Hai con đường Washington đang đặt lên bàn
Trump Iran là thế giằng co giữa sức ép quân sự và nỗ lực đạt thỏa thuận, trong đó Washington cân nhắc nối lại các cuộc tấn công nhưng vẫn để Tehran một lối thoát ngoại giao. Đây không còn là lời cảnh báo chung chung: vào thứ Năm, Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đã trực tiếp trình Tổng thống Donald Trump các phương án hành động quân sự với Iran. Cuộc gặp hiếm hoi tại Nhà Trắng có sự tham dự của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine. Việc tư lệnh CENTCOM báo cáo trực tiếp có thể cho thấy Washington đang chuẩn bị nghiêm túc hơn cho khả năng mở chiến dịch, dù chưa chứng minh quyết định tấn công đã được đưa ra. Vì vậy, điều đáng chú ý không chỉ là các phương án quân sự, mà còn là việc Trump muốn Tehran tin rằng lựa chọn đối đầu đang ở rất gần.
Trump nói thời điểm quyết định giữa thỏa thuận và việc nối lại tấn công đang đến gần; ông cũng cảnh báo Mỹ có thể hành động, nhưng không tiết lộ kế hoạch cụ thể. Cách giữ kín ý định vừa duy trì sức ép, vừa khiến nguy cơ tính toán sai lầm cao hơn. Tổng thống khẳng định mục tiêu của Mỹ là ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời cho rằng chiến dịch trước đó với máy bay ném bom B-2 chưa bảo đảm kết quả lâu dài. Bởi thế, tuyên bố chiến thắng bằng một trong hai con đường không xóa được câu hỏi trọng tâm: thỏa thuận nào đủ sức khiến Washington tin rằng mục tiêu an ninh của mình được đáp ứng?
Tấn công hay đàm phán: mỗi lựa chọn đều có cái giá chiến lược
Lựa chọn tấn công Iran có thể thể hiện quyết tâm của Washington, nhưng không bảo đảm một kết quả bền vững. Xung đột Mỹ và Israel với Iran bùng phát từ tháng 2, rồi lan rộng trong khu vực; các đe dọa nhằm vào người Mỹ và hoạt động hàng hải quanh eo biển Hormuz khiến nguy cơ leo thang không thể xem nhẹ. Một chiến dịch mới có thể kéo theo trả đũa và làm tăng bất ổn, trong khi chính mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân vẫn đòi hỏi câu trả lời dài hạn. Ngược lại, đàm phán với Tehran tránh được đòn đánh trước mắt nhưng đặt ra vấn đề kiểm chứng: Trump công khai nghi ngờ liệu Iran có tuân thủ thỏa thuận hay không. Vì vậy, ngoại giao chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm điều kiện đủ rõ và cơ chế khiến cam kết có thể được đánh giá.
Trump đã nói Mỹ đang cân nhắc hành động, thậm chí có thể sớm, nhưng đồng thời khẳng định Tehran có thể tránh bị tấn công nếu đạt thỏa thuận. Đây là sức ép có chủ đích, song không nên nhầm lời đe dọa với quyết định cuối cùng: Nhà Trắng chưa chọn hẳn con đường quân sự hay ngoại giao. Theo các thông tin được công bố, Phó Tổng thống JD Vance đã gửi thông điệp mật nhằm thăm dò khả năng nối lại đối thoại và ngăn một chiến dịch quy mô lớn sau bầu cử giữa kỳ; phía Iran chưa phản hồi. Kênh liên lạc ấy cho thấy Washington vẫn muốn giữ cửa thương lượng, ngay cả khi chuẩn bị các phương án tác chiến.
Thời điểm, đồng minh và nguy cơ leo thang sẽ định hình quyết định
Lịch chính trị là một biến số đáng kể. Giới chức Mỹ cảnh báo giai đoạn sau bầu cử giữa kỳ cho đến khi Quốc hội khóa mới nhậm chức có thể đặc biệt nguy hiểm; các thông tin được dẫn lại cũng cho biết Washington có thể cân nhắc hành động sau cuộc bầu cử. Nhưng đây không phải mốc chắc chắn cho một cuộc tấn công. Những cảnh báo về đe dọa của Iran và lực lượng Houthi, cùng tình hình tàu thuyền quanh Hormuz, có thể thúc đẩy Nhà Trắng tăng sức ép; nguy cơ đòn trả đũa trên khắp khu vực lại là lý do để trì hoãn hoặc tìm thỏa thuận. Tính toán của Israel và diễn biến chính trị tại nước này cũng có thể ảnh hưởng đến mức độ phối hợp giữa hai đồng minh, khiến Washington phải cân nhắc không chỉ năng lực quân sự mà cả hệ quả khu vực.
Washington vì thế đang ở thế lưỡng nan có thật, chứ không phải lựa chọn đơn giản giữa cứng rắn và mềm mỏng. Một phương án quân sự chỉ có sức nặng nếu phục vụ mục tiêu rõ ràng và không làm xung đột lan rộng ngoài kiểm soát; một thỏa thuận chỉ đáng chọn nếu giải quyết được mối lo hạt nhân và tạo cơ sở để đánh giá việc tuân thủ. Bản thân việc CENTCOM trình phương án cho thấy bộ máy đang chuẩn bị, nhưng chưa nói Trump sẽ phê chuẩn hành động. Kết luận hợp lý lúc này là cả đòn đánh lẫn đàm phán với Tehran vẫn còn trên bàn. Quyết định tiếp theo sẽ phụ thuộc vào việc Nhà Trắng đánh giá bên nào có thể đưa Mỹ gần hơn tới mục tiêu an ninh mà không mở ra một vòng leo thang mới.
