Uống đồ nóng và ung thư thực quản: vấn đề không còn là chuyện “chịu nóng giỏi”
Uống đồ nóng ung thư thực quản là mối liên hệ được các nghiên cứu lớn ghi nhận khi con người thường xuyên uống trà, cà phê hay các loại đồ uống khác ở nhiệt độ rất cao, đủ gây bỏng lặp đi lặp lại lên niêm mạc thực quản, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện tổn thương tế bào bất thường và dẫn đến ung thư về lâu dài. Một nghiên cứu gần 980.000 người trưởng thành tại Anh cho thấy nhiệt độ đồ uống và số lượng đồ uống nóng tiêu thụ mỗi ngày đều liên quan đến nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản (SCC). Điều đáng nói: đây không phải ung thư hiếm gặp ngẫu nhiên, mà là hệ quả của một thói quen chúng ta lặp lại nhiều lần trong ngày.
Điều làm tôi lo hơn con số “gấp 3 lần” là tâm lý chủ quan: nhiều người tin rằng chỉ cần không thấy bỏng rát là an toàn. Nghiên cứu mới cho thấy những người thường uống trà hoặc cà phê ở nhiệt độ rất nóng có nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản cao hơn khoảng 3 lần so với người uống đồ ấm. Tức là chỉ riêng sở thích uống thật nóng, không thêm bất kỳ yếu tố độc hại nào, đã đủ để kéo nguy cơ ung thư lên mức không thể xem nhẹ.
Trên 65°C: khi mỗi ngụm nước nóng là một vết bỏng vi thể trong thực quản
Từ năm 2016, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thuộc Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp việc uống đồ uống ở nhiệt độ trên 65°C vào nhóm “có thể gây ung thư cho con người”. Lý do rất thuyết phục: chất lỏng quá nóng đủ sức gây bỏng niêm mạc thực quản, tức là lớp tế bào mỏng manh lót bên trong ống dẫn thức ăn của chúng ta. Khi bề mặt này liên tục bị tổn thương rồi viêm lặp đi lặp lại theo từng ngụm trà, cà phê hay mate quá nóng, các tế bào buộc phải sửa chữa, thay mới nhiều lần hơn bình thường; chính môi trường viêm mạn tính đó là mảnh đất thuận lợi cho những biến đổi bất thường tích tụ theo thời gian.
Các dữ liệu quốc tế cho thấy bức tranh khá nhất quán: một số nghiên cứu ghi nhận uống trà hoặc mate ở nhiệt độ từ 70°C trở lên có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Quan trọng hơn, nghiên cứu gần 1 triệu người lần này cho thấy nguy cơ tăng theo mức nóng mà người tham gia ưa thích: so với nhóm uống đồ ấm, nhóm thích uống nóng có nguy cơ cao hơn gần 2 lần, và nhóm thích uống rất nóng cao hơn khoảng 3 lần. Nhiệt độ càng cao, số lần bỏng niêm mạc thực quản càng dày, và nguy cơ càng leo thang.
Thói quen uống bao nhiêu là đáng lo? Khi số lượng “hợp sức” với độ nóng
Không chỉ nhiệt độ, số lần bạn rót thêm ly nóng mỗi ngày cũng góp phần làm nặng thêm câu chuyện uống đồ nóng ung thư. Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Ung thư Quốc tế cho thấy cả nhiệt độ đồ uống và số lượng đồ uống nóng tiêu thụ mỗi ngày đều liên quan đến nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản. Trong hai quần thể nghiên cứu lớn với gần 980.000 người trung niên tại Anh, theo dõi trung bình 14,2 năm ở Million Women Study và 11,1 năm ở UK Biobank, các nhà khoa học ghi nhận 2.348 trường hợp ung thư thực quản. Đó không còn là vài ca lẻ tẻ, mà là tín hiệu dịch tễ học rõ ràng về một thói quen phổ biến.
Sau khi tính đến yếu tố nhiệt độ, những người uống từ 6 đồ uống nóng trở lên mỗi ngày có nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản cao hơn 71% so với nhóm uống dưới 6 đồ uống. Nói thẳng: nếu bạn vừa thích uống rất nóng, vừa uống nhiều lần trong ngày, thực quản của bạn phải chịu “cơn mưa” bỏng niêm mạc thực quản, ngày này qua ngày khác. Dù nguy cơ ung thư thực quản ở cấp độ dân số vẫn tương đối thấp và căn bệnh này chiếm khoảng 2% tổng số trường hợp ung thư, cá nhân mỗi người vẫn có thể tự kéo nguy cơ của mình lên cao đáng kể bằng một thói quen tưởng là vô hại.
Đừng chờ đến khi ung thư gõ cửa: hạ nhiệt ly uống mỗi ngày
Tôi không nghĩ câu trả lời là ngừng uống trà hay cà phê. Vấn đề nằm ở cách chúng ta uống. Các chuyên gia ung thư khuyến cáo nên chờ trà hoặc cà phê nguội đến mức có thể uống thoải mái, thay vì dùng khi đồ uống vẫn còn quá nóng. Nhóm nghiên cứu ước tính khoảng một trong bảy ca ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản tại Anh có thể được phòng tránh nếu những người thường uống đồ ở mức “rất nóng” chuyển sang nhiệt độ thấp hơn, tương ứng mức “nóng”. Điều đó cho thấy chỉ cần thay đổi nhiệt độ, chưa cần đụng đến khẩu phần hay loại đồ uống, đã có thể phòng được một tỷ lệ ca bệnh không nhỏ.
Trong đời sống, điều thực tế nhất bạn có thể làm là: chờ đồ uống nguội bớt trước khi sử dụng; có thể thêm sữa hoặc nước mát phù hợp; và tránh uống khi chất lỏng còn đủ sức gây bỏng lưỡi hay cổ họng. Thay vì nhấp vội ngụm đầu tiên khi ly còn bốc khói, hãy coi vài phút chờ nguội như một khoản “bảo hiểm” miễn phí cho thực quản. Kết quả nghiên cứu được xác định dựa trên cảm nhận chủ quan về mức “ấm, nóng, rất nóng” chứ không đo trực tiếp nhiệt độ, nên đây là mối liên hệ chứ không phải bằng chứng nguyên nhân tuyệt đối. Nhưng khi chỉ cần một hành động rất dễ làm là để ly nguội đi, không có lý do gì để tiếp tục đánh cược thực quản của mình với nhiệt độ.
