Từ người cần được bảo vệ đến người chủ động hành động
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng hướng tới trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng và khuyến khích sinh viên chủ động phòng ngừa, nhận diện, cảnh báo lừa đảo trực tuyến. Đây là hướng đi cần thiết: muốn tăng sức đề kháng số, người trẻ không thể chỉ nghe cảnh báo mà phải biết biến điều đã học thành hành động.
Ngày 29/10 tại Hà Nội, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam phối hợp với TikTok Việt Nam công bố dự án CyberZ với chủ đề “Tiên phong phòng trừ lừa đảo”. Chương trình lấy sinh viên làm trung tâm, kết hợp kiến thức, thực hành, sáng tạo và hành động. Thay vì xem sinh viên chỉ là nhóm cần được bảo vệ, dự án đặt họ vào vị trí có thể góp phần nâng cao nhận thức và bảo vệ cộng đồng. Đây là điểm đáng chú ý nhất: phòng chống lừa đảo sẽ khó tạo chuyển biến nếu mỗi người chỉ chờ cơ quan chức năng phát cảnh báo.
Thành thạo công nghệ không đồng nghĩa miễn nhiễm
Người trẻ tiếp cận công nghệ nhanh, nhưng đó không phải tấm khiên tự động trước tội phạm mạng. Lừa đảo ngày càng dựa vào AI, hình ảnh và giọng nói giả mạo, cùng thủ đoạn thao túng lòng tin, tình cảm hoặc nỗi sợ. Những vụ sinh viên bị dẫn dắt trong các kịch bản “bắt cóc online” cho thấy kiến thức sử dụng thiết bị không thể thay thế khả năng đánh giá tình huống.
Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, nhấn mạnh rằng người trẻ dù tiếp cận công nghệ nhanh vẫn có thể trở thành nạn nhân. Vì vậy, thông điệp về sinh viên an toàn mạng không nên dừng ở việc cẩn trọng chung chung. Sinh viên cần tập thói quen dừng lại khi bị thúc ép, xác minh thông tin qua kênh độc lập, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm hỗ trợ khi gặp tình huống bất thường. Kỹ năng an ninh mạng chỉ có giá trị khi được dùng đúng lúc, trước khi kẻ gian kịp kiểm soát quyết định của nạn nhân.
Kỹ năng phải đi cùng trách nhiệm cộng đồng
CyberZ chống lừa đảo có ý nghĩa nếu kiến thức được chuyển thành năng lực thực tế, chứ không chỉ thành lượt xem hay số người tham dự. Dự án hướng tới các hoạt động trên cổng thông tin, chương trình tương tác, tình huống mô phỏng và tập huấn. Người tham gia cần được thực hành nhận diện thủ đoạn, kiểm chứng thông tin, giữ an toàn dữ liệu cá nhân và ứng phó phù hợp khi gặp nguy cơ.
Sinh viên cũng có thể dùng khả năng sáng tạo để truyền tải kỹ năng phòng chống lừa đảo đến bạn bè, gia đình và cộng đồng bằng cách dễ hiểu, gần gũi. Nhưng tinh thần tiên phong phải đi kèm trách nhiệm: phát hiện dấu hiệu đáng ngờ, cảnh báo có căn cứ và chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền; không tự điều tra hay xử lý thay lực lượng chức năng. Cách tiếp cận này vừa mở rộng sức lan tỏa, vừa hạn chế việc chia sẻ thông tin thiếu kiểm chứng khiến người khác hoang mang.
Đo thành công bằng năng lực còn lại sau chiến dịch
Cuộc thi sáng tạo và các hoạt động thực hành có thể tạo cơ hội để sinh viên đề xuất giải pháp, nhưng giá trị của chúng cần được kiểm chứng bằng khả năng áp dụng. Những ý tưởng phù hợp có thể được tiếp tục hoàn thiện, kết nối nguồn lực để triển khai và phát triển thành hoạt động cộng đồng bền vững. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp lâu dài giữa cơ quan chức năng, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ, báo chí và sinh viên.
Kết quả đáng kể nhất không phải là một chiến dịch gây chú ý trong thời gian ngắn, mà là người tham gia biết nhận diện lừa đảo, kiểm tra thông tin và hành động đúng khi gặp nguy cơ. CyberZ đặt ra một kỳ vọng hợp lý: sinh viên vừa tự bảo vệ mình, vừa góp phần giúp người xung quanh cảnh giác hơn. Nếu kỹ năng được thực hành và sáng kiến tiếp tục sống trong cộng đồng sau chương trình, sức sáng tạo của người trẻ mới thực sự trở thành một lớp phòng vệ chung.
