Sống thọ không phải để nằm yên: định nghĩa lại tuổi già
Bí quyết sống thọ không chỉ là kéo dài số năm trên giấy tờ, mà là duy trì khả năng sống độc lập, khỏe mạnh, minh mẫn và vẫn tham gia các hoạt động mình yêu thích, từ đi bộ, làm vườn, chăm sóc gia đình đến thử thách bản thân với những trải nghiệm mới như nhảy dù hay học thêm một ngành nghề ở tuổi mà nhiều người đã nghỉ ngơi. Đây là câu chuyện về lão hóa khỏe mạnh, nơi tuổi thọ và hoạt động luôn song hành, giúp người cao tuổi khỏe mạnh tiếp tục là nguồn năng lượng tích cực cho gia đình và cộng đồng. Trong thế giới đang già hóa nhanh, câu hỏi quan trọng không còn là “làm sao sống lâu” mà là “làm sao sống lâu mà vẫn sung sức và có ích”.
Nhảy dù ở tuổi 100: Ruby McNally và tinh thần không chịu già
Nếu nghĩ tuổi 100 gắn liền với xe lăn, cụ bà Ruby McNally là lời phản biện sống động. Sinh ngày 19/8/1926 tại Illinois và lớn lên ở Vermont, ở tuổi 100 bà vẫn sống một mình, tự lái xe đi chợ và đi khám, không cần gậy hay dụng cụ hỗ trợ đi lại dù gần đây phải đi chậm hơn vì đau đầu gối. Nhân dịp sinh nhật 100 tuổi, bà tiếp tục nhảy dù cùng bốn người cháu, lần thứ ba trong đời, sau cú nhảy đầu tiên ở tuổi 80 và lần thứ hai ở tuổi 90. Bí quyết sống thọ của bà xoay quanh chế độ sống lâu dài rất cụ thể: ưu tiên thực phẩm tự nhiên từ rau quả, thịt hữu cơ, trứng, ngũ cốc nguyên hạt; ăn điều độ, ít đường nhưng vẫn thưởng thức món tráng miệng; duy trì hoạt động thể chất hàng ngày và tuyệt đối tránh rượu. Quan trọng không kém là thái độ lạc quan – bà tự nhận mình là người tích cực, một đặc điểm thường thấy ở những người sống rất lâu.
Cụ Shigeko Kagawa và sức mạnh của đôi chân cùng khối óc
Trong những câu chuyện về người cao tuổi khỏe mạnh, cụ Shigeko Kagawa ở Nhật Bản là biểu tượng đặc biệt. Sinh năm 1911, cụ sống đến 115 tuổi và từng là người sống thọ nhất nước này. Từ thời bé, cụ đã đi bộ vài kilômét mỗi ngày để đến ga tàu rồi đến trường; khi trở thành bác sĩ sản phụ khoa, cụ vẫn giữ thói quen đi bộ đến nhà bệnh nhân thăm khám. Ở tuổi 109, cụ còn tham gia rước đuốc Olympic Tokyo, trở thành người rước đuốc cao tuổi nhất trong lịch sử Thế vận hội. Khi được hỏi về bí quyết sống thọ, cụ trả lời ngắn gọn nhưng rất sắc: “Đi bộ và sử dụng trí não”. Chế độ sống lâu dài của cụ rất bình dị: ba bữa nhỏ mỗi ngày, nhiều đậu đen, trứng, đậu phụ, các món mềm; định kỳ đến trung tâm chăm sóc ban ngày để chơi trò rèn trí nhớ trên máy tính bảng, viết thư pháp, giải câu đố; ở nhà thì may vá, làm túi xách, sửa quần áo và ghi chép mẹo chăm sóc sức khỏe. Một báo cáo năm 2025 cho thấy dù đã ngoài 110 tuổi, cụ gần như không mắc bệnh mạn tính và ít phải dùng thuốc. Đây là minh chứng rõ ràng rằng tuổi thọ và hoạt động có liên hệ chặt chẽ: dùng chân và dùng não mỗi ngày là một dạng “bảo hiểm” lão hóa khỏe mạnh.
