Thỏa thuận dầu Mỹ Venezuela: Định nghĩa một ván cược quyền lực
Thỏa thuận dầu Mỹ Venezuela là một gói hợp tác năng lượng 25 năm, trong đó Washington đạt quyền kiểm soát phần chủ yếu của 65 tỷ thùng dầu thuộc 17 mỏ chiến lược, đồng thời sử dụng sản lượng từ các mỏ này để bổ sung kho dự trữ dầu chiến lược và tăng nguồn cung cho thị trường Mỹ, đổi lại Caracas nhận nguồn vốn, công nghệ và một cam kết dài hạn để vực dậy ngành dầu khí suy yếu. Đây không phải một hợp đồng thương mại thông thường, mà là một cấu trúc quyền lực mới quanh tài nguyên cốt lõi của Venezuela. Điểm đáng chú ý là thỏa thuận được hình thành trong bối cảnh giá xăng trong nước gây sức ép lớn lên chính quyền Tổng thống Donald Trump trước bầu cử giữa nhiệm kỳ, còn Venezuela lại khát vốn sau nhiều năm trừng phạt và cơ sở hạ tầng dầu khí xuống cấp nghiêm trọng. Nhìn từ góc độ địa chính trị năng lượng Mỹ, đây là ván cược nhằm vừa tăng trữ lượng chiến lược, vừa tái vẽ ảnh hưởng tại Tây bán cầu.
Vì sao Washington khóa 65 tỷ thùng dầu Venezuela
Động lực cốt lõi của thỏa thuận là an ninh năng lượng Mỹ gắn chặt với tính toán chính trị trong nước. Khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiếm hơn 20% lượng dầu và khí đốt tự nhiên được vận chuyển trên toàn cầu, thị trường năng lượng đảo lộn và giá dầu Mỹ leo thang. Sự kết hợp giữa nguồn cung Trung Đông gián đoạn và áp lực bầu cử khiến Nhà Trắng tìm kiếm một điểm tựa gần hơn – chính là Venezuela. Theo tuyên bố của Tổng thống Donald Trump, thỏa thuận này "tăng hơn gấp đôi trữ lượng dầu của Mỹ" nếu cộng thêm 65 tỷ thùng từ Venezuela vào con số 46 tỷ thùng đã được kiểm chứng trong nước. Về mặt hình ảnh, đó là câu trả lời mạnh mẽ cho cử tri về ưu tiên năng lượng. Về kỹ thuật, phần dầu Mỹ nhận sẽ được đưa vào kho dự trữ dầu chiến lược (SPR) vốn đang chỉ còn khoảng 41% công suất, và dành một phần cho quân đội. Địa chính trị năng lượng Mỹ vì thế dịch chuyển từ phụ thuộc tuyến vận tải xa sang kiểm soát mỏ dầu ngay trong khu vực.
Cơ chế triển khai: Chevron, NABEP và bàn cờ Nga - Trung
Đằng sau khẩu hiệu "thương vụ dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử" là một kiến trúc doanh nghiệp phức tạp. Chính phủ Mỹ và một nhà khai thác tư nhân tại Venezuela thành lập công ty mới, được trao quyền khai thác các mỏ chưa phát triển trong 100 năm, với trữ lượng nắm giữ đứng thứ hai thế giới chỉ sau Saudi Aramco. Hạt nhân của cấu trúc này là North American Blue Energy Partners (NABEP) của doanh nhân Alejandro Betancourt, được chính quyền lâm thời Venezuela trao quyền 100 năm tại 17 mỏ với khoảng 65 tỷ thùng dầu, trong đó Lầu Năm Góc sở hữu 35% cổ phần. Lợi ích kinh tế không dừng ở NABEP. Chevron Venezuela đầu tư mạnh, với kế hoạch bơm hơn 7 tỷ USD vào Vành đai Orinoco, hướng tới nâng sản lượng lên khoảng 600.000 thùng/ngày, hơn gấp đôi hiện nay. Điểm khiến bàn cờ địa chính trị đổi màu là nhiều mỏ trong số này trước đây nằm trong tay doanh nghiệp Nga và Trung Quốc; thỏa thuận mới giao lại quyền khai thác cho các đối tác gắn với Washington, khiến Moscow và Bắc Kinh mất đi những điểm tựa chiến lược ở Nam Mỹ.
Tính bền vững pháp lý và chiếc ghế lung lay của OPEC
Nếu xét như một hợp đồng thương mại thuần túy, thỏa thuận dầu mỏ 25 năm Mỹ Venezuela đã rất tham vọng; xét như một cấu trúc pháp lý – nó gần như bước vào vùng chưa có tiền lệ. Một cựu cố vấn năng lượng cấp cao của Nhà Trắng nhận định thỏa thuận này "chưa từng có tiền lệ cả về pháp lý lẫn ngoại giao", khi các quyền khai thác kéo dài tới cả thế kỷ trong một bối cảnh chính trị cực kỳ biến động. Chỉ cần đảng Dân chủ giành lại quyền lực ở Washington, hoặc một chính quyền mới lên ở Caracas, tính liên tục của văn bản có thể lập tức bị đặt dấu hỏi. Song song với đó là tác động tới OPEC. Theo một nguồn tin, Venezuela đang cân nhắc rời tổ chức này trong khi tăng cường quan hệ với Mỹ, biến dầu mỏ khổng lồ của mình thành quân cờ mặc cả giữa cơ chế điều tiết sản lượng của OPEC và một mô hình hợp tác sâu với Washington. Nếu Caracas bỏ OPEC, năng lực điều phối thị trường toàn cầu của tổ chức sẽ suy giảm, còn Mỹ lại giành thêm một đòn bẩy định giá mới.
Tác động với người dân và tương lai ván cược địa chính trị
Ở tầng người dân, kỳ vọng là đơn giản: giá xăng ở Mỹ giảm, kinh tế Venezuela có thêm công việc và dịch vụ công tốt hơn. Thực tế ngắn hạn lại phức tạp hơn nhiều. Dù đã tăng mạnh nhập khẩu dầu Venezuela – hiện khoảng 500.000 thùng/ngày, tương đương 40% sản lượng nước này – giá WTI and Brent vẫn tiếp tục leo thang vì rủi ro địa chính trị và gián đoạn nguồn cung Trung Đông. Các nhà máy lọc dầu Mỹ đã gần chạm trần công suất; việc thêm dầu nặng Venezuela không tự động biến thành giá thấp trên cột bơm, nhất là khi hạ tầng Venezuela xuống cấp và mất nhiều năm mới khôi phục được sản lượng. Với Caracas, dòng vốn tư nhân hơn 100 tỷ USD mà NABEP cam kết huy động là cơ hội, nhưng đồng thời là sự trao quyền kiểm soát dài hạn đối với tài sản mà người dân coi là thuộc về mình. Ở khía cạnh nội bộ Mỹ, hạ giá dầu vẫn là ưu tiên hàng đầu trước bầu cử giữa kỳ, biến thỏa thuận thành một công cụ vận động chính trị. Kết cục ván cược địa chính trị năng lượng Mỹ vì thế sẽ không chỉ được quyết định trên giếng khoan, mà còn trong phòng bỏ phiếu tại hai quốc gia.
