Bức tranh chung: chính sách nhập cư Mỹ chuyển sang chế độ “nghi ngờ cao độ”
Những thay đổi mới trong chính sách nhập cư Mỹ là tập hợp các biện pháp siết thị thực du học, thị thực H-1B Mỹ và quy trình thẻ xanh Mỹ, bao gồm tăng kiểm soát chương trình thực tập, siết thời gian lưu trú, tạm dừng phỏng vấn visa Mỹ và duy trì hạn ngạch thẻ xanh khiến hồ sơ tồn đọng nghiêm trọng; chúng định hình lại tương lai của sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài theo hướng bất định, tốn kém và phụ thuộc nhiều hơn vào ý chí chính trị hơn là nhu cầu nhân lực thực tế.
Điểm mấu chốt cần nói thẳng: chính quyền Trump đang coi nhập cư hợp pháp như một rủi ro an ninh hơn là một động lực phát triển kinh tế và khoa học. Năm 2026 ghi dấu hàng loạt điều chỉnh từ quy định nhập cảnh, thời gian lưu trú đến cách xét duyệt hồ sơ của sinh viên quốc tế, thay thế môi trường tương đối ổn định bằng một mê cung thủ tục khó đoán. Khi bản ghi nhớ mới yêu cầu các trường đại học tăng cường tuân thủ chương trình Đào tạo thực hành theo chương trình học (CPT), cơ hội thực tập – vốn là cầu nối quan trọng sang thị trường lao động – đang bị thu hẹp đáng kể.
Visa du học bị siết: Từ lớp học Harvard đến lịch phỏng vấn toàn cầu
Nếu trước đây, sinh viên quốc tế chỉ cần tập trung học để giữ tư cách lưu trú, thì nay mỗi quyết định học tập đều gắn với rủi ro thị thực. Quy định mới về visa F-1 bãi bỏ cơ chế lưu trú vô thời hạn theo diện D/S và giới hạn tối đa 4 năm, đồng thời rút thời gian gia hạn sau tốt nghiệp từ 60 xuống còn 30 ngày. Điều này tạo áp lực khổng lồ cho những chương trình kéo dài, đặc biệt ở các trường nghiên cứu hàng đầu như Harvard, nơi nhiều nghiên cứu sinh ngành vật lý, khoa học máy tính hay y sinh cần hơn 4 năm để hoàn thành.
Ở tầng thủ tục, Bộ Ngoại giao Mỹ còn tạm dừng các cuộc hẹn phỏng vấn visa trên toàn cầu từ cuối tháng 8 đến ít nhất ngày 1/9 để đào tạo nhân sự lãnh sự. Hệ quả rất thực: lịch phỏng vấn bị xáo trộn, kế hoạch nhập học, đặt vé máy bay và chuẩn bị hành trang của du học sinh bị đảo lộn. Một lá thư trúng tuyển không còn là tấm vé cuối cùng; việc theo sát lịch phỏng vấn, chủ động xin giấy xác nhận nhập học muộn từ trường trở thành kỹ năng sống còn. Ở góc độ quyền lực, thông điệp rất rõ: nhà nước chứ không phải nhà trường mới là người quyết định cuối cùng ai được đặt chân vào lớp học.
H-1B và CPT: Cánh cửa việc làm cho lao động nước ngoài bị đẩy lên mức “không thân thiện”
Trên mặt trận lao động tay nghề cao, thị thực H-1B Mỹ đang biến từ một công cụ tuyển dụng linh hoạt thành một bộ lọc chi phí nặng nề. Chính quyền Trump đã công bố dự thảo quy định nhằm chính thức hóa mức phí chưa từng có đối với thị thực H-1B mới – mức phí từng bị tòa liên bang phán quyết là bất hợp pháp và tạm thời chặn thu. Theo chương trình này, mỗi năm chỉ có 65.000 visa H-1B, cộng thêm 20.000 visa cho người có bằng cấp cao, với thời hạn 3–6 năm; trước khi áp dụng mức phí mới, chi phí thường chỉ dao động ở mức thấp hơn nhiều. Khi chi phí tăng vọt, những doanh nghiệp nhỏ, các trung tâm nghiên cứu và trường học sẽ là bên bị bóp nghẹt khả năng tuyển nhân lực quốc tế.
