Vì sao thói quen hàng ngày quyết định đôi mắt của con?
Phòng ngừa cận thị trẻ em là việc xây dựng những thói quen sức khỏe mắt đơn giản nhưng lặp lại mỗi ngày, giúp giảm thời gian nhìn gần liên tục, tăng hoạt động ngoài trời, hạn chế thiết bị điện tử và phát hiện sớm bất thường để bảo vệ đôi mắt con trong suốt những năm tháng đến trường. Cận thị ở học sinh đang không còn là chuyện cá biệt, khi khoảng 5 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ và cận thị chiếm phần lớn. Nếu cha mẹ chỉ chờ đến lúc con phải đeo kính mới hành động, chúng ta đã đi chậm một bước. Điều đáng lo hơn là nhiều phụ huynh vẫn xem cận thị như “chuyện nhỏ”, chỉ lo đo mắt, thay kính theo độ tăng. Quan điểm của tôi rất rõ: muốn bảo vệ đôi mắt con, hãy coi mỗi ngày là một “liệu trình dự phòng” chứ không phải cuộc chạy đua với chiếc kính.
Thói quen nhìn gần: điều chỉnh ngay trong góc học tập
Nền giáo dục số khiến trẻ phải học tập ở khoảng cách gần trong thời gian dài, làm bài, đọc sách, dùng máy tính bảng, điện thoại và máy tính liên tục. Đó là “kẻ thầm lặng” thúc đẩy cận thị, đặc biệt khi mắt ít được nghỉ và gần 23% phòng học chưa đủ ánh sáng. Theo tôi, cha mẹ cần xem lại toàn bộ góc học tập của con: bàn ghế đúng chiều cao, con ngồi thẳng lưng, không tỳ ngực vào bàn, giữ khoảng cách 25–30 cm với sách vở hoặc khoảng 30–40 cm khi đọc. Ánh sáng phải đủ, không quá tối, không chiếu trực tiếp vào mắt. Một câu nói đáng để ghi nhớ là: “Đeo kính đúng độ giúp trẻ nhìn rõ nhưng không đồng nghĩa cận thị đã được kiểm soát”. Kính sửa lỗi khúc xạ; thói quen mới mới là thứ kiểm soát tương lai thị lực của con.
Cho mắt nghỉ và ra ngoài trời: hai “liều thuốc” không cần toa
Nếu có một thói quen tôi muốn mọi gia đình áp dụng ngay, đó là quy tắc 20-20-20 và thời gian ngoài trời. Sau 20 phút làm việc ở cự ly gần, trẻ nên cho mắt nghỉ 20 giây và nhìn xa khoảng 6 m. Nghe có vẻ nhỏ, nhưng nó phá vỡ chuỗi nhìn gần kéo dài – thứ mà bác sĩ nhấn mạnh là yếu tố đáng lưu ý trong tiến triển cận thị. Thêm vào đó, hoạt động ngoài trời 1–2 giờ mỗi ngày cùng ánh sáng tự nhiên và việc quan sát vật ở xa giúp đôi mắt “thoát” khỏi áp lực nhìn gần. Tôi cho rằng thay vì ép con học kín thời gian rảnh, cha mẹ nên chủ động thiết kế lịch vận động: đi bộ, đạp xe, chơi bóng, thậm chí chỉ là chạy nhảy với bạn bè ngoài sân. Những giờ ngoài trời ấy không làm con “mất bài”; chúng đang âm thầm bảo vệ đôi mắt con khỏi cận thị ở học sinh.
Thiết bị điện tử: dùng có kiểm soát, không để “chiếm” hết thời gian rảnh
Đổ lỗi hoàn toàn cho điện thoại, máy tính là cách nhìn quá đơn giản; cận thị là kết quả của cả di truyền lẫn môi trường. Nhưng là cha mẹ, chúng ta vẫn phải thẳng thắn: thiết bị số đang tạo thêm áp lực lên đôi mắt học sinh, sinh viên và góp phần làm tăng tỷ lệ tật khúc xạ. Tôi không nghĩ giải pháp là cấm tuyệt đối. Giải pháp là kiểm soát: không để con nhìn màn hình liên tục trong thời gian dài, xen kẽ nghỉ mắt theo quy tắc 20-20-20, ưu tiên đọc sách giấy với khoảng cách phù hợp, và chuyển phần lớn thời gian rảnh sang vận động, trò chuyện, chơi ngoài trời. Đặc biệt, nên hạn chế điện thoại, máy tính bảng sát giờ ngủ để giữ nhịp sinh hoạt lành mạnh hơn. Khi xe đang chạy, tuyệt đối không khuyến khích con đọc sách hay xem điện thoại, vì rung lắc liên tục làm mắt thêm mỏi. Thiết bị là công cụ học tập; cha mẹ phải là người thiết lập “luật dùng an toàn cho mắt”.
Ăn uống, khám mắt định kỳ và kết luận dành cho cha mẹ
Nhiều phụ huynh kỳ vọng một loại thực phẩm “thần kỳ” sẽ chữa hết lo lắng về cận thị. Tôi không đồng ý với cách nghĩ đó. Chế độ ăn cân bằng, đa dạng rau xanh đậm, trái cây, thịt, cá, trứng, các món như cà rốt, bí đỏ, cá hồi, cá thu… hỗ trợ sức khỏe mắt nhưng không thay thế thói quen xem gần hợp lý. Quan trọng hơn, cha mẹ phải chú ý dấu hiệu bất thường: con nheo mắt khi nhìn bảng, nhìn xa mờ, mỏi mắt, đau đầu sau khi học – đó là lúc cần đưa con đi kiểm tra thị lực. Kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm cận thị, tật khúc xạ và theo dõi tiến triển, kể cả độ cận và chiều dài trục nhãn cầu. Trường hợp bé Bảo Châu được phát hiện từ lớp 1 và gia đình duy trì đo mắt, thay kính thường xuyên là minh chứng cho vai trò chủ động của cha mẹ trong bảo vệ đôi mắt con. Theo tôi, kết luận rất rõ: không có giải pháp đơn lẻ nào. Chính những thói quen nhỏ, được duy trì mỗi ngày – từ tư thế ngồi, khoảng cách nhìn, giờ ngoài trời, kỷ luật với thiết bị số đến khám mắt định kỳ – mới là “lá chắn” lâu dài để phòng ngừa cận thị trẻ em và giữ đôi mắt khỏe cho con.