Bác sĩ 103 tuổi và cụ Xoan gần 100: lão hóa khỏe mạnh nhờ sống đơn giản
Không cần nhảy dù hay rước đuốc Olympic, nhiều người cao tuổi khỏe mạnh chọn cách lão hóa khỏe mạnh bằng những nguyên tắc giản dị nhưng kiên trì. Bác sĩ thần kinh học Howard Tucker, người từng được xác nhận là bác sĩ cao tuổi nhất thế giới còn đang làm việc ở tuổi 98 năm 2021, qua đời ở tuổi 103 nhưng vẫn giữ được sự minh mẫn và năng động nhờ ba nguyên tắc sống: giữ trí não luôn hoạt động, tránh nuôi dưỡng thù hận và tận hưởng mọi thứ trong chừng mực. Ông ví bộ não như cơ bắp: nếu không dùng thường xuyên, nó sẽ trì trệ; vì vậy ông học luật ở tuổi 60 và đỗ kỳ thi luật sư bang Ohio ở tuổi 67. Đồng thời, ông không theo bất kỳ chế độ kiêng khem khắc nghiệt nào mà ăn uống điều độ, tránh căng thẳng kéo dài vì biết nó liên quan đến huyết áp và tim mạch. Ở Việt Nam, cụ bà Dương Thị Xuân gần 100 tuổi ở Thái Nguyên lại chọn phong cách sống đơn sơ: mở cửa, quét sân, cho gà ăn, đi vườn hái rau, tưới cây, giặt đồ, nấu cơm, hái chè, trò chuyện với hàng xóm, đọc thơ – tất cả diễn ra trong một ngày bình thường. Cụ ăn đơn giản, chủ yếu dùng thực phẩm từ vườn nhà và duy trì chế độ ăn chay nhiều năm; giữ đời sống tinh thần yên bình, thường xuyên trò chuyện, tìm cách giải tỏa nỗi buồn, không để suy nghĩ tiêu cực chi phối. Nhờ vậy, cụ trở thành điểm tựa tinh thần cho gia đình nhiều thế hệ, là minh họa sống cho thông điệp: tuổi già không đo bằng số năm, mà bằng khả năng sống khỏe, sống có giá trị và mang lại niềm vui cho người xung quanh.
Những bài học thực tế để kéo dài tuổi thọ và chất lượng sống
Điểm chung giữa Ruby McNally, cụ Shigeko Kagawa, bác sĩ Howard Tucker và cụ Dương Thị Xuân là họ không chờ tuổi già đến rồi mới nghĩ cách đối phó. Họ xây dựng chế độ sống lâu dài từ những điều nhỏ: ăn tự nhiên, ưu tiên rau củ, ít đường, khẩu phần vừa phải; chân tay luôn vận động, từ đi bộ, làm vườn đến các hoạt động chuyên môn hay giải trí; trí óc luôn được dùng thông qua học hỏi, làm việc, chơi trò rèn trí nhớ, viết, đọc. Quan trọng hơn, họ nuôi dưỡng một tâm thế lạc quan, không để căng thẳng và thù hận tích tụ, vì căng thẳng kéo dài được chứng minh liên quan đến nhiều tác động bất lợi với tim mạch và huyết áp. Khi Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, câu hỏi không còn là “làm sao sống thọ” mà là “làm sao người cao tuổi khỏe mạnh và vẫn hoạt động, đóng góp”. Câu trả lời nằm ở sự lựa chọn hàng ngày của mỗi người, từ hôm nay chứ không phải đợi đến lúc tóc bạc. Nếu muốn lão hóa khỏe mạnh, hãy bắt đầu bằng ba việc: ăn đơn giản và tự nhiên hơn, thêm vài bước chân mỗi ngày, và tìm một hoạt động khiến trí óc không ngừng tò mò. Những thói quen nhỏ ấy, nếu được giữ vững, có thể biến tuổi già thành giai đoạn sống đáng tự hào, chứ không phải quãng thời gian chỉ để chịu đựng.
