Cuộc sắp xếp cơ sở giáo dục Cần Thơ: một bước ngoặt quy mô chưa từng có
Cuộc sắp xếp cơ sở giáo dục Cần Thơ là kế hoạch tái cấu trúc giáo dục công lập với mục tiêu giảm từ 1.156 xuống còn 406 cơ sở, tinh gọn bộ máy quản lý, phân bổ lại nguồn lực, nhưng vẫn giữ ổn định địa điểm học tập của học sinh và đội ngũ giáo viên để nâng chất lượng dạy học và đáp ứng yêu cầu cải cách hệ thống trường học trong giai đoạn mới. Điểm cần nói thẳng: đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là "phẫu thuật" toàn bộ mạng lưới trường công. Theo phương án được UBND thành phố phê duyệt, toàn ngành sẽ giảm 750 cơ sở, tương đương tỷ lệ sụt giảm 64,88%. Mầm non, tiểu học, THCS, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên đều nằm trong diện sắp xếp. Về nhân sự, số hiệu trưởng và hiệu phó phải giảm tổng cộng khoảng 1.080 người, tạo ra cú sốc lớn với đội ngũ quản lý nhưng được kỳ vọng mở đường cho một cấu trúc quản trị giáo dục hiệu quả hơn.
Vì sao Cần Thơ phải cải cách hệ thống trường học ngay lúc này?
Thời điểm của cuộc cải cách không ngẫu nhiên. Thành phố đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đòi hỏi một mạng lưới trường học và cơ chế quản lý tương thích, ít tầng nấc trung gian, rõ trách nhiệm và quyền hạn ở từng cấp. Đồng thời, yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục – từ chương trình giáo dục phổ thông mới, STEM, học hai buổi/ngày đến chuyển đổi số – buộc hệ thống cũ phân tán, manh mún phải được tái thiết. Theo lãnh đạo thành phố, sắp xếp cơ sở giáo dục Cần Thơ không chỉ để "giảm đầu mối" mà nhằm xây dựng các trường có quy mô hợp lý, đủ điều kiện triển khai chương trình, tổ chức hoạt động giáo dục toàn diện và ứng dụng công nghệ. Song song với tái cấu trúc giáo dục công lập, Sở đang rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đặt mục tiêu cắt ít nhất 50% thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục của người dân vào năm 2026 so với 2024. Nếu làm đến nơi đến chốn, cải cách lần này có thể chuyển trọng tâm từ quản lý giấy tờ sang hỗ trợ chất lượng dạy học.
Con số cắt giảm khổng lồ: 64,88% cơ sở, 1.080 vị trí quản lý
Phương án đã phê duyệt cho thấy mức độ "đại phẫu" về tổ chức. Khối cơ sở trực thuộc Sở GD&ĐT từ 108 đơn vị giảm còn 99, mất 1 trường THPT và 8 trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Khối trực thuộc UBND xã, phường từ 1.048 cơ sở còn 307, tức giảm 741 đơn vị, trong đó mầm non giảm 226, tiểu học 379, THCS 133 và bậc tiểu học – THCS giảm 3 cơ sở. Như vậy, toàn ngành từ 1.156 cơ sở còn 406, tỷ lệ giảm 64,88% – một con số hiếm thấy ở bất kỳ đợt cải cách giáo dục địa phương nào. Về nhân sự, hệ thống sẽ chỉ còn 406 hiệu trưởng, đồng nghĩa giảm 750 hiệu trưởng; số phó hiệu trưởng còn 1.240, giảm 330 người. Nói cách khác, khoảng 750 hiệu trưởng và 330 hiệu phó trở nên dư thừa sau sắp xếp. Đây là chi phí cải cách rất cụ thể: hàng trăm người lãnh đạo trường phải chấp nhận chuyển sang vị trí khác, thay đổi phụ cấp hoặc nghỉ chế độ theo quy định.
Tác động tới học sinh, giáo viên và cách xử lý "lượng dư" hiệu trưởng
Điểm tích cực đáng ghi nhận là phương án nhấn mạnh bảo vệ lợi ích người học và giáo viên. Lãnh đạo thành phố khẳng định việc sáp nhập diễn ra chủ yếu ở cấp hành chính; địa điểm trường học cơ bản được giữ nguyên để học sinh tiếp tục học tại nơi quen thuộc, hạn chế phát sinh khó khăn đi lại hay tiếp cận dịch vụ giáo dục. Đội ngũ giáo viên được tiếp nhận nguyên trạng ở các trường sáp nhập; chính sách là giữ tất cả, sau đó phân công linh hoạt giữa điểm chính, điểm lẻ và các cơ sở khác nếu chưa đủ định mức giờ dạy. Vấn đề gai góc là giảm số hiệu trưởng. Người quản lý dư thừa có thể được chuyển thành cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, giáo viên đứng lớp hoặc nhân viên hỗ trợ như văn thư, thư viện, thiết bị, công nghệ thông tin, tư vấn học đường. Những trường hợp phải thôi chức hoặc đảm nhiệm vị trí có phụ cấp thấp hơn được bảo đảm quyền lợi theo quy định hiện hành. Cách làm này tương đối nhân văn, nhưng không tránh khỏi tâm lý hụt hẫng. Nếu khâu tư vấn, truyền thông nội bộ yếu, cải cách dễ gặp phản ứng từ chính những người từng giữ vai trò đầu tàu.
Vai trò của tân Giám đốc Sở và rủi ro nếu cải cách vội vã
Trong bức tranh tái cấu trúc giáo dục công lập, nhân vật then chốt là tân Giám đốc Sở GD&ĐT Trần Thị Huyền. Bà được bổ nhiệm ngày 10-8, với nhiệm kỳ 5 năm, ngay giữa giai đoạn sắp xếp mạng lưới trường lớp và chuyển đổi mô hình chính quyền. Tại lễ nhận nhiệm vụ, bà xác định ưu tiên trước mắt là hoàn thành kế hoạch sắp xếp cơ sở giáo dục theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng và thành phố, để trường sau sắp xếp chính thức hoạt động ổn định từ ngày 1-9, chuẩn bị năm học 2026–2027. Theo kế hoạch, việc bố trí cơ cấu, số lượng hiệu trưởng, giám đốc, phó hiệu trưởng, phó giám đốc và nhân sự hỗ trợ giáo dục phải xong trước 30-9-2026. Đây là lịch rất gấp với một cải cách lớn như vậy. Nếu chạy theo tiến độ mà buông lỏng khâu đánh giá thực trạng từng địa phương, tham vấn giáo viên, phụ huynh, thì nguy cơ sắp xếp hình thức, hợp nhất trên giấy tờ nhưng không cải thiện chất lượng là rất rõ. Ngược lại, nếu tận dụng cơ hội để đồng thời chuẩn hóa quy mô trường, đầu tư chuyển đổi số, giảm thủ tục và xây dựng văn hóa học đường lành mạnh, Cần Thơ có thể biến cú sốc giảm số hiệu trưởng thành bước nhảy vọt cho toàn hệ thống giáo dục.
