Cải cách thủ tục là đòn bẩy, không phải đích đến
Sửa Luật Chứng khoán là quá trình điều chỉnh khuôn khổ pháp lý cho hoạt động phát hành, giao dịch và giám sát chứng khoán, nhằm giúp thị trường vận hành phù hợp hơn với nhu cầu vốn và công nghệ mới. Sáng 28/10/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Đây là hướng đi cần thiết: doanh nghiệp khó mở rộng sản xuất nếu con đường đến thị trường vốn bị kéo dài bởi những khâu hồ sơ có thể tinh giản. Các đại biểu nhìn chung tán thành sự cần thiết sửa luật, nhất là những nội dung tháo gỡ vướng mắc, cải cách thủ tục và tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, giảm giấy tờ chỉ tạo giá trị khi đi cùng công khai thông tin và giám sát đủ sức bảo vệ nhà đầu tư.
Huy động vốn doanh nghiệp cần thêm lựa chọn ngoài ngân hàng
Đại biểu Nguyễn Hải Nam, đoàn TP. Huế, nhấn mạnh vai trò của phát hành cổ phiếu và trái phiếu trong việc cấp vốn cho sản xuất, kinh doanh; ông cũng lưu ý nền kinh tế vẫn dựa nhiều vào ngân hàng, còn huy động qua thị trường vốn chưa tương xứng. Nhận định này chỉ ra điểm nghẽn lớn hơn thủ tục: doanh nghiệp cần nhiều kênh vốn để không phụ thuộc quá mức vào tín dụng. Khi hồ sơ phát hành gọn hơn, thời gian và chi phí tuân thủ có thể giảm, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch gọi vốn. Đại biểu cũng đề nghị khai thác công nghệ tài chính, trong đó có blockchain, để giảm các bước trong phát hành tăng vốn bằng cổ phiếu, trái phiếu. Đây là dư địa đáng chú ý, nhưng công nghệ chỉ nên mở cửa cho phát hành thuận tiện hơn, không thay thế yêu cầu minh bạch và đánh giá rủi ro.
Những thay đổi cụ thể có thể rút ngắn đường đến nhà đầu tư
Dự thảo đề xuất bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu bán được khi chào bán lần đầu ra công chúng, đồng thời cắt giảm thành phần hồ sơ liên quan; hồ sơ chào bán thêm cổ phiếu cũng có thể không còn phải kèm báo cáo sử dụng vốn của đợt phát hành gần nhất. Những điều chỉnh này có thể giảm gánh nặng chuẩn bị hồ sơ, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách doanh nghiệp công bố thông tin và cơ quan quản lý kiểm tra việc sử dụng vốn. Một thay đổi thiết thực với nhà đầu tư là thông báo phát hành được đăng trên trang điện tử của tổ chức phát hành, sở giao dịch dự kiến niêm yết hoặc đăng ký giao dịch, cùng tối thiểu một báo điện tử, thay vì đăng trên báo điện tử và báo in trong ba số liên tiếp. Dự thảo cũng cho phép giao kết hợp đồng với khách hàng bằng hình thức phù hợp theo pháp luật giao dịch điện tử, mở đường cho quy trình trực tuyến thuận tiện hơn.
Quy mô sửa đổi cho thấy đây không phải một đợt viết lại toàn bộ luật: dự thảo gồm 3 điều, sửa 44 điều, bổ sung 1 điều và giữ nguyên 91 điều. Trọng tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn cụ thể, thay vì xáo trộn toàn bộ khung pháp lý.
Mở cửa cho đổi mới nhưng phải giữ lan can an toàn
Chính phủ đề xuất sửa luật để hoàn thiện quy định theo sự phát triển của thị trường, cắt giảm thủ tục và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp; đồng thời đáp ứng yêu cầu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các mô hình dịch vụ mới. Dự thảo bổ sung Điều 6a, đặt nguyên tắc chung cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán và giao Chính phủ quy định chi tiết. Đây là bước đi hợp lý nếu cơ chế thử nghiệm có giới hạn rõ, yêu cầu công bố rủi ro và trách nhiệm bảo vệ tài sản, dữ liệu khách hàng. Đại biểu cũng lưu ý cần có công cụ cảnh báo, giám sát và can thiệp thay thế khi bãi bỏ một số điều kiện; các hành vi gian dối, trục lợi phải tiếp tục bị xử lý. Dư địa huy động vốn chỉ bền vững khi doanh nghiệp được tiếp cận thị trường dễ hơn mà niềm tin của nhà đầu tư không bị đem ra đánh đổi.
Kết luận, dự án Luật Chứng khoán có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận phát hành cổ phiếu, trái phiếu thuận lợi hơn nhờ hồ sơ gọn, công bố linh hoạt và giao dịch điện tử. Nhưng cắt thủ tục chỉ là nửa chặng đường: giám sát hiệu quả và bảo vệ nhà đầu tư mới quyết định liệu thị trường vốn có trở thành kênh huy động đáng tin cậy cho tăng trưởng hay không.
