ABS trở thành chuẩn an toàn mới, không còn là “tùy chọn cao cấp”
Hệ thống phanh ABS là công nghệ an toàn sử dụng cảm biến và bộ điều khiển để ngăn bánh xe bị khóa cứng khi phanh gấp, giúp người lái giữ lái, duy trì độ bám đường và giảm nguy cơ trượt dài mất kiểm soát trên mặt đường trơn trượt hoặc khi phanh ở tốc độ cao.
Thông điệp quan trọng nhất của dự thảo quy chuẩn mới là: ABS không còn là “option” cho người thích an toàn, mà trở thành yêu cầu gần như bắt buộc cho phần lớn xe ô tô lưu hành. Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến cho dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe ô tô, nhằm thay thế QCVN 09:2024/BGTVT. Nói cách khác, khung pháp lý đang được nâng lên để kéo mặt bằng an toàn chung tiệm cận các thị trường đã phát triển.
Quy định bắt buộc ABS: M, N là những nhóm xe nào?
Dự thảo nêu rõ: "Ô tô thuộc nhóm M và N trừ loại có từ năm trục trở lên phải được trang bị hệ thống chống bó cứng bánh xe khi phanh ABS". Đây là thay đổi rất lớn so với hiện nay, khi QCVN 09:2024 chỉ bắt buộc ABS trên ô tô khách giường nằm. Theo chuẩn phân loại, nhóm M là xe chở người từ 4 bánh trở lên, từ M1 (xe con, sedan, SUV nhỏ tối đa 9 chỗ) đến M3 (xe khách, xe buýt trên 9 chỗ, khối lượng toàn bộ trên 5 tấn). Nhóm N là xe chở hàng, từ N1 (tải nhẹ tối đa 3,5 tấn) đến N3 (tải nặng trên 12 tấn).
Nếu nhìn vào cách phân nhóm, sẽ thấy gần như toàn bộ xe con, xe khách, xe tải từ nhỏ đến lớn (trừ một số xe chuyên dùng từ năm trục trở lên) đều nằm trong phạm vi điều chỉnh. Không ngẫu nhiên mà trong một tài liệu nhận định: "ABS sẽ là trang bị bắt buộc trên hầu hết ô tô". Điều này biến hệ thống phanh ABS từ lựa chọn mang tính thương hiệu thành điều kiện tiên quyết để xe được phê duyệt kiểu và lưu hành.
Vì sao Việt Nam phải siết quy định bắt buộc ABS ngay lúc này?
Cục Đăng kiểm Việt Nam thừa nhận quy định hiện hành – chỉ bắt buộc ABS với xe khách giường nằm – đã lỗi thời trong bối cảnh hạ tầng nâng cấp, tốc độ khai thác tăng và mật độ phương tiện dày hơn. Khi đường xá tốt hơn, xe chạy nhanh hơn, tai nạn do mất kiểm soát khi phanh gấp càng dễ trở nên nghiêm trọng. Hệ thống phanh ABS, với khả năng giữ bánh xe không bị khóa cứng, cho phép người lái vẫn đánh lái tránh chướng ngại khi gặp tình huống bất ngờ, đặc biệt trên cao tốc và đường trơn trượt.
Quan trọng hơn, Việt Nam đang phải bắt kịp chuẩn an toàn quốc tế. Khoản 5.2.1.22 UN R13 bắt buộc ABS đối với xe M2, M3, N2, N3 có không quá 4 trục; EU đưa UN R13 và UN R13-H vào hệ thống phê duyệt kiểu bắt buộc theo Quy định (EU) 2019/2144; Trung Quốc áp dụng ABS với hầu hết ô tô, trừ xe ba bánh và một số xe chuyên dùng từ năm trục trở lên; Nhật Bản cũng có yêu cầu kỹ thuật riêng về ABS. Việc giữ chuẩn thấp hơn đồng nghĩa chấp nhận rủi ro an toàn lớn hơn cho người dùng trong nước.
ABS và ESC: bộ đôi công nghệ an toàn nên trở thành tiêu chuẩn
ABS là bước nền, nhưng với xe khách giường nằm – loại xe kích thước lớn, trọng tâm cao, chở nhiều hành khách – từng đó là chưa đủ. Dự thảo quy định các xe này phải có thêm hệ thống kiểm soát ổn định xe, như ESC (Electronic Stability Control) hoặc hệ thống tương đương. ABS chủ yếu ngăn bánh bó cứng khi phanh; ESC can thiệp sâu hơn, giúp hạn chế trượt ngang và giảm nguy cơ lật khi xe vào cua gấp hoặc đánh lái tránh chướng ngại ở tốc độ cao.
Quan điểm mở rộng ESC không chỉ dừng ở xe khách giường nằm. Một chuyên gia trong chương trình đánh giá xe mới của khu vực cho rằng ABS nên bắt buộc với ô tô và hệ thống ổn định thân xe nên trở thành trang bị tiêu chuẩn trên ô tô chở người để tăng an toàn. Nhìn trên thực tế, nhiều mẫu xe chở người sản xuất mới đã có sẵn ABS, một số xe giường nằm cũng có ESC, nhưng tỷ lệ vẫn còn khiêm tốn. Nếu tiếp tục xem ESC như “tùy chọn cao cấp”, chúng ta đang chấp nhận rằng một bộ phận người tham gia giao thông phải sống trong chuẩn an toàn thấp hơn.
ABS không chỉ là quy định, mà là nền tảng an toàn lái xe hiện đại
Đặt ABS lên vị trí bắt buộc không phải để “làm khó” nhà sản xuất hay người dùng, mà để thiết lập một mặt bằng tối thiểu về an toàn lái xe. Hệ thống phanh ABS giúp giữ quyền kiểm soát tay lái khi phanh gấp, tránh trượt dài và hạn chế mất lái trên đường trơn, từ đó giảm nguy cơ tai nạn nghiêm trọng trên cao tốc và các tuyến đường có tốc độ khai thác cao. Trong dài hạn, đó là khoản đầu tư vào tính mạng người ngồi trên xe và cả những người xung quanh.
Việc mở rộng quy định bắt buộc ABS cho nhóm xe M và N, kèm yêu cầu ESC đối với xe khách giường nằm, cho thấy cơ quan quản lý đã chọn đứng về phía an toàn thay vì chấp nhận thỏa hiệp. Khi công nghệ chống bó cứng phanh và ổn định thân xe trở thành chuẩn chung, câu hỏi không còn là “có nên lắp ABS hay không”, mà là chúng ta sẵn sàng thay đổi thói quen đánh giá xe, ưu tiên an toàn lên trước, để xứng đáng với những cung đường ngày càng nhanh và nguy hiểm hơn.
