Vì sao phải bắt đầu phòng ngừa cận thị cho con từ hôm nay?
Phòng ngừa cận thị trẻ em là việc xây dựng và duy trì những thói quen bảo vệ mắt trong học tập, vui chơi và sử dụng màn hình, giúp giảm áp lực nhìn gần, tăng thời gian hoạt động ngoài trời và phát hiện sớm bất thường về thị lực để hạn chế tiến triển cận thị ở trẻ nhỏ. Học tập ở khoảng cách gần trong thời gian dài, ít hoạt động ngoài trời hay sử dụng thiết bị điện tử liên tục có thể khiến đôi mắt chịu nhiều áp lực. Khi thiết bị số trở thành một phần của giáo dục hiện đại, trẻ tiếp xúc màn hình sớm hơn và lâu hơn, làm nguy cơ cận thị tăng lên. Theo thống kê, cả nước có khoảng 5 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ, chiếm 30 - 40% trẻ trong độ tuổi đến trường, trong đó cận thị chiếm phần lớn. Nếu cha mẹ vẫn nghĩ “cận thì đeo kính, lớn lên phẫu thuật là xong”, họ đã bỏ lỡ giai đoạn vàng để bảo vệ thị lực con và làm chậm sự tiến triển của tật cận.
Sự thật về cận thị ở trẻ nhỏ: không chỉ vì điện thoại
Cận thị ở trẻ nhỏ đang tăng nhanh, nhưng nguyên nhân không đơn giản là do điện thoại hay máy tính. Cận thị là kết quả tương tác giữa yếu tố di truyền (bố mẹ bị cận, nguy cơ của con cao hơn) và môi trường: nhìn gần quá lâu, khoảng cách học tập quá gần, mắt ít được nghỉ, thời gian hoạt động ngoài trời giảm. Học tập, đọc sách hoặc sử dụng điện thoại, máy tính bảng ở khoảng cách gần kéo dài, trong khi thời gian hoạt động ngoài trời ngày càng ít, là những yếu tố đáng chú ý. Một hiểu lầm phổ biến khác là “cứ tăng độ thì thay kính, mai này phẫu thuật khúc xạ sẽ giải quyết tất cả”. Trên thực tế, kính thường chỉ giúp trẻ nhìn rõ hơn chứ không kiểm soát được quá trình cận tăng và sự dài ra của trục nhãn cầu. Nếu cha mẹ không thay đổi thói quen hằng ngày của con, kính sẽ ngày càng dày, hoạt động và chất lượng cuộc sống của trẻ bị ảnh hưởng lâu dài.
4 thói quen học tập giúp phòng ngừa cận thị ngay trên bàn học
Nếu muốn phòng ngừa cận thị trẻ em hiệu quả, bàn học của con phải là nơi thân thiện với mắt chứ không phải “máy gia tốc” cho cận thị. Thói quen đầu tiên là ngồi học đúng tư thế: lưng thẳng, không tì ngực vào bàn, khoảng cách từ mắt đến sách vở khoảng 25 – 30 cm, bàn ghế có chiều cao phù hợp và góc học tập đủ ánh sáng. Trẻ cần tránh học ở nơi quá tối hoặc để ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt. Thứ hai, cha mẹ nên áp dụng nguyên tắc 20-20-20 cho con: sau 20 phút làm việc ở cự ly gần, nên cho mắt nghỉ 20 giây và nhìn xa khoảng 6 m. Thứ ba, sau mỗi 60 phút học tập, hãy để trẻ đứng dậy đi lại, nhìn ra cửa sổ hoặc thư giãn 5–10 phút để mắt không phải làm việc liên tục. Thứ tư, tuyệt đối không khuyến khích con đọc sách hay nhìn điện thoại khi xe đang chạy, vì mắt phải liên tục điều chỉnh theo độ rung lắc khiến dễ mỏi và khó chịu. Những thói quen bảo vệ mắt này phải được hình thành từ khi trẻ mới bắt đầu đi học, không chờ đến lúc có dấu hiệu cận mới vội sửa.
Sử dụng màn hình an toàn và tăng hoạt động ngoài trời cho trẻ
Thay vì cấm đoán công nghệ, cha mẹ cần dạy con sử dụng màn hình an toàn. Điện thoại, máy tính bảng hay máy tính đã trở thành một phần quen thuộc của việc học và giải trí; điều cần thiết là dùng chúng hợp lý. Trẻ cần ngồi đúng tư thế, giữ khoảng cách đọc khoảng 30 – 40 cm, bảo đảm đủ ánh sáng, tránh nhìn màn hình quá gần và liên tục. Không nên để con dán mắt vào màn hình trong thời gian dài; khi không cần dùng thiết bị để học, hãy ưu tiên vận động, trò chuyện, đọc sách với khoảng cách phù hợp hoặc tham gia hoạt động ngoài trời. Hoạt động ngoài trời là một trong những thói quen có lợi trong việc phòng ngừa cận thị. Ánh sáng tự nhiên và việc thường xuyên quan sát vật ở xa giúp mắt được “giải thoát” khỏi chế độ nhìn gần. Trẻ nên có khoảng 1 – 2 giờ hoạt động ngoài trời mỗi ngày như đi bộ, đạp xe, chơi thể thao hoặc vui chơi cùng bạn bè. Nếu cha mẹ phó mặc hết thời gian rảnh của con cho màn hình, họ đang góp phần làm tăng nguy cơ cận chứ không phải phục vụ “học tập tốt hơn”.
Ăn uống, khám mắt định kỳ và vai trò của cha mẹ trong việc bảo vệ thị lực con
Muốn bảo vệ thị lực con, cha mẹ không thể chỉ chăm chăm vào một loại thực phẩm được gắn mác “bổ mắt”. Một chế độ ăn cân bằng, đa dạng rau xanh, trái cây, thịt, cá, trứng và các nhóm thực phẩm phù hợp khác sẽ tốt cho sức khỏe nói chung và đôi mắt nói riêng. Cà rốt, bí đỏ, rau xanh đậm hay các loại cá như cá hồi, cá thu đều có thể góp mặt trong thực đơn hằng ngày. Bên cạnh đó, trẻ cần được kiểm tra mắt khi có dấu hiệu bất thường như phải nheo mắt khi nhìn bảng, nhìn xa không rõ, thường xuyên mỏi mắt hoặc đau đầu sau khi học. Trung bình mỗi ngày, các cơ sở chuyên khoa mắt tiếp nhận nhiều lượt trẻ đến khám vì tật khúc xạ, nhưng một bộ phận phụ huynh vẫn xem nhẹ, chỉ đo mắt, thay kính rồi yên tâm. Trẻ đã bị cận cần đeo kính đúng độ, tái khám định kỳ, theo dõi độ cận và khi có điều kiện theo dõi cả chiều dài trục nhãn cầu để kiểm soát tiến triển, không chỉ để “nhìn rõ hơn”. Những thói quen nhỏ được duy trì mỗi ngày chính là cách thiết thực để chăm sóc đôi mắt trong những năm tháng học đường. Nếu cha mẹ chủ động từ hôm nay, cận thị sẽ không còn “lớn lên cùng trẻ”, mà được kiểm soát và hạn chế từ sớm.
