Uống trà quá nóng: thói quen tưởng vô hại nhưng làm nguy cơ ung thư thực quản tăng vọt
Uống trà quá nóng và cà phê nóng đến mức bỏng lưỡi là thói quen nhiều người xem là bình thường, nhưng các nghiên cứu lớn cho thấy việc thường xuyên uống đồ uống ở nhiệt độ rất cao có thể làm tổn thương niêm mạc thực quản, từ đó làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư thực quản theo thời gian.
Một nghiên cứu quy mô gần 1 triệu người trưởng thành trung niên tại Anh do các chuyên gia Đại học Oxford thực hiện và công bố trên tạp chí International Journal of Cancer cho thấy uống trà hoặc cà phê rất nóng làm tăng nguy cơ mắc ung thư thực quản lên gấp ba lần so với uống ấm. Đây không phải là cảnh báo mơ hồ, mà là tín hiệu báo động rõ ràng cho mọi người có thói quen khởi đầu ngày mới bằng ly trà hay cà phê bốc khói. Sự thật khó chịu là: cà phê nóng nguy hiểm không nằm ở chất caffeine, mà nằm ở nhiệt độ đồ uống đang âm thầm "đốt" lớp tế bào lót thực quản của bạn. Nếu tiếp tục coi cảm giác nóng rát là “đã”, bạn đang đánh cược thực quản của mình cho một thói quen hoàn toàn có thể thay đổi.
Một câu nói đáng ghi nhớ từ kết quả này là: "So với những người thích uống đồ uống ấm, nhóm thích uống đồ nóng có nguy cơ mắc bệnh gần gấp đôi và nhóm thích đồ uống rất nóng có nguy cơ cao hơn 3 lần". Khi một nghiên cứu kéo dài hơn một thập kỷ, trên hàng trăm nghìn người, cùng chỉ ra hướng tăng nguy cơ rõ ràng như vậy, phớt lờ nó không còn là chuyện sở thích cá nhân nữa, mà là chọn đứng ngoài kiến thức khoa học.
Nhiệt độ đồ uống mới là “thủ phạm chính”, không phải trà hay cà phê
Điều đáng nói là nhiều người vội vàng kết luận phải bỏ trà, bỏ cà phê để phòng ngừa ung thư, trong khi khoa học đang chỉ tay vào một yếu tố khác: nhiệt độ đồ uống. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh phát hiện này không đồng nghĩa với việc mọi người cần từ bỏ trà hay cà phê; vấn đề nằm ở việc bạn uống nó nóng tới mức nào. Thậm chí, thói quen cho thêm sữa vào trà hay cà phê của người Anh cũng không làm giảm nguy cơ nếu tổng thể thức uống vẫn ở mức rất nóng. Nói cách khác, không có loại “sữa thần kỳ” nào trung hòa được tác hại nhiệt khi bạn vẫn để chất lỏng sôi ùng ục đi qua cổ họng.
Từ năm 2016, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thuộc Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp các loại đồ uống rất nóng (trên 65°C) vào nhóm có khả năng gây ung thư ở người. Điều này khớp với cơ chế sinh học mà các nhà sinh lý học nêu ra: dòng chất lỏng quá nóng gây tổn thương trực tiếp lên lớp tế bào lót thực quản, gây viêm lặp đi lặp lại và tạo điều kiện cho những biến đổi bất thường có thể dẫn đến ung thư. Thích uống nóng, uống rất nóng nghĩa là bạn cố tình duy trì những “vết bỏng vi thể” trong thực quản mỗi ngày. Cộng thêm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia và ô nhiễm không khí trong nhà – những tác nhân nguy cơ hàng đầu – bạn đang nhân đôi, nhân ba rủi ro cho chính mình.
Nghiên cứu gần 1 triệu người: con số đủ lớn để thay đổi thói quen
Không phải mọi nghiên cứu đều đủ mạnh để khiến chúng ta phải nhìn lại những thói quen lâu năm, nhưng ở đây, dữ liệu là quá khó bỏ qua. Nhóm tác giả đã phân tích sức khỏe của gần 980.000 người trưởng thành trung niên tại Anh, lấy từ hai quần thể lớn là Million Women Study và UK Biobank, với thời gian theo dõi trung bình 14,2 năm và 11,1 năm. Trong quãng thời gian đó, họ ghi nhận 2.348 trường hợp ung thư thực quản, và thấy mối liên hệ rõ rệt nhất với ung thư biểu mô tế bào vảy – dạng ung thư thực quản phổ biến nhất trên thế giới. Đó là khối lượng bằng chứng vượt xa những nghiên cứu nhỏ lẻ, khó có thể bị xem nhẹ.
Các con số thống kê cho thấy người thích uống đồ nóng có nguy cơ mắc bệnh gần gấp đôi, còn nhóm thích đồ uống rất nóng phải đối mặt với nguy cơ cao hơn gấp ba lần so với người chỉ uống ấm. Sau khi đã tính đến nhiệt độ, những người uống từ sáu cốc đồ nóng trở lên mỗi ngày có nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy cao hơn 71% so với người uống dưới sáu cốc. Đây chính là bằng chứng cho thấy không chỉ nhiệt độ, mà cả tần suất uống đồ nóng cũng quan trọng. Dù vậy, các nhà khoa học vẫn thận trọng: nghiên cứu dựa trên nhiệt độ do người tham gia tự cảm nhận nên chưa thể xem là bằng chứng nhân quả tuyệt đối. Họ nói rất rõ: đây là mối liên hệ đáng tin cậy, nhưng không phải bản án khẳng định rằng mọi trường hợp ung thư thực quản đều do uống nóng gây ra.
Đừng hoảng loạn, hãy thông minh: cách làm nguội để phòng ngừa ung thư
Tin về ung thư thực quản luôn khiến nhiều người sợ hãi, nhưng phản ứng hợp lý không phải là vứt hết trà, cà phê đi, mà là uống chúng một cách thông minh hơn. Trước hết, cần đặt thói quen uống trà quá nóng vào bối cảnh: dù nguy cơ tăng gấp ba lần ở nhóm uống rất nóng, xác suất mắc ung thư thực quản trong cộng đồng vẫn tương đối thấp, chỉ chiếm khoảng 1–2% tổng số ca ung thư ở một số nước. Nghĩa là chúng ta không cần sống trong ám ảnh, nhưng cũng không có lý do gì để duy trì một thói quen tăng rủi ro trong khi giải pháp phòng ngừa ung thư lại quá đơn giản. Cốt lõi nằm ở việc đưa nhiệt độ đồ uống xuống mức an toàn và hạn chế số lần “đốt nóng” thực quản mỗi ngày.
Các chuyên gia gợi ý: hãy để đồ uống nguội bớt trước khi uống, có thể chờ vài phút, thêm nước lạnh, thêm sữa (để hạ nhiệt chứ không phải để “giải độc”), hoặc nhấp từng ngụm nhỏ để khi qua thực quản, nhiệt độ đã hạ xuống. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế khuyến nghị hạ nhiệt đồ uống xuống dưới 65°C trước khi sử dụng – đó là ngưỡng an toàn hợp lý. Nói cách khác, ly trà ấm hay cà phê ấm mới là lựa chọn khôn ngoan cho sức khỏe. Câu kết nên ghi trên mỗi ly là: “Chỉ cần chờ đợi vài phút, thêm chút nước lạnh hoặc nhấp từng ngụm nhỏ, mỗi người đều có thể tự bảo vệ bản thân”. Thói quen thay đổi một chút, thực quản của bạn được bảo vệ cả đời – đó là lựa chọn xứng đáng.
