Từ thử nghiệm manh mún đến trợ lý ảo AI chính quy trong khu vực công
Trợ lý ảo AI trong khu vực công là các tài khoản trí tuệ nhân tạo có bản quyền được phân bổ cho cơ quan nhà nước, hỗ trợ cán bộ trong phân tích tài liệu, soạn thảo văn bản, xây dựng báo cáo và xử lý thủ tục hành chính, qua đó rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng hiệu suất công việc và cải thiện chất lượng phục vụ người dân trong mô hình chính quyền điện tử. Điểm đáng nói ở TPHCM là thành phố không dừng ở mức cán bộ tự phát dùng công cụ AI trên Internet, mà chuyển hẳn sang mô hình trợ lý ảo AI được quản lý tập trung và có bản quyền trong năm 2026. Tính đến ngày 26/8, thành phố đã cấp 319 tài khoản trợ lý ảo AI cho các cơ quan, sở, ban, ngành, MTTQ, UBND phường, xã và đặc khu trên địa bàn. Đây là bước ngoặt: từ thói quen “tự mò” sang một chính sách chính quy, gắn với chuyển đổi số và phát triển hạ tầng dữ liệu. Theo Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, các công cụ như ChatGPT, Gemini, NotebookLM và Canva đang được cán bộ dùng để tổng hợp, phân tích tài liệu, xây dựng báo cáo, kế hoạch, soạn thảo văn bản và cập nhật kiến thức thường xuyên, thay thế phần lớn thao tác thủ công trước đây. Quyết định này mang tính tuyên bố: chính quyền điện tử của thành phố coi AI là một phần của công vụ chứ không phải “đồ chơi công nghệ” ngoài giờ.
AI vào thực tiễn: từ giao thông đến xử lý thủ tục hành chính
Nếu chỉ cấp tài khoản mà không biến thành kết quả cụ thể thì trợ lý ảo AI sẽ nhanh chóng thành ‘phong trào’. TPHCM cố tình đi theo hướng ngược lại: đẩy AI vào những điểm nghẽn mà người dân thấy rõ nhất – giao thông và xử lý thủ tục hành chính. Trong giao thông, thành phố hiện vận hành hơn 10.000 camera giám sát, trong đó có nhiều camera AI trên các tuyến đường trọng điểm. Hệ thống quan trắc và thu thập dữ liệu giao thông tự động (VDS) được triển khai tại 162 mặt cắt trên đường, thuộc 216 nút giao thông, cho phép tự động điều chỉnh chu kỳ và thời gian đèn xanh; nhờ đó, thời gian chờ tại các nút giao giảm khoảng 15%. Theo Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, việc ứng dụng hệ thống này giúp thời gian chờ tại các nút giao được ghi nhận giảm khoảng 15%. Trong hành chính, AI được đưa vào điều hành và xử lý hồ sơ: ở phường Minh Phụng, hơn 40 sổ tay điện tử trên Gemini Notebook giúp cán bộ rút ngắn thời gian tra cứu văn bản, giảm sai sót và nâng tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt chuẩn, trong khi người dân có thể tự tra cứu thủ tục qua mã QR. Đây là hình ảnh rất cụ thể của chính quyền điện tử: quy trình được tự động hóa một phần, người dân tiếp cận thông tin nhanh hơn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào quầy tiếp nhận hồ sơ.
Trợ lý ảo AI như “trợ lý tăng tốc”: hiệu suất công việc nhìn từ bên trong
Động lực thật sự khiến TPHCM “mạnh tay” với trợ lý ảo AI là bài toán hiệu suất công việc trong bộ máy hành chính vốn nhiều tầng nấc và giấy tờ. Theo chính cơ quan phụ trách khoa học – công nghệ, nhiều công việc trước đây cần rất nhiều thời gian xử lý thủ công nhưng khi dùng AI có thể thực hiện nhanh hơn đáng kể. Ví dụ điển hình là việc xây dựng bản đồ phục vụ tinh gọn bộ máy quận, huyện: với trợ lý ảo AI, nhiệm vụ này được hoàn thành nhanh chóng, trong khi làm thủ công có thể mất vài tháng vẫn chưa xong. Không phải ngẫu nhiên mà tại phường Minh Phụng, AI được ví như “trợ lý tăng tốc”. Khi dữ liệu, sổ tay nghiệp vụ và quy trình được số hóa vào Gemini Notebook, cán bộ không còn phải lật từng tập hồ sơ giấy, giảm nguy cơ tra cứu nhầm văn bản và rút ngắn thời gian xử lý từng bộ hồ sơ hành chính. Hiệu suất công việc cải thiện không chỉ ở chỗ nhanh hơn, mà còn ở tính chuẩn xác cao hơn, kéo theo tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt chuẩn tăng – tức người dân ít bị trả hồ sơ vì lỗi kỹ thuật. Thành phố cũng không bỏ qua khía cạnh kỹ năng. Bốn lớp tập huấn cho 558 học viên và tám lớp bồi dưỡng AI cho hơn 1.100 cán bộ, công chức đã được tổ chức với 70% thời lượng thực hành về xây dựng nội dung, bảo mật dữ liệu, an toàn thông tin và sử dụng AI có trách nhiệm. Đó là cách TPHCM tránh kịch bản trợ lý ảo AI bị dùng tùy tiện, gây rò rỉ dữ liệu hoặc tạo ra nội dung sai lệch.
AI trong quản trị đô thị: bước đệm cho một hệ sinh thái chính quyền điện tử
Nhìn rộng hơn, trợ lý ảo AI chỉ là một viên gạch trong bức tranh lớn về chính quyền điện tử mà TPHCM đang xây dựng. Thành phố đang nghiên cứu đầu tư hạ tầng điện toán hiệu năng cao (HPC) dùng chung để huấn luyện và thử nghiệm các mô hình AI, đồng thời triển khai các nhiệm vụ xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030. AI được kỳ vọng trở thành một phần của hệ thống quản trị đô thị, giúp chính quyền xử lý khối lượng thông tin lớn nhanh hơn và ra quyết định có thêm dữ liệu hỗ trợ. Giá trị đối với người dân không nằm ở thuật ngữ, mà ở trải nghiệm cụ thể: giảm thời gian chờ khi tham gia giao thông, xử lý hồ sơ hành chính nhanh hơn, cơ quan công quyền phản hồi kịp thời hơn và chất lượng dịch vụ công được cải thiện từng bước. Nếu thành phố duy trì được kỷ luật triển khai – từ cấp tài khoản trợ lý ảo AI, đào tạo cán bộ đến xây dựng hạ tầng và chính sách – thì hệ sinh thái ứng dụng AI thống nhất trong khu vực công sẽ hình thành, với mục tiêu rõ ràng là nâng chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Thách thức còn lớn: nỗi lo về phụ thuộc vào máy, về bảo mật, về khoảng cách số giữa các đơn vị. Nhưng cách TPHCM chọn – coi AI là công cụ tăng tốc trong xử lý thủ tục hành chính chứ không thay thế vai trò con người – là hướng đi cân bằng. Nếu được giữ vững, trợ lý ảo AI sẽ không chỉ rút ngắn thời gian làm việc cho cán bộ mà còn góp phần xây dựng một mô hình quản trị đô thị hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.