Song song đó, bản ghi nhớ của Chương trình Sinh viên và Khách trao đổi (SEVP) yêu cầu các trường đại học tăng kiểm soát CPT vì nhận thấy số giấy phép tăng kèm dấu hiệu vi phạm yêu cầu pháp lý. Về nguyên tắc, CPT chỉ được cấp khi hoạt động thực hành là phần không thể thiếu của chương trình đào tạo; nhưng khi cơ quan di trú diễn giải khắt khe, nhiều chương trình thực tập chính đáng cũng có thể bị nghi ngờ. Nếu trường không tuân thủ, nguy cơ mất quyền tuyển sinh viên quốc tế hoàn toàn có thật: mất khả năng cấp CPT đồng nghĩa mất sức hút đối với người học và có thể khiến trường bị giám sát, chế tài nặng nề. Đây không chỉ là siết visa, mà là tái định nghĩa quan hệ giữa trường đại học và hệ thống nhập cư.
Thẻ xanh Mỹ ùn tắc: 179 năm chờ đợi và cái giá của việc giữ nguyên luật
Nếu tầng thị thực du học và H-1B là rào cản ngắn hạn, thì thẻ xanh Mỹ đang trở thành một trò chơi chờ đợi kéo dài cả đời. Phân tích mới cho thấy người Ấn Độ bắt đầu nộp hồ sơ diện việc làm từ tháng 1/2026 có thể phải chờ khoảng 179 năm ở diện EB-2, 38 năm ở EB-3 và 4–5 năm ở EB-1. Tính đến tháng 12/2025, có khoảng 1,26 triệu người đang xếp hàng chờ thẻ xanh diện việc làm trong ba nhóm này. Đây không còn là chuyện trì hoãn hành chính; đó là thông điệp rằng quyền định cư lâu dài dành cho một số nhóm gần như đã bị đóng lại.
Nguyên nhân không nằm ở năng lực xử lý hồ sơ mà ở thiết kế luật: từ năm 1990, Quốc hội Mỹ chỉ cho phép khoảng 140.000 thẻ xanh diện việc làm mỗi năm, bao gồm cả vợ/chồng và con đi kèm, đồng thời giới hạn mỗi quốc gia không quá 7% tổng hạn ngạch visa ưu tiên diện gia đình và việc làm. Trong bối cảnh nhu cầu nhà khoa học, kỹ sư và lao động tay nghề cao vẫn lớn, công thức này tất yếu tạo ra tồn đọng. Báo cáo NFAP cảnh báo rằng nếu luật không đổi, người Ấn Độ bắt đầu chờ EB-2 hoặc EB-3 vào năm 2025–2026 sẽ phải chờ tính bằng nhiều thập kỷ. Cùng lúc, chính quyền Trump lại siết thêm thủ tục visa việc làm và quy trình thẻ xanh bằng cách nâng phí, mở rộng thẩm tra và áp dụng các hạn chế khác. Đây là sự kết hợp của luật lỗi thời và ý chí chính trị không thân thiện với nhập cư hợp pháp.
Kết luận: Kế hoạch học tập, sự nghiệp và giấc mơ ở lại phải được viết lại
Nhìn tổng thể, chính sách nhập cư Mỹ hiện nay gửi đi một thông điệp không thể lầm lẫn: ai muốn học, làm việc và định cư bằng đường hợp pháp sẽ phải chấp nhận rủi ro, chi phí và thời gian chờ tăng mạnh. Đối với sinh viên quốc tế, việc siết thời gian lưu trú, tăng kiểm soát CPT, tạm dừng phỏng vấn visa Mỹ và rà soát mạng xã hội trong 5 năm gần nhất biến mỗi học kỳ, mỗi chuyến đi khỏi Mỹ thành một bài toán chiến lược hơn là lựa chọn học thuật. Đối với lao động nước ngoài, thị thực H-1B đắt đỏ và hệ thống thẻ xanh tồn đọng khiến con đường từ tấm bằng tốt nghiệp đến một cuộc sống ổn định gần như bị kéo dài vô hạn.
Điều đáng tranh luận là cách nước Mỹ cân bằng giữa lo ngại an ninh và nhu cầu nhân lực chất lượng cao. Khi các trường đại học, từ MIT đến Harvard, bắt đầu ghi nhận sụt giảm đáng kể số nghiên cứu sinh mới nhập học, nguy cơ suy yếu nền khoa học cơ bản và đổi mới công nghệ là rất thực. Người trẻ Gen Z, Gen Alpha muốn du học Mỹ giờ phải mở rộng kế hoạch: chuẩn bị phương án nhập học muộn, chấp nhận khả năng gián đoạn nghiên cứu, và không còn xem thẻ xanh Mỹ như một bước đi hiển nhiên sau bằng cấp. Tóm lại, bất kỳ ai nhắm đến Mỹ trong vai trò sinh viên quốc tế hay lao động tay nghề cao đều phải viết lại kịch bản cuộc đời với một giả định mới: hệ thống visa không đứng về phía họ, trừ khi luật và chính sách thay đổi.
