Giáo viên tình nguyện: khi giáo dục cộng đồng trở thành trách nhiệm cá nhân
Giáo viên tình nguyện dạy học miễn phí cho trẻ em khuyết tật và hoàn cảnh khó khăn là những người chủ động dùng kiến thức, thời gian và tình thương của mình để mở lớp, kèm cặp văn hóa và kỹ năng sống cho trẻ yếu thế, không thu bất kỳ khoản học phí nào, giúp các em tiếp cận tri thức và tự tin hòa nhập cộng đồng thông qua các hoạt động giáo dục cộng đồng liên tục, lâu dài. Họ không chờ một chính sách hay dự án nào, mà tự mình xây dựng lớp học, như cô Dương Thị Sinh và bà Phạm Thị Huyền. Đó là kiểu dạy học không dựa trên bảng lương, mà dựa trên niềm tin rằng mỗi đứa trẻ, dù khiếm khuyết, đều xứng đáng có cơ hội học tập. Khi xã hội còn tranh cãi ai phải chịu trách nhiệm với trẻ yếu thế, họ đã âm thầm chọn câu trả lời: “Tôi”.
Cô giáo tí hon Dương Thị Sinh: gần 10 năm bền bỉ bên 65 học trò đặc biệt
Nếu phải chọn một hình ảnh cho sức mạnh của giáo dục cộng đồng, lớp học nhỏ 30 m² phía sau căn nhà của cô giáo tí hon Dương Thị Sinh là một minh chứng thuyết phục. Sinh ra với cơ thể khiếm khuyết, từng bị trêu chọc là “kăng-gu-ru”, ước mơ sư phạm của chị đã dang dở khi không thể theo học đại học vì điều kiện gia đình và sức khỏe. Thế nhưng chính những thiếu hụt đó lại khiến chị nhạy cảm hơn trước nỗi thiệt thòi của trẻ em khuyết tật. Năm 2016, chị bắt đầu dạy kèm miễn phí hai em tự kỷ trong xóm, không nhận bất cứ khoản đóng góp nào. Từ hạt mầm ấy, gần 10 năm qua chị đã đồng hành với 65 học sinh, nhiều em chậm phát triển, mồ côi, hoàn toàn dựa vào sự tận tâm và kiên nhẫn của một người thầy tình nguyện. "Từ lớp học miễn phí dành cho hai em nhỏ, cô giáo Dương Thị Sinh đã đồng hành với 65 học sinh trong gần 10 năm".
Không chỉ dạy chữ: nuôi dưỡng nghị lực, kỹ năng sống cho trẻ khuyết tật
Điều đáng nói ở những giáo viên tình nguyện này không phải là số tiết dạy, mà là cách họ nhìn trẻ em khuyết tật như những cá thể có khả năng phát triển. Với cô Sinh, mỗi em là một phương pháp riêng: có em tăng động, dễ cáu gắt, đập phá; có em chân tay co cứng, khó cầm bút. Chị kiên trì hướng dẫn từ việc nắm bút, nhận mặt chữ đến cách giao tiếp với người xung quanh, đồng thời chăm lo bữa ăn, sinh hoạt và tổ chức vui chơi sau giờ học. Chị nói: “Tôi luôn động viên các con tự tin hơn, gieo niềm tin để các con không nản lòng”. Tương tự, bà Phạm Thị Huyền xây dựng mô hình “lớp học linh hoạt”, kết hợp dạy chữ với rèn luyện kỹ năng sống cho những em chậm tiếp thu. Bà chú trọng rèn tính kiên trì, nghị lực, cách giao tiếp, cách ứng xử để các em tự chăm sóc bản thân và hòa nhập cuộc sống. Đó là giáo dục cộng đồng theo nghĩa đẹp nhất: biến kiến thức thành sức bật cho tương lai.
Gần 30 năm gieo chữ: hành trình bền bỉ của bà Phạm Thị Huyền
Bà Phạm Thị Huyền bắt đầu công việc dạy học miễn phí khi nhiều người cùng lứa đã yên phận nghỉ ngơi. Là giáo viên nghỉ hưu sinh năm 1954, bà tự nguyện mở lớp tình thương tại Nhà sinh hoạt cộng đồng Tổ dân phố số 6 Thanh Xuân Nam, phường Thanh Liệt, đón những học sinh đặc biệt từ 8 đến 30 tuổi theo học hoàn toàn miễn phí. Suốt gần 30 năm, bà duy trì dạy đều đặn các ngày trong tuần, trừ thứ Bảy và Chủ Nhật. Khoảng 300 trẻ em nghèo, mắc hội chứng down hoặc khiếm khuyết trí não đã đi qua lớp học của bà. Nhiều em từ chỗ không biết đọc, biết viết đã tốt nghiệp lớp 5, lớp 9, lớp 12 và hiện trở thành giáo viên, giám đốc, đầu bếp, an ninh sân bay, công nhân khu công nghiệp. Bà tự mua giấy, bút, sách vở phát miễn phí, coi mỗi học sinh ra trường là một chuyến đò chở qua sông an toàn. "Qua gần 30 năm, khoảng 300 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, khó khăn đã được bà dạy dỗ, giúp đỡ".
Ý nghĩa xã hội: khi tấm lòng cá nhân lấp khoảng trống an sinh
Những lớp dạy học miễn phí này không chỉ thay đổi vài phận đời, mà đang âm thầm gia cố nền móng an sinh. Các em yếu thế được học chữ, học kỹ năng sống cho trẻ, còn gia đình giảm bớt áp lực khi có một nơi gửi gắm con, thay vì chấp nhận chúng bị bỏ lại phía sau. Theo đại diện địa phương, lớp học tình thương của bà Huyền góp phần bảo đảm an sinh xã hội, là mô hình giàu ý nghĩa cho phong trào khuyến học, khuyến tài và xây dựng xã hội học tập. Mô hình này cũng cho thấy giáo dục cộng đồng không phải khẩu hiệu, mà sống được bằng sự chủ động của những người thầy sẵn sàng hy sinh thời gian, sức khỏe, đời sống cá nhân. Dù cô Sinh từng có lúc muốn bỏ cuộc vì áp lực và cơ sở vật chất chật hẹp, tình yêu thương vẫn giữ chị ở lại, tiếp tục gắn bó với lũ trẻ. Xã hội nào trân trọng những người như vậy sẽ ít để ai bị bỏ lại phía sau hơn.
