Một tàu ngầm, hai cách phóng
Tàu ngầm Anh hùng Kim Kun-ok là chiến hạm diesel-điện của Triều Tiên được thiết kế lại để mang tên lửa, có thể khai hỏa từ bệ phóng thẳng đứng hoặc ống phóng lôi. Năng lực này đáng chú ý không phải vì chứng minh Bình Nhưỡng đã có một lực lượng tàu ngầm hiện đại, mà vì nó mở rộng cách thức triển khai vũ khí dưới biển.
Ngày 14/10, Triều Tiên thông báo phóng thử tên lửa từ tàu số hiệu 841 ở vùng biển phía đông bán đảo. Cụm bệ phóng thẳng đứng trên tàu gồm bốn ống lớn phía trước và sáu ống nhỏ hơn phía sau, cấu hình gợi ý khả năng mang các loại tên lửa khác nhau. Bình Nhưỡng từng gọi con tàu là “tàu ngầm tấn công hạt nhân chiến thuật”, một tuyên bố về vai trò dự kiến chứ chưa phải xác nhận độc lập về năng lực tác chiến.
Các chuyên gia phương Tây nhận định đây là phiên bản cải tiến sâu từ thiết kế diesel-điện Đề án 633, còn gọi là lớp Romeo, chứ không phải thế hệ tiếp theo của tàu ngầm lớp Gorae. Cụm VLS có thể mang tên lửa dài hơn, nhưng phần khoang tích hợp làm tăng sức cản, độ ồn và nguy cơ bị phát hiện. Vì vậy, thiết kế vừa mở thêm lựa chọn, vừa để lộ những đánh đổi rõ rệt.
Lợi thế nằm ở sự khó đoán
Giá trị quân sự của tàu ngầm Triều Tiên không chỉ nằm ở số lượng tên lửa mang theo. Bệ thẳng đứng và ống phóng lôi cho phép vận hành những phương thức phóng khác nhau; nếu tên lửa được triển khai từ vị trí khó đoán, đối thủ sẽ phải tính đến thêm hướng tiếp cận và phương án cảnh báo. Đây là sức ép đối với hoạch định phòng thủ ngay cả khi bản thân tàu còn hạn chế về độ ồn và khả năng cơ động.
Tên lửa hành trình tầm xa và tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm có thể giúp Bình Nhưỡng tìm cách giảm nhu cầu đưa chiến hạm áp sát khu vực có lực lượng săn ngầm. Nhưng không nên đánh đồng khả năng thiết kế với mức độ sẵn sàng thực chiến: một vụ thử chưa đủ xác nhận độ tin cậy, tầm hoạt động hay khả năng sống sót của cả hệ thống.
Theo nhận định của chuyên gia Shin Jong-woo thuộc Diễn đàn An ninh - Quốc phòng Hàn Quốc, vụ phóng ngày 14/10 có thể cho thấy Triều Tiên đã xử lý được một số vấn đề kỹ thuật và sẽ thử tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm trước khi đưa Kim Kun-ok vào biên chế. Đây là hướng phát triển cần theo dõi, không phải bằng chứng rằng tàu đã đạt trạng thái sẵn sàng chiến đấu.
Các vụ phóng nối tiếp làm tăng sức ép khu vực
Năng lực trên biển xuất hiện trong bối cảnh các vụ phóng tên lửa Triều Tiên liên tiếp khiến an ninh Đông Bắc Á thêm bất ổn. Theo thông tin quân đội Hàn Quốc công bố, ngày 29/10 Triều Tiên phóng khoảng 10 tên lửa đạn đạo tầm ngắn từ khu vực Wonsan ra vùng biển phía đông. Trước đó, ngày 12/10, Hàn Quốc ghi nhận nhiều tên lửa đạn đạo phóng từ khu vực Bình Nhưỡng, trong đó ít nhất một quả bay hơn 900 km.
Chuỗi hoạt động này khiến mỗi vụ thử mang ý nghĩa lớn hơn một phép kiểm tra kỹ thuật: nó duy trì trạng thái sẵn sàng, phát tín hiệu răn đe và buộc các nước lân cận tăng cường giám sát. Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản đã phối hợp theo dõi, chia sẻ thông tin và bàn cách ứng phó. Với tàu ngầm, bài toán cảnh báo càng phức tạp vì vị trí phóng có thể khó xác định hơn so với bệ phóng trên đất liền.
Tuy vậy, không thể từ tần suất phóng suy ra một kế hoạch tấn công cụ thể. Các vụ thử và tuyên bố của Bình Nhưỡng cần được phân biệt với đánh giá độc lập về loại tên lửa, cấu hình đầu đạn và mục tiêu tác chiến. Sức ép răn đe hạt nhân tăng lên, nhưng sự thận trọng trong diễn giải cũng quan trọng không kém để tránh biến cảnh giác thành vòng xoáy phản ứng.
Răn đe mạnh hơn đòi hỏi kênh liên lạc hiệu quả
Căng thẳng quân sự còn phủ lên bất đồng liên Triều sau vụ nổ mìn hồi tháng 9 khiến ba binh sĩ Hàn Quốc bị thương; Seoul quy trách nhiệm cho Bình Nhưỡng, còn phía Triều Tiên bác bỏ cáo buộc. Mối liên hệ trực tiếp giữa tranh chấp này với đợt phóng ngày 29/10 chưa rõ. Dẫu vậy, khi lòng tin suy giảm, một động thái được bên này xem là phòng vệ có thể bị bên kia hiểu thành bước chuẩn bị tiến công.
Đó là lý do năng lực phóng đa dạng từ tàu ngầm cần được nhìn nhận vừa như công cụ răn đe, vừa như một yếu tố làm tăng nguy cơ tính toán sai. Đối thoại đơn thuần chưa bảo đảm căng thẳng hạ nhiệt; các bên cần giữ khả năng tiếp nhận, xác minh và phản hồi thông tin. Nếu thiếu những cơ chế ấy, một sự cố nhỏ có thể kéo theo các quyết định quân sự vượt ngoài dự tính.
Kim Kun-ok chưa xóa được những hạn chế của một thiết kế tàu ngầm cũ, nhưng khả năng dùng cả bệ thẳng đứng lẫn ống phóng lôi vẫn mở thêm lựa chọn cho Bình Nhưỡng và làm đối thủ khó lập kế hoạch hơn. Kết luận đáng lưu ý không phải là một cuộc xung đột sắp xảy ra, mà là răn đe ngày càng phức tạp cần đi cùng cơ chế giảm nguy cơ và đối thoại bền bỉ.
