Từ ngụm trà bốc khói đến nguy cơ ung thư thực quản gấp ba lần
Uống trà quá nóng và cà phê nhiệt độ cao là thói quen dùng đồ uống khi còn bốc khói, khiến miệng và lưỡi hơi bỏng rát, tạo ra những đợt tổn thương lặp đi lặp lại trên niêm mạc thực quản, từ đó có liên quan đến việc tăng rõ rệt nguy cơ ung thư thực quản so với uống đồ uống ở mức ấm. Điều đáng nói là đây không phải cảnh báo dựa trên cảm tính: một phân tích gần 980.000 người trưởng thành trung niên tại Anh cho thấy những người thích uống trà, cà phê ở nhiệt độ rất nóng có nguy cơ mắc ung thư thực quản cao hơn đáng kể so với nhóm thích đồ uống ấm. Khi thêm vào đó thói quen uống nhiều lần mỗi ngày, nguy cơ cộng dồn càng trở nên khó có thể xem nhẹ.
Nghiên cứu được công bố trên International Journal of Cancer đã phân tích dữ liệu của 977.282 người trưởng thành, theo dõi trong khoảng 11–14 năm và ghi nhận 2.348 trường hợp ung thư thực quản, gồm 1.045 ung thư biểu mô tế bào vảy và 1.303 ung thư biểu mô tuyến. Thay vì tiếp tục coi cảm giác nóng rát khi uống là chuyện bình thường, chúng ta nên xem đây là tín hiệu cho thấy thực quản đang phải chịu mức nhiệt không lành mạnh. Trong thời đại ai cũng nói nhiều về đường và chất béo, nhiệt độ đồ uống mới là yếu tố âm thầm nhưng có thể quyết định sức khỏe thực quản ở những người ghiền trà và cà phê.
Nhiệt độ quan trọng hơn việc chọn trà hay cà phê
Thông điệp thẳng thắn từ các nhà khoa học là: vấn đề không nằm ở việc uống trà hay uống cà phê, mà nằm ở việc uống chúng khi quá nóng. Phát hiện của nghiên cứu không đồng nghĩa với việc chúng ta phải từ bỏ hai thức uống quen thuộc; nguy cơ tăng lên gắn với nhiệt độ khi uống, chứ không phải bản thân loại đồ uống. Nói cách khác, cà phê nhiệt độ cao mới đáng lo, còn một tách cà phê ấm thưởng thức thong thả vào buổi sáng thì không phải điều cần hoảng sợ. Việc cho thêm sữa vào trà hoặc cà phê cũng không tạo khác biệt đáng kể về nguy cơ nếu đồ uống vẫn được sử dụng ở nhiệt độ cao.
Kết quả cho thấy nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản tăng theo nhiệt độ lựa chọn: so với người thích uống đồ uống ấm, nhóm uống nóng có nguy cơ gần gấp đôi, còn nhóm thích uống rất nóng có nguy cơ cao khoảng 3 lần. Đây là dạng ung thư thực quản phổ biến nhất trên thế giới, nên mối liên hệ này không thể bị xem là chuyện nhỏ. Cùng một ngụm trà, nếu uống khi còn bốc khói và khiến lưỡi khó chịu, bạn đang đặt thực quản vào vùng nguy cơ cao hơn là khi chờ cho tách trà nguội xuống mức ấm dễ chịu. Sự khác biệt nằm ở vài phút kiên nhẫn, nhưng cái giá sức khỏe có thể là cả một chặng đường dài.
Cơ chế tổn thương do nhiệt và những giới hạn cần tỉnh táo
Điều làm thói quen uống trà quá nóng trở nên đáng ngại là cơ chế tổn thương lặp đi lặp lại do nhiệt lên niêm mạc thực quản. Chất lỏng ở nhiệt độ rất cao có thể làm hỏng lớp tế bào lót thực quản, gây viêm; khi quá trình tổn thương – sửa chữa diễn ra nhiều năm, các tế bào có thể xuất hiện những thay đổi bất thường. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế đã xếp đồ uống trên 65°C vào nhóm “có thể gây ung thư cho người” trên cơ sở bằng chứng liên quan đến ung thư thực quản. Đây là một ngưỡng đánh giá nguy cơ, chứ không phải ranh giới tuyệt đối: không ai bị ung thư chỉ vì một cốc trà trên 65°C, câu chuyện là thói quen lặp lại trong thời gian dài.
Dù vậy, chúng ta cũng cần tỉnh táo trước các con số. Nghiên cứu này là nghiên cứu quan sát, cho thấy mối liên hệ đáng tin cậy chứ chưa chứng minh quan hệ nhân quả trực tiếp. Người tham gia tự đánh giá đồ uống là ấm, nóng hay rất nóng, nên cảm nhận nhiệt độ có thể khác nhau giữa từng người. Hơn nữa, nhiệt độ đồ uống chỉ là một trong nhiều yếu tố liên quan đến ung thư thực quản; hút thuốc vẫn là yếu tố nguy cơ lớn nhất, cùng với sử dụng rượu và ô nhiễm không khí trong nhà ở một số khu vực. Vì vậy, không nên hiểu kết quả theo hướng trà hoặc cà phê là nguyên nhân trực tiếp khiến một cá nhân mắc bệnh, nhưng coi thường nhiệt độ là thái độ quá chủ quan.
Thói quen uống an toàn: vài phút chờ đợi đổi lại nhiều năm khỏe mạnh
Tin tốt là người ghiền trà, cà phê không cần phải loại bỏ hoàn toàn hai thức uống này khỏi cuộc sống. Việc cần thay đổi là áp dụng thói quen uống an toàn. Một khuyến nghị rất đơn giản nhưng đáng để biến thành quy tắc cá nhân: không uống khi đồ uống còn bốc hơi mạnh hoặc khiến miệng, lưỡi bỏng rát. Thay vì uống ngay lúc vừa rót, hãy để vài phút cho cốc trà hoặc cà phê nguội xuống mức ấm. Theo nhóm nghiên cứu, những người uống từ 6 đồ uống nóng trở lên mỗi ngày có nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản cao hơn 71% so với nhóm uống dưới 6 đồ uống mỗi ngày, sau khi đã tính đến nhiệt độ. Cắt giảm tần suất uống đồ nóng cũng là một phần của chiến lược bảo vệ thực quản.
Các chuyên gia gợi ý một số cách làm lạnh đơn giản: chờ đồ uống nguội tự nhiên thay vì hớp ngay khi vừa pha xong; thêm sữa hoặc một chút nước lạnh để hạ nhiệt; uống từng ngụm nhỏ, tránh nuốt vội lượng lớn chất lỏng nóng đi qua thực quản. Một thay đổi rất đơn giản nhưng đáng thực hiện là: đừng uống khi còn quá nóng. Nếu bạn đã cố gắng bỏ thuốc lá, hạn chế rượu và cải thiện chế độ ăn, nhưng vẫn cần một tách cà phê mỗi sáng để tỉnh táo, hãy để nó trở thành cốc cà phê ấm, không còn bốc khói. Vài phút chờ đợi có thể là khoảng thời gian nhỏ, nhưng là khoản đầu tư dài hạn cho sức khỏe của chính bạn.
