZ chỉ tạo khác biệt khi mỗi người biết dừng lại, xác minh và giúp người khác tránh bẫy.
