Luật chứng khoán sửa đổi là gì và vì sao doanh nghiệp phải quan tâm?
Luật chứng khoán sửa đổi là dự án luật điều chỉnh, bổ sung các quy định về điều kiện, thủ tục kinh doanh và phát hành chứng khoán, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn huy động vốn, mở rộng kênh tiếp cận vốn doanh nghiệp thông qua thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho ứng dụng công nghệ và các mô hình dịch vụ chứng khoán mới.
Điểm đáng chú ý là dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán sẽ được Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai khóa XVI khai mạc ngày 17/10. Đây không phải một điều chỉnh kỹ thuật đơn lẻ, mà là bước đi tiếp theo trong chương trình cải cách tài chính nhằm cắt giảm thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế. Nếu trước đây doanh nghiệp phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng, thì nay luật chứng khoán sửa đổi mở ra cơ hội tiếp cận vốn trung và dài hạn qua kênh thị trường vốn với chi phí và cấu trúc linh hoạt hơn.
Đơn giản hóa điều kiện, thủ tục: phá thế độc quyền của vốn ngân hàng
Tại họp báo chương trình Kỳ họp thứ hai, bà Phạm Thị Hồng Yến cho biết một trong những trọng tâm là hoàn thiện pháp luật để xử lý điểm nghẽn trong thực tiễn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sản xuất, kinh doanh. Với lĩnh vực chứng khoán, các sửa đổi tập trung vào việc đơn giản hóa điều kiện, thủ tục đối với hoạt động kinh doanh và hành nghề chứng khoán, tháo gỡ vướng mắc trong chào bán chứng khoán ra công chúng. Nói cách khác, doanh nghiệp sẽ bớt bị “chặn cửa” bởi các yêu cầu hồ sơ, quy trình phức tạp khi muốn phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu ra công chúng.
Đây là thay đổi mang tính cấu trúc đối với tiếp cận vốn doanh nghiệp. Thị trường chứng khoán vốn là kênh huy động vốn trung và dài hạn bên cạnh tín dụng ngân hàng; khi thủ tục phát hành được gỡ rối, doanh nghiệp có thêm lựa chọn về nguồn vốn, giảm phụ thuộc vào ngân hàng và có dư địa đàm phán tốt hơn về chi phí vốn. Đồng thời, việc hoàn thiện khung pháp lý cho sản phẩm quỹ đầu tư và dịch vụ công ty chứng khoán được kỳ vọng mở rộng thêm các kênh huy động vốn, từ quỹ đầu tư cổ phần, quỹ trái phiếu đến các sản phẩm cấu trúc phù hợp với nhu cầu từng nhóm doanh nghiệp.
Chuyển đổi số và cải cách tài chính: luật không chỉ nằm trên giấy
Một điểm tiến bộ của luật chứng khoán sửa đổi là đặt trọng tâm vào ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong thị trường chứng khoán Việt Nam. Dự án luật bổ sung các quy định về giao dịch điện tử, bảo đảm an toàn giao dịch trong lĩnh vực chứng khoán và xác định rõ các dịch vụ công ty chứng khoán được phép cung cấp khi được cấp phép nghiệp vụ. Điều này mở đường cho các nền tảng giao dịch trực tuyến, dịch vụ tư vấn, phân phối sản phẩm đầu tư số hóa, giúp doanh nghiệp tiếp cận nhà đầu tư nhanh hơn, rộng hơn, với chi phí thấp hơn.
Quan trọng hơn, luật chứng khoán sửa đổi không đứng một mình mà gắn với chuỗi cải cách tài chính rộng hơn. Dự án Luật Kế toán cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong dịch vụ kế toán, bãi bỏ các quy định về kiểm tra hoạt động dịch vụ, nghĩa vụ thông báo, báo cáo và thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Dự án Luật Kiểm toán độc lập cũng bãi bỏ nhiều điều kiện và thành phần hồ sơ khi cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán. Đây là thông điệp rõ ràng: nhà nước chấp nhận “buông bớt” thủ tục để thị trường dịch vụ tài chính phát triển, từ đó giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và tăng tính minh bạch của dòng vốn.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa: từ người ngoài cuộc thành người chơi chính
Cùng với sửa luật chứng khoán, chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được đưa vào chương trình hoàn thiện pháp luật như một trụ cột song hành. Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa hướng đến cải thiện khả năng tiếp cận vốn, mặt bằng sản xuất, công nghệ và thị trường; hỗ trợ chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Nói cách khác, luật không chỉ mở cửa thị trường vốn, mà còn giúp doanh nghiệp nhỏ có đủ “thể lực” để bước vào sân chơi này.
Theo dự thảo, nội dung hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo sẽ được mở rộng, bao gồm hỗ trợ thuế cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo của doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyên gia, nhà khoa học, tổ chức trung gian, cũng như hỗ trợ chi phí đào tạo, tư vấn, cố vấn, huấn luyện và thương mại hóa sản phẩm. Hướng tiếp cận khuyến khích doanh nghiệp lớn phát triển mạng lưới nhà cung cấp là doanh nghiệp nhỏ và vừa giúp các doanh nghiệp nhỏ không còn đơn lẻ, mà gắn vào chuỗi cung ứng, từ đó tăng khả năng tiếp cận vốn và thị trường. Nếu được triển khai nhất quán, đây có thể là cú hích để khối doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển từ vị thế “người ngoài cuộc” thành người chơi chính trên thị trường vốn.
Thời điểm, lộ trình và điều doanh nghiệp cần chuẩn bị
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán sẽ được xem xét tại Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI khai mạc ngày 17/10, trong bối cảnh Quốc hội yêu cầu rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, nhận diện các quy định mâu thuẫn, chồng chéo hoặc không còn phù hợp để ưu tiên xử lý. Khối lượng công việc lập pháp tại kỳ họp lớn, thời gian dành cho hoạt động chất vấn dự kiến là một ngày, vào ngày 12/11/2026, cho thấy áp lực phải hoàn thành khung pháp lý trong khoảng thời gian ngắn nhưng vẫn bảo đảm chất lượng.
Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định khi dự thảo luật được thông qua sẽ không phát sinh thêm nguồn nhân lực và tài chính cho việc thi hành, do toàn bộ các thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán đã được cắt giảm. Điều này gửi tín hiệu tích cực cho doanh nghiệp: cải cách tài chính lần này không nhằm tạo thêm gánh nặng, mà để giảm bớt rào cản. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành hiện thực nếu doanh nghiệp chủ động chuẩn hóa quản trị, minh bạch tài chính, nâng cấp hệ thống kế toán – kiểm toán và chuẩn bị chiến lược huy động vốn qua thị trường chứng khoán. Luật có thể mở cửa, nhưng bước qua hay không là lựa chọn của từng doanh nghiệp.
