Thỏa thuận dầu diesel Nga - Mỹ là gì và vì sao gây tranh cãi?
Thỏa thuận dầu diesel Nga - Mỹ là một thỏa thuận cung cấp dầu trong đó Nga tạm thời dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu và cam kết bán hàng trăm nghìn tấn dầu diesel sang Mỹ và thị trường toàn cầu, với kỳ vọng giúp hạ nhiệt giá nhiên liệu Mỹ và giảm lạm phát năng lượng thông qua việc bổ sung nguồn cung vào thị trường dầu toàn cầu. Ngày 9/10, sau cuộc trao đổi với Tổng thống Vladimir Putin, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho Mỹ và các thị trường khác, tương đương khoảng 2,25 triệu thùng. Trước đó, ông Trump còn nói về một “lệnh ngừng bắn năng lượng” giữa Nga và Ukraine, nhằm trấn an lo ngại về rủi ro nguồn cung. Cùng lúc, Bộ Tài chính Mỹ cấp phép tạm thời cho nhập khẩu dầu diesel Nga đến ngày 7/4/2027, mở đường pháp lý cho dòng dầu diesel Nga Mỹ chảy vào thị trường.
Lượng dầu nhập khẩu: Gần 5 triệu thùng nhưng chỉ như ‘muối bỏ biển’
Theo tuyên bố của ông Trump, Nga không chỉ đưa ra thị trường khoảng 300.000 tấn dầu diesel ngay lập tức mà còn dự kiến bổ sung 500.000 tấn trong tháng 11, thêm 1 triệu tấn ở giai đoạn tiếp theo và có thể tăng thêm khoảng 3 triệu tấn nữa tùy năng lực lọc dầu. Tính tổng, Mỹ và thế giới có thể nhận gần 5 triệu thùng dầu diesel Nga trong đợt đầu, nhưng các chuyên gia nhanh chóng “lắc đầu” vì quy mô này quá nhỏ so với nhu cầu. Một số phân tích chỉ ra rằng Mỹ xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày, nên 2,25 triệu thùng Nga cam kết cung cấp ngay chỉ tương đương khoảng 1,5 ngày xuất khẩu của Mỹ. Trong khi đó, Mỹ tiêu thụ khoảng 3,7 triệu thùng/ngày và nhu cầu toàn cầu lên tới 29 triệu thùng/ngày, khiến lượng bổ sung này khó tạo ra khác biệt đáng kể trên thị trường dầu toàn cầu.
Vì sao giá nhiên liệu Mỹ khó hạ sâu dù có thêm dầu diesel Nga?
Ngay sau thông báo, giá dầu diesel kỳ hạn tại New York có lúc giảm, nhưng nhanh chóng phục hồi gần như hoàn toàn, cho thấy thị trường không tin vào tác động bền vững của thỏa thuận. Các nhà phân tích nhận định “bất kể việc Mỹ nhập khẩu dầu diesel từ Nga có hợp pháp hay không, điều này có thể không mang lại tác động đáng kể trong việc hạ nhiệt giá cả tại Mỹ”. Lý do nằm ở chỗ nút thắt không chỉ là nguồn dầu thô mà còn là công suất lọc dầu và khả năng phân phối đến đúng khu vực thiếu hụt. Mỹ vẫn là nước xuất khẩu dầu diesel lớn, nhưng phân bố nội địa không đều; bờ Đông thiếu công suất lọc dầu và phụ thuộc vào nguồn từ Vịnh Mexico và nhập khẩu. Khi các nhà máy lọc dầu toàn cầu bị gián đoạn bởi xung đột tại Ukraine, Iran và Trung Đông, thêm vài trăm nghìn tấn dầu diesel Nga chỉ đủ làm dịu tâm lý, chứ không đủ đảo chiều xu hướng giá.
Lạm phát năng lượng, cử tri Mỹ và giới hạn của ‘liều thuốc’ Nga
Động thái mở cửa cho dầu diesel Nga Mỹ rõ ràng mang màu sắc chính trị nội địa: Nhà Trắng muốn hạ nhiệt lạm phát năng lượng trước bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi đa số cử tri coi kinh tế là yếu tố quyết định lá phiếu. Diesel là nhiên liệu trụ cột cho vận tải đường bộ, nông nghiệp và sưởi ấm, nên bất kỳ giảm giá nào cũng có thể giúp hạ chi phí logistics và đầu vào sản xuất, từ đó giảm áp lực lên giá hàng hóa. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng để giá dầu diesel giảm rõ rệt, cần những thay đổi căn bản hơn về nguồn cung, như một thỏa thuận ngừng bắn thực sự giữa Nga và Ukraine hoặc hoạt động vận tải qua các tuyến chiến lược như eo biển Hormuz trở lại bình thường. Nếu không, lạm phát năng lượng sẽ tiếp tục bám rễ, còn thỏa thuận hiện tại chỉ là “van xả áp” nhỏ cho một hệ thống đang chịu sức ép lớn.
Rủi ro địa chính trị và lý do các đồng minh phương Tây phản đối
Để thỏa thuận cung cấp dầu này diễn ra, Mỹ phải cấp giấy phép tạm thời nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với dầu diesel Nga, điều lập tức vấp phải phản ứng từ nghị sĩ cả hai đảng và nhiều đồng minh châu Âu. Họ lo ngại việc nhập khẩu dầu diesel Nga làm suy yếu cơ chế trừng phạt Moscow, gửi tín hiệu rằng phương Tây đang cần nguồn cung năng lượng hơn bao giờ hết, từ đó tạo điều kiện để Nga gia tăng sức ép địa chính trị tại châu Âu. Một số tổ chức tư vấn đánh giá thỏa thuận có nguy cơ “thất bại về mặt kinh tế” vì không đủ sức thay đổi cán cân cung – cầu trên thị trường diesel toàn cầu, trong khi lại làm tăng rủi ro chính trị và chia rẽ trong liên minh phương Tây. Nói cách khác, Mỹ đang đánh đổi uy tín trừng phạt để đổi lấy một lợi ích giá nhiên liệu rất hạn chế – một bài toán mà nhiều chuyên gia cho là không đáng.
