ABS từ trang bị tùy chọn thành yêu cầu bắt buộc
Hệ thống phanh ABS là công nghệ chống bó cứng bánh xe khi phanh, cho phép người lái vẫn giữ được khả năng điều khiển hướng lái và giảm nguy cơ trượt trên mặt đường trơn trượt, nhất là trong các tình huống phanh gấp, qua đó nâng cao mức độ an toàn lái xe cho cả người điều khiển và hành khách xung quanh. Dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe ô tô, đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến để thay thế QCVN 09:2024/BGTVT, đã đặt hệ thống phanh ABS vào vị trí trung tâm. Câu chuyện không còn là nên có hay không, mà là khi nào toàn bộ thị trường chấp nhận một chuẩn an toàn mới bắt buộc. Việc chuyển hệ thống phanh ABS từ "tùy chọn được khuyến khích" sang "quy định phanh bắt buộc" là bước đi đúng và đã chậm hơn so với xu thế quốc tế, nhưng càng vì thế càng cần triển khai dứt khoát.
Dự thảo QCVN mới siết chặt quy định phanh bắt buộc
Trọng tâm của dự thảo QCVN thay thế là yêu cầu hệ thống phanh ABS trên gần như toàn bộ các loại ô tô đang lưu hành. Văn bản nêu rõ: "Ô tô thuộc nhóm M và N trừ loại có từ năm trục trở lên phải được trang bị hệ thống chống bó cứng bánh xe khi phanh ABS (Anti-Lock Braking System)". Nhóm M gồm xe chở người từ 4 bánh trở lên, từ M1 (xe con, sedan, SUV nhỏ, tối đa 9 chỗ cả ghế lái) đến M3 (xe khách, xe buýt trên 9 chỗ, khối lượng toàn bộ lớn hơn 5 tấn). Nhóm N là xe chở hàng từ N1 (khối lượng toàn bộ không quá 3,5 tấn) đến N3 (khối lượng toàn bộ lớn hơn 12 tấn). Nói thẳng: nếu bạn sở hữu ô tô chở người hoặc chở hàng thông thường, dự thảo này coi như đặt chiếc xe của bạn vào diện bắt buộc phải có hệ thống phanh ABS, chỉ trừ những xe chuyên dùng đặc biệt có từ năm trục trở lên. Đây là bước siết hợp lý vì hầu hết xe sản xuất mới đã có ABS; mở rộng quy định sẽ khép lại khoảng trống an toàn giữa xe đời mới và xe đời cũ.
Công nghệ chống bó cứng và ổn định thân xe: không còn là tùy chọn xa xỉ
Hệ thống phanh ABS là công nghệ chống bó cứng giúp bánh xe không bị khóa khi phanh gấp, cho phép người lái giữ quyền kiểm soát tay lái và tránh trượt đường. Tuy nhiên, bản thân ABS vẫn có giới hạn: nó chỉ xử lý hiện tượng bó cứng bánh, không kiểm soát trượt ngang hay mất ổn định thân xe. Chính vì vậy, dự thảo bổ sung yêu cầu với ô tô khách giường nằm phải trang bị thêm hệ thống có chức năng kiểm soát ổn định xe như ESC (Electronic Stability Control) hoặc công nghệ tương đương. Loại xe này có kích thước lớn, trọng tâm cao, chở nhiều người và thường chạy đường dài, nên chỉ cần một tình huống mất ổn định thân xe là hậu quả có thể thảm khốc. Theo phân tích của Cục Đăng kiểm Việt Nam, ABS đã trở thành yêu cầu an toàn cơ bản với nhiều loại ô tô, và việc bổ sung hệ thống ổn định thân xe cho xe khách giường nằm là phần còn thiếu của bức tranh an toàn.
Việt Nam đang theo kịp chuẩn an toàn lái xe toàn cầu
Quan điểm mở rộng quy định phanh bắt buộc với hệ thống phanh ABS không phải là quyết định đơn lẻ, mà nằm trong xu hướng hội nhập tiêu chuẩn quốc tế. Cục Đăng kiểm Việt Nam dẫn chứng: khoản 5.2.1.22 UN R13 đã bắt buộc ABS với xe M2, M3, N2, N3 có không quá bốn trục; Liên minh châu Âu đưa UN R13 và UN R13-H vào hệ thống phê duyệt kiểu bắt buộc theo Quy định (EU) 2019/2144; Trung Quốc áp dụng ABS với hầu hết ô tô theo chuẩn GB 7258-2017, trừ xe ba bánh và một số xe chuyên dùng từ năm trục trở lên; Nhật Bản cũng đặt ra yêu cầu kỹ thuật riêng về ABS trong tiêu chuẩn an toàn phương tiện. Khi hạ tầng đường bộ, tốc độ khai thác và mật độ phương tiện tại Việt Nam tăng lên, giữ quy định lỏng lẻo với phanh là tự đặt mình ra ngoài chuẩn an toàn lái xe chung. Việc siết lại không chỉ là cho đủ bộ tiêu chuẩn, mà là chấp nhận rằng lái xe an toàn phải dựa trên công nghệ hỗ trợ bắt buộc, không thể chỉ trông vào kinh nghiệm tài xế.
Chủ xe nên làm gì để chuẩn bị cho quy định mới?
Dù dự thảo QCVN mới chưa chính thức có hiệu lực, hướng đi đã rõ: hầu hết các dòng xe chở người và chở hàng thuộc nhóm M, N sẽ nằm trong diện phải có hệ thống phanh ABS. Với xe khách giường nằm, yêu cầu còn cao hơn khi bắt buộc phải có thêm hệ thống kiểm soát ổn định thân xe như ESC hoặc tương đương. Điều này sẽ tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp vận tải, các đơn vị nhập khẩu, lắp ráp ô tô và cả người mua xe mới lẫn người đang sở hữu xe đời cũ. Ở góc độ chủ xe, việc chủ động kiểm tra xe hiện tại có trang bị hệ thống phanh ABS hay chưa, đồng thời theo dõi kỹ thông tin cập nhật từ nhà sản xuất và cơ quan quản lý, là cách duy nhất để không bị bất ngờ khi quy định phanh bắt buộc chính thức áp dụng. Về dài hạn, thay vì nhìn ABS và ESC như chi phí thêm, các chủ xe cần coi chúng là phần không thể thiếu trong chiến lược an toàn lái xe: đầu tư vào công nghệ chống bó cứng và ổn định thân xe rẻ hơn rất nhiều so với cái giá phải trả cho tai nạn.
