Từ một hồ nước đến cả đời theo đuổi góc nhìn
Hành trình hai thập niên của nghệ sĩ nhiếp ảnh Thanh Miền tại hồ Thác Bà là câu chuyện một người dùng nhiếp ảnh phong cảnh để biến một vùng hồ được ví như “Vịnh Hạ Long trên núi” thành tài liệu ảnh Việt Nam sống động, nơi mỗi khuôn hình là nỗ lực ghi lại thiên nhiên cùng nhịp sống con người với góc nhìn riêng biệt và đầy chủ kiến.
Điều đáng nói ở hồ Thác Bà không chỉ là mặt nước mênh mang và ngàn đảo xanh, mà là việc một người đã kiên trì bền bỉ nhìn nó khác đi suốt gần hai mươi năm. Từ năm 2006, Thanh Miền bắt đầu chụp những khuôn hình đầu tiên về vùng hồ này, trong điều kiện thiết bị còn nghèo nàn, phải trèo núi, tìm điểm cao, đi từ sáng đến chiều chỉ với một chiếc máy ảnh và hy vọng thời tiết ủng hộ. Chính sự “cố chấp” với một không gian quen mà không cho phép mình chụp quen mắt, đã khiến hành trình ấy vượt xa một dự án cá nhân: nó trở thành tuyên ngôn rằng phong cảnh Việt Nam luôn xứng đáng được nhìn lại theo cách mới.
Vịnh Hạ Long trên núi: đề bài khó của nhiếp ảnh phong cảnh
Gọi hồ Thác Bà là “Vịnh Hạ Long trên núi” không phải để tô hồng, mà để nhấn mạnh độ phức tạp của nó với người làm nhiếp ảnh phong cảnh. Không gian rộng lớn, ngàn đảo xanh nối tiếp, mặt nước thay đổi theo mực nước, thời tiết, ánh sáng – tất cả khiến vẻ đẹp nơi đây hiếm khi chịu “ngoan ngoãn” bước vào khuôn hình. Chính các biến số ấy là mặt trái của việc ghi lại thiên nhiên: một cảnh quan càng giàu sắc thái, nhiếp ảnh gia càng khó nắm bắt trọn vẹn.
Thanh Miền đã nhiều lần thừa nhận, dù đến hồ hàng trăm lần, mỗi lần vẫn là một trải nghiệm lạ và khác. Buổi sáng và buổi chiều, khi ánh sáng tạo chiều sâu cho mặt nước, đảo và lớp núi, là thời khắc ông ưu tiên; mùa nước cạn, chân đảo lộ ra màu đất đỏ vàng đặc trưng, nếu ánh sáng tốt sẽ hóa thành mảng màu huyền ảo lung linh. Đó không phải là những miêu tả thơ mộng vô thưởng vô phạt, mà là cách một người cầm máy phân tích điều kiện để biến hỗn độn ánh sáng – địa hình – thời gian thành cấu trúc ảnh có chủ ý.
Thất bại trên đỉnh núi và bài học về sự kiên trì
Không ai có thể nghiêm túc với nhiếp ảnh phong cảnh mà không đi qua những ngày “trở về tay không”. Mùa thu năm 2015, một mình Thanh Miền rong ruổi bằng xe máy, ngược dốc lên núi với vài chiếc bánh, chai nước, quyết tâm tìm một điểm cao để chụp toàn cảnh hồ. Sau nhiều giờ đi xe và leo bộ, đến nơi thì cảnh vật chìm trong sương mù, không có ánh sáng, không có khoảng trời đủ trong để tạo nên khuôn hình như mong muốn; cả ngày đi, cuối cùng ông phải quay về mà không bấm được một bức ảnh nào đáng giữ.
