Từ nỗi sợ môn Hóa đến cơ hội khám phá
Dạy học Hóa ở bậc trung học cơ sở hiệu quả không chỉ là giúp học sinh nhớ công thức, mà còn là tổ chức trải nghiệm để các em quan sát, đặt câu hỏi và tự tìm lời giải. Tại Trường THCS Võ Thị Sáu ở Cà Mau, thầy Hồ Thanh Tùng theo đuổi cách tiếp cận ấy để gỡ nỗi ngại môn học vốn có nhiều khái niệm liên kết chặt chẽ: từ hóa trị, công thức hóa học đến bảng tính tan và phương trình phản ứng. Có em nghe đến bài tập đã than “Hóa khó quá”, nhưng thầy không xem đó là sự lười học; thầy coi đó là dấu hiệu bài giảng cần mở thêm lối vào. Sau khi tốt nghiệp Sư phạm Hóa học, thầy bắt đầu công tác tại trường năm 2014; hơn 11 năm đứng lớp, thầy kiên trì nghiên cứu những sản phẩm học tập giúp học sinh tiếp cận kiến thức tự tin hơn.

Đổi mới giờ học bằng trò chơi và công cụ số
Điểm đáng quý trong cách đổi mới giờ học của thầy Tùng là công nghệ không đứng riêng như phần trang trí; nó phục vụ một mục tiêu sư phạm rõ ràng: làm kiến thức trừu tượng trở nên dễ hình dung và dễ vận dụng. Thay cho lối truyền đạt một chiều, thầy kết hợp thí nghiệm, trò chơi, hoạt động nhóm, STEM và công cụ số để học sinh chủ động khám phá. Bộ học liệu “Học mà chơi, chơi mà học” có thẻ ghép nguyên tố với hóa trị, ô chữ tương tác và bảng tuần hoàn số hóa trên PowerPoint. Bảng này còn phát âm tên nguyên tố, hợp chất theo danh pháp IUPAC, giúp học sinh bớt lúng túng trước cách gọi mới. Khi công thức xuất hiện trong thử thách hay tình huống thực tế thay vì chỉ là thứ phải học thuộc, các em có lý do để ghi nhớ và hiểu bản chất.
Sản phẩm học tập bắt đầu từ khó khăn thật
Thầy Tùng không thiết kế học cụ để phô diễn công nghệ, mà bắt đầu từ những vướng mắc nhìn thấy trong lớp. “Bảng tính tan thông minh dành cho học sinh THCS” là một ví dụ: công cụ trực quan, nhỏ gọn này hướng đến việc giúp học sinh tra cứu và hệ thống kiến thức về chất tan, chất không tan, hóa trị, lập công thức hóa học và phân loại hợp chất vô cơ. Cách làm ấy gợi ra một nguyên tắc đáng nhân rộng trong học Hóa sáng tạo: sản phẩm tốt phải giải quyết được một điểm nghẽn cụ thể trong quá trình học. Thay vì giao bài rồi chờ đáp án, giáo viên có thể tạo cơ hội cho học sinh thử, sai, trao đổi và giải thích cách nghĩ. Nhờ vậy, bài học không dừng ở kết quả đúng mà còn rèn khả năng tự học, hợp tác và lập luận.

Kết quả cho thấy lớp học có thể đổi khác
Hiệu quả của sáng kiến không chỉ nằm ở cảm giác lớp học vui hơn. Bộ sản phẩm Hóa học được triển khai tại trường từ tháng 9/2025; điểm trung bình môn học tăng từ 6,6 lên 8,0, tỷ lệ học sinh đạt từ 7 điểm trở lên tăng từ 52% lên 85%, và 92% học sinh bày tỏ yêu thích môn học. Đây là những con số đáng chú ý, nhưng điều có ý nghĩa hơn là sự thay đổi trong vai trò của học sinh: từ người chờ thầy giảng thành người tham gia khám phá. Cách tổ chức hoạt động còn tạo dịp rèn thuyết trình, làm việc nhóm và tư duy phản biện. Công nghệ cũng đặt ra thách thức: bài tập về nhà kiểu cũ dễ bị sao chép đáp án trực tuyến hoặc giải bằng ứng dụng trong vài giây. Vì vậy, đổi mới cần đi cùng nhiệm vụ đòi hỏi giải thích, vận dụng và suy nghĩ riêng.

Khơi tình yêu khoa học bằng sự kiên trì
Câu chuyện của thầy Hồ Thanh Tùng cho thấy đổi mới dạy học Hóa không nhất thiết bắt đầu bằng thiết bị lớn hay bài giảng cầu kỳ. Nó bắt đầu từ việc lắng nghe câu “Hóa khó quá”, tìm đúng chỗ học sinh vướng và thiết kế một cách học khiến các em muốn thử thêm lần nữa. Thẻ bài, bảng tuần hoàn số hóa hay bảng tính tan chỉ phát huy giá trị khi giúp học sinh hiểu sâu hơn, tự tin hơn và dám đặt câu hỏi. Với một giáo viên Cà Mau gắn bó nhiều năm với bục giảng, sự sáng tạo vì thế không phải cuộc chạy đua theo công nghệ, mà là cách đưa khoa học đến gần đời sống lớp học. Khi học sinh được quan sát, thực hành và tự tìm lời giải, niềm yêu thích môn học có cơ hội nảy nở bền vững.







