Đào tạo nghề cần bắt đầu từ công việc người học sẽ làm
Đào tạo nghề là quá trình trang bị kiến thức nền tảng và kỹ năng thực hành để người học đáp ứng công việc cụ thể, đồng thời thích nghi với thay đổi về công nghệ và yêu cầu tuyển dụng. Điểm đáng chú ý ở Sơn La và Cà Mau là cả hai cùng hướng chương trình đào tạo về phía nhu cầu thực tế, nhưng chọn cách triển khai khác nhau. Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Sơn La lấy người học làm trung tâm, cập nhật nội dung theo kỹ năng nghề và phối hợp với doanh nghiệp; các cơ sở ở Cà Mau vừa đẩy mạnh thực hành vừa tìm cách khắc phục hạn chế về công nghệ, dữ liệu và đội ngũ giảng viên. Đây là điều chỉnh cần thiết: một tấm bằng chỉ có giá trị khi đi kèm năng lực làm việc. Với người học, chất lượng của trường nghề nên được đánh giá bằng cơ hội rèn nghề và khả năng bước vào việc làm, không chỉ bằng danh mục ngành học.
Sơn La đặt trọng tâm vào kỹ năng thực hành và kết nối doanh nghiệp
Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Sơn La đào tạo các hệ cao đẳng, trung cấp, sơ cấp và thường xuyên ở nhiều lĩnh vực; trung bình mỗi năm có trên 2.000 học sinh, sinh viên theo học. Nhà trường rà soát chương trình theo tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, hướng tới nội dung mở, tăng thực hành và giáo trình sát sản xuất. Riêng ngành Công nghệ ô tô dành 70% thời lượng cho thực hành chuyên sâu, 30% cho lý thuyết, đồng thời cập nhật kiến thức về ô tô điện và hệ thống điều khiển thông minh. Hợp tác với doanh nghiệp giúp phần học này gần hơn với thiết bị và quy trình tại nơi làm việc; từ năm 2025, gần 500 lượt học sinh, sinh viên được đi thực tập nâng cao tay nghề. Kết quả tuyển sinh cao đẳng, trung cấp vượt chỉ tiêu tỉnh giao trong năm học 2025–2026, tỷ lệ tốt nghiệp đạt 97%.
Những con số đó cho thấy hướng đi có sức thuyết phục, nhưng điều quan trọng hơn là người học được tiếp xúc với môi trường làm việc trước khi tốt nghiệp. Theo thông tin của trường, hơn 90% học sinh, sinh viên hiện có việc làm ổn định sau tốt nghiệp.
Cà Mau chọn mô hình linh hoạt, song chuyển đổi số vẫn là bài toán
Cà Mau có 13 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó hai cơ sở công lập, nhưng chuyển đổi số còn thiếu đồng bộ: nền tảng dữ liệu dùng chung chưa định hình rõ, chương trình cập nhật công nghệ chậm và thiếu giảng viên trình độ cao. Đây là những nút thắt thực chất, bởi trường khó cải thiện chất lượng nếu không theo kịp công nghệ và nhu cầu tuyển dụng. Một hướng được đề xuất là xây dựng học liệu số, kết nối với các trung tâm đào tạo lớn, ứng dụng mô phỏng thực tế ảo và trí tuệ nhân tạo vào đánh giá năng lực, dự báo nghề nghiệp. Song song, mô hình 30/70 dành 30% thời gian cho lý thuyết nền tảng và 70% cho thực hành, thí nghiệm, xưởng hoặc thực tập. Cà Mau vì thế không chỉ cần tăng giờ thực hành; địa phương còn phải tạo hạ tầng và nhân lực để việc đổi mới ấy có chất lượng.
Cao đẳng Cà Mau đã chuyển từ tư duy “đào tạo những gì trường có” sang đào tạo theo nhu cầu thị trường. Trong chương trình “Học kỳ doanh nghiệp”, thực hành tại nhà máy và trang trại chiếm 40–50% chương trình, doanh nghiệp tham gia góp ý, giảng dạy và đánh giá kỹ năng. Cách làm này đáng chú ý vì đưa đơn vị tuyển dụng vào quá trình đào tạo, thay vì chỉ chờ họ tiếp nhận người học sau khi tốt nghiệp.
Khác cách làm, cùng mục tiêu đưa người học đến việc làm
Sơn La nổi bật ở việc đầu tư xưởng thực hành, cập nhật giáo trình và tổ chức thực tập với doanh nghiệp; Cà Mau kết hợp mô hình thực hành với hướng đi số hóa và sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp. Tại phân hiệu Đại học Bình Dương ở Cà Mau, sinh viên được học kiến thức chuyên môn, kỹ năng số, ngoại ngữ và kỹ năng mềm, đồng thời thực tập tại đơn vị đối tác; hơn 90% sinh viên phân hiệu có việc làm ngay sau tốt nghiệp. Hai cách tiếp cận đều nhấn mạnh một điều: chương trình đào tạo phải được điều chỉnh theo việc làm thực tế, chứ không thể đứng yên theo năng lực sẵn có của nhà trường. Với người học nghề, đó là cơ hội tích lũy kỹ năng và tác phong trước khi đi làm. Tuy nhiên, tỷ lệ việc làm chỉ là một phần thước đo; cần duy trì cập nhật chương trình để kỹ năng không nhanh chóng lỗi thời.
Bước tiếp theo cũng đã được đặt ra. Sơn La dự kiến đẩy mạnh chuyển đổi số, đầu tư thiết bị hiện đại, mở rộng đào tạo theo đơn đặt hàng và phát triển ngành nghề phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Ở Cà Mau, đề xuất gồm chính sách hỗ trợ học phí, học bổng cho nghề địa phương đang thiếu nhân lực và đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành kinh tế trọng điểm. Nếu các kế hoạch này gắn với nhu cầu tuyển dụng cụ thể và được triển khai nhất quán, người học sẽ có thêm lựa chọn nghề nghiệp sát thực tế.
Sơn La cho thấy giá trị của thực hành và liên kết doanh nghiệp; Cà Mau nhấn mạnh tính linh hoạt cùng yêu cầu chuyển đổi số. Muốn theo kịp thị trường lao động, trường nghề cần kết hợp cả hai: dạy kỹ năng làm được việc hôm nay và chuẩn bị khả năng học công nghệ mới ngày mai.