Ở nhiều người, những ngày như thế là lý do để bỏ cuộc. Ở Thanh Miền, chúng trở thành dữ liệu. Địa hình, hướng gió, kiểu sương, chất ánh sáng, thời điểm nên quay lại – tất cả được ông tích lũy như người làm nghiên cứu thực địa. Hồ Thác Bà vì vậy không chỉ là phong cảnh, mà là “đề tài” được ông khảo sát có hệ thống thông qua trải nghiệm cá nhân. Chính sự kiên trì đối mặt với giới hạn – sương mù che kín, nước cạn quá mức, thời tiết trái khoáy – đã khiến bộ tài liệu ảnh Việt Nam của ông về vùng hồ này có chiều sâu hơn những chuyến du lịch chớp nhoáng.
Từ đôi chân đến flycam: thiết bị chỉ là công cụ
Bước ngoặt kỹ thuật trong hành trình của Thanh Miền đến vào năm 2016, khi ông bắt đầu tiếp cận hồ Thác Bà bằng flycam. Từ trên cao, mặt hồ rộng lớn, những đảo nhỏ nối tiếp nhau và nhịp sống trên mặt nước hiện lên rõ nét, cho phép ông ghi lại thiên nhiên lẫn đời sống con người trong những khuôn hình trước đây gần như không thể thực hiện. Đó là bước tiến tự nhiên của nhiếp ảnh phong cảnh hiện đại: sử dụng công nghệ để mở rộng góc nhìn, nhưng không đánh đổi chất lượng con mắt.
Điều đáng trân trọng là thái độ tỉnh táo của ông với thiết bị. Ông khẳng định flycam giúp đỡ vất vả đi lại và tiếp cận không gian thuận lợi hơn, nhưng thiết bị chỉ là công cụ; quan trọng vẫn là cách nhìn, bố cục, thời gian chụp, bởi cùng một cảnh mỗi người lại nhìn ra một vẻ khác nhau. Chỉ cần so sánh những tác phẩm như “Đảo xanh hồ Thác Bà”, “Mặt trời công nghiệp”, “Nhịp sống trên hồ Thác Bà”, “Thác Bà – Hạ Long trên núi”, “Ngàn đảo xanh Thác Bà”, “Sắc thu Thác Bà”… là đủ thấy cách ông dùng công nghệ để nhấn mạnh chứ không che mờ phong cách cá nhân.
Mênh mông Thác Bà: khi một khuôn hình vượt ra ngoài biên giới
Gần hai thập niên sau những bức ảnh đầu tiên, Thanh Miền vẫn trở lại hồ Thác Bà với sự háo hức như người chưa bao giờ thấy nơi này cũ. Trong một chuyến sáng tác cùng các nghệ sĩ nhiếp ảnh khoảng giữa năm 2025, ông không chỉ nhìn vào cảnh vật, mà còn chú ý tới tương tác giữa trời, nước, đảo và đời sống con người. Từ chuyến đi ấy, ông tạo nên tác phẩm “Mênh mông Thác Bà”, miêu tả không gian mây núi, sóng nước, đảo xanh, lồng cá và nhịp sống trên hồ trong cùng một khuôn hình, khiến thiên nhiên và sinh kế hiện diện đồng thời, vừa rộng lớn vừa thân thuộc.
Tháng 9 đầu năm 2026, “Mênh mông Thác Bà” giành Huy chương Vàng WPAI tại Salon 3, hạng mục Photo Travel – World in Focus, trong cuộc thi quốc tế SAM Circuit 2026 (Digital) do Wildlife Photographers Association of India tổ chức và được Photographic Society of America công nhận; 8 tác phẩm khác của ông cũng được chọn triển lãm. Từ một bức ảnh ghi lại vẻ đẹp vùng hồ, tác phẩm đó đã đưa cảnh sắc Thác Bà bước vào sân chơi nhiếp ảnh quốc tế, trở thành một cách để hồ Thác Bà đến gần hơn với những người yêu nhiếp ảnh và du lịch trên thế giới. Đó là bằng chứng rõ ràng rằng khi một nhiếp ảnh gia kiên trì tìm góc nhìn riêng để ghi lại thiên nhiên, phong cảnh Việt Nam hoàn toàn có thể nói chuyện ngang hàng với thế giới.
