Đồ uống trên 65°C: từ khoái khẩu đến yếu tố có thể gây ung thư
Uống trà và cà phê nóng trên 65°C là thói quen tiêu dùng đồ uống ở nhiệt độ quá cao, đủ để gây bỏng nhiệt lặp lại cho niêm mạc thực quản, làm tăng sinh tế bào tổn thương và qua nhiều năm có thể nâng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản. Khi bàn về uống trà nóng ung thư, điều đáng nói không phải là bản thân trà hay cà phê, mà là nhiệt độ chúng được đưa xuống cổ họng. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp đồ uống rất nóng (trên 65°C) vào nhóm 2A, tức “có thể gây ung thư cho người”. Đó không phải cảnh báo xa xôi, bởi nước trà vừa pha thường đạt 80–90°C và các món nước như bún, phở, mì vừa múc ra bát duy trì 70–80°C, đều vượt xa ngưỡng nhiệt độ an toàn thức uống cho niêm mạc.
Cơ chế bỏng niêm mạc thực quản và con đường dẫn tới ung thư
Điểm mấu chốt không phải là trà hay cà phê nóng sức khỏe tốt hay xấu, mà là việc chúng đang âm thầm đốt cháy niêm mạc thực quản. Thói quen dùng thức ăn, nước uống trên 65°C gây bỏng nhiệt niêm mạc thực quản lặp đi lặp lại. Mỗi lần nuốt một ngụm quá nóng, lớp tế bào biểu mô mỏng manh lót bên trong thực quản bị bỏng và bong tróc. Cơ thể buộc phải kích hoạt cơ chế sửa chữa, thúc đẩy tế bào phân chia nhanh để tái tạo vùng tổn thương. Vấn đề là quá trình viêm và tái tạo kéo dài nhiều năm làm tăng xác suất sai sót khi sao chép ADN, tạo điều kiện cho các đột biến ác tính hình thành và phát triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy. Cùng lúc, hàng rào bảo vệ bị phá vỡ khiến thực quản dễ hấp thu các tác nhân sinh ung khác, đặc biệt ở người hút thuốc lá hoặc uống rượu bia.
Bằng chứng dịch tễ: nguy cơ ung thư thực quản tăng gấp ba lần
Nếu bạn nghĩ vài ngụm trà nóng không đáng kể, dữ liệu gần một triệu người sẽ khiến phải nghĩ lại. Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Ung thư Quốc tế cho thấy nhiệt độ đồ uống và số lượng đồ uống nóng tiêu thụ mỗi ngày đều liên quan đến nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản (SCC). Theo một phân tích, uống đồ uống ở mức “rất nóng” thay vì “ấm” có liên quan đến nguy cơ SCC cao gấp khoảng ba lần, ngay cả sau khi đã tính đến tần suất tiêu thụ. Đây là con số đủ nặng để buộc chúng ta xem lại thói quen uống trà nóng ung thư dưới góc độ phòng bệnh. Một số nghiên cứu còn cho thấy uống trà hoặc mate ở nhiệt độ từ 70°C trở lên có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Dù có hạn chế vì nhiệt độ dựa trên cảm nhận chủ quan của người tham gia, nghiên cứu với gần 980.000 người, theo dõi 14 năm vẫn là bằng chứng rất đáng kể về ung thư thực quản nguy cơ liên quan đồ uống quá nóng.
Nhiệt độ an toàn thức uống và những giới hạn của nghiên cứu
Điều tích cực là chúng ta hoàn toàn có thể giảm ung thư thực quản nguy cơ bằng cách can thiệp vào nhiệt độ an toàn thức uống. Các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên vội vàng dùng món ăn khi vừa nhấc khỏi bếp, mà để thức ăn, nước uống hạ xuống trạng thái ấm vừa phải dưới 65°C trước khi thưởng thức. Nhóm nghiên cứu gần một triệu người nhấn mạnh nhiệt độ và tần suất uống đồ nóng là những yếu tố có thể can thiệp trong phòng ngừa SCC. Tuy vậy, cần thẳng thắn thừa nhận hạn chế: nhiệt độ trong nghiên cứu được xác định dựa trên cảm nhận của người tham gia thay vì đo trực tiếp, điều mà các nhà khoa học chính họ coi là yếu điểm. Một chuyên gia ung thư học phân tử cũng cảnh báo việc dựa vào cảm nhận chủ quan về nhiệt độ có thể ảnh hưởng kết quả. Dù còn hạn chế, tổng thể bằng chứng vẫn nhất quán với các nghiên cứu ở châu Á, châu Phi, Nam Mỹ và Trung Đông.
Khuyến cáo thực tế: chờ nguội, đừng đánh đổi thực quản vì vài phút thưởng thức
Thông điệp dành cho người yêu trà, cà phê không phải là phải từ bỏ, mà là hãy uống khôn ngoan. Các chuyên gia ung thư khuyến cáo nên chờ trà hoặc cà phê nguội đến mức có thể uống thoải mái, thay vì sử dụng khi đồ uống vẫn còn quá nóng. Cách đơn giản nhất: chờ đến khi đồ uống đủ nguội để cổ họng không bị bỏng, thay vì cố chịu nóng để “ngon miệng”. Thao tác này áp dụng cho mọi thức uống nóng khác, và cả các món nước như bún, phở đang sôi nghi ngút trên bàn. Một ước tính cho thấy khoảng một trong bảy ca SCC có thể được phòng tránh nếu những người thường uống ở mức “rất nóng” chuyển sang nhiệt độ thấp hơn tương ứng với mức “nóng”. Đã đến lúc chúng ta coi bỏng niêm mạc thực quản không phải chuyện nhỏ: mỗi lần bỏng là một lần tăng sinh tế bào tổn thương, và tích lũy theo năm tháng có thể là cái giá ung thư thực quản khó lường.
