Thỏa thuận dầu diesel Trump–Nga: giải pháp ngắn hạn, rủi ro dài hạn
Thỏa thuận dầu diesel Trump–Nga là quyết định tạm dỡ bỏ cấm vận để Nga cung cấp hàng trăm nghìn tấn dầu diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu, nhằm hạ nhiệt giá năng lượng nhưng đồng thời làm suy yếu chính sách trừng phạt Nga vốn được Quốc hội xây dựng sau xung đột Ukraine và căng thẳng với Iran. Tổng thống Donald Trump công bố thỏa thuận này sau cuộc điện đàm với Tổng thống Vladimir Putin ngày 9.10, cho phép Nga cung cấp ngay lập tức hơn 300.000 tấn dầu diesel, kèm các lô hàng bổ sung trong tháng 11 và thời gian ngắn sau đó. Theo một nguồn tin, kế hoạch còn mở đường cho tổng khối lượng lên tới 3 triệu tấn dầu diesel trong thời gian ngắn, được Bộ Tài chính Mỹ cấp phép đến ngày 7-4-2027. Về mặt kinh tế, đây là liều thuốc giảm đau cho giá năng lượng; về mặt chính trị, nó là cú đánh trực diện vào chiến lược trừng phạt Nga mà lưỡng đảng đã dày công xây dựng.
Quốc hội Mỹ phản đối: lưỡng đảng nhưng không đồng thuận
Phản ứng từ Điện Capitol cho thấy thỏa thuận dầu diesel Trump–Nga ngay lập tức trở thành tâm điểm đối đầu giữa Quốc hội và Nhà Trắng. Phe Dân chủ cáo buộc ông Trump “phản bội đồng minh” khi trả tiền dầu cho Vladimir Putin để giải quyết tình trạng giá xăng cao phát sinh từ cuộc chiến mà ông chọn với Iran, chứ không phải để trừng phạt Moscow. Đáng chú ý hơn, nhiều nghị sĩ Cộng hòa – những người cùng đảng với Trump – cũng công khai chỉ trích quyết định này, cho rằng việc nới lỏng trừng phạt Nga sẽ tiếp thêm nguồn lực cho chiến dịch quân sự ở Ukraine và làm suy yếu sức ép lên Điện Kremlin. Theo một nhận định được trích dẫn, “việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga sẽ chỉ tiếp thêm nguồn lực cho bộ máy chiến tranh của Kremlin”. Sự phản đối lưỡng đảng cho thấy Quốc hội Mỹ phản đối không chỉ vì khác biệt đảng phái, mà vì cảm giác bị qua mặt và lo ngại an ninh chiến lược.
Nghị sĩ Cộng hòa nổi loạn: dự luật chặn dầu Nga và cuộc chiến trong đảng
Điểm đáng chú ý nhất trong cuộc khủng hoảng này là việc các nghị sĩ Cộng hòa chủ động dẫn đầu nỗ lực pháp lý nhằm chặn thỏa thuận dầu diesel Trump–Nga, cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ đảng về chính sách Nga. Hạ nghị sĩ Brian Fitzpatrick công bố dự luật mang tên “Đạo luật Hòa bình thông qua sức mạnh Ronald Reagan” với mục tiêu ngăn tổng thống dỡ bỏ cấm vận và mua dầu của Nga, được đồng bảo trợ bởi đồng nghiệp Cộng hòa Don Bacon và một số nghị sĩ Dân chủ. Ông Fitzpatrick tuyên bố sẽ dùng thủ tục discharge petition để buộc Hạ viện bỏ phiếu, đặt lãnh đạo Hạ viện và Nhà Trắng vào thế phải đối mặt trực diện với Quốc hội. Việc một bộ phận Cộng hòa viện dẫn di sản Reagan – biểu tượng cứng rắn với Moscow – để chống lại tổng thống cùng đảng là tín hiệu cho thấy đường lối “mềm với Nga” của Trump đang bị thách thức ngay từ bên trong.
Sáu thượng nghị sĩ lên tiếng: Thượng viện không muốn nới trừng phạt Nga
Không chỉ Hạ viện, Thượng viện cũng nhanh chóng nhập cuộc với một nhóm sáu thượng nghị sĩ lưỡng đảng yêu cầu chính quyền Trump “ngay lập tức đảo ngược” kế hoạch mua dầu diesel từ Nga. Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa và hai thượng nghị sĩ Dân chủ cùng ký tuyên bố chung, nhấn mạnh rằng Nhà Trắng đã không tham vấn Quốc hội hay đưa ra giải trình theo yêu cầu của luật cấm nhập khẩu dầu Nga được thông qua năm 2022, vốn chỉ cho phép ngoại lệ trong trường hợp lợi ích quốc gia rõ ràng. Một thượng nghị sĩ Cộng hòa thậm chí cho rằng có cơ sở để nghi ngờ tổng thống không tuân thủ luật pháp khi tự ý nới lỏng trừng phạt nhiên liệu Nga. Đây không chỉ là tranh cãi kỹ thuật về điều khoản miễn trừ; nó phản ánh nỗi lo rằng thỏa thuận dầu diesel Trump–Nga đang phá vỡ mặt trận trừng phạt Nga mà Thượng viện xem là công cụ răn đe chủ chốt trong xung đột Ukraine.
Cuộc đấu tiếp theo: luật, thời gian và bài toán quyền lực
Dự luật chặn dầu Nga mà Fitzpatrick thúc đẩy là nỗ lực lưỡng đảng nhằm khóa chặt mọi cánh cửa pháp lý để tổng thống dỡ bỏ biện pháp trừng phạt đối với dầu mỏ Nga trong tương lai. Tuy nhiên, cuộc đấu này bị giới hạn bởi thời gian: Quốc hội phải vài tuần nữa mới nối lại việc bỏ phiếu, trong khi nhiệm kỳ hiện tại kết thúc vào tháng 1, khiến cửa sổ hành động khá hẹp. Theo thủ tục discharge petition, dự luật chỉ có thể được đưa ra bỏ phiếu nếu thu đủ 218 chữ ký, sau đó còn phải vượt qua Thượng viện và sự phản đối tiềm tàng từ Nhà Trắng. Dù kết quả pháp lý chưa rõ, câu chuyện đã phơi bày một thực tế: trong chính sách đối với Nga, Quốc hội không còn sẵn sàng trao cho tổng thống quyền tự do rộng rãi, và bất kỳ nỗ lực “mua rẻ” dầu Nga đều sẽ phải trả giá bằng xung đột chính trị gay gắt. Thỏa thuận dầu diesel Trump–Nga vì thế trở thành phép thử cho ranh giới quyền lực giữa Quốc hội và Nhà Trắng, cũng như cho tương lai của chiến lược trừng phạt Nga.
