Từ môn học đến môi trường học tiếng Anh: bước chuyển chông chênh
Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học là chủ trương tổ chức một môi trường học tiếng Anh xuyên suốt các hoạt động giáo dục, nơi học sinh dùng ngoại ngữ để tiếp cận học liệu, giao tiếp, tham gia sinh hoạt nhà trường chứ không chỉ hoàn thành một môn học trong thời khóa biểu. Vấn đề là chúng ta đang tham vọng thay đổi chức năng của tiếng Anh trong hệ thống giáo dục nhưng nhiều nơi vẫn quản lý nó như một tiết học tách biệt. Quyết định 2371/QĐ-TTg đã mở rộng phạm vi chính sách từ dạy học ngoại ngữ sang sử dụng tiếng Anh trong các hoạt động giáo dục, song sự chuyển dịch này “không thể giải quyết chỉ bằng điều chỉnh thời lượng một môn học” mà cần phối hợp chương trình, đội ngũ, nguồn lực và cách tổ chức học tập ở tầm hệ thống. Nói cách khác, nếu quản lý vẫn dừng ở phân phối tiết, thì khẩu hiệu tiếng Anh ngôn ngữ thứ 2 sẽ chỉ là một nhãn gọi đẹp hơn cho tình trạng cũ.
Huế: thử nghiệm mô hình đổi mới giáo dục dựa trên môi trường ngôn ngữ
Trong bức tranh còn nhiều lúng túng, TP Huế đang chọn cách đi nhanh và khác: lấy môi trường học tiếng Anh làm trục tổ chức lại chính sách giáo dục trường học. Sở GD&ĐT TP Huế đã ban hành hướng dẫn chi tiết nhiệm vụ dạy học và xây dựng môi trường sử dụng ngoại ngữ cấp trung học cho năm học 2026–2027, với trọng tâm “chuyển dịch mạnh mẽ từ phương pháp dạy học lý thuyết sang thực hành giao tiếp”, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong các trường trung học. Điểm đáng chú ý là Huế không xem một ngày hội hay sự kiện đơn lẻ là kết quả, mà nhấn mạnh việc tạo thói quen sử dụng ngoại ngữ thường xuyên. Điều ngành Giáo dục Huế hướng tới không chỉ là điểm số môn ngoại ngữ, mà là khả năng dùng tiếng Anh như công cụ học tập, giao tiếp, khám phá thế giới và giới thiệu văn hóa, di sản, con người Huế với bạn bè quốc tế. Đây là cách tiếp cận đúng tinh thần đổi mới giáo dục: lấy trải nghiệm ngôn ngữ thực chất thay cho thành tích thi cử.
ĐH Ngoại ngữ Huế: bệ phóng chiến lược cho năng lực triển khai
Không có môi trường tiếng Anh ngôn ngữ thứ 2 nếu thiếu một đơn vị hạt nhân về chuyên môn. Vai trò đó tại Huế đang được giao cho Trường ĐH Ngoại ngữ Huế, đơn vị chủ đạo xây dựng kế hoạch đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học. Trường đã khẩn trương thiết kế kế hoạch hành động tích hợp tiếng Anh vào đào tạo, nghiên cứu, quản lý hành chính và phục vụ cộng đồng, đồng thời kết nối hỗ trợ các cơ sở giáo dục từ mầm non đến đại học tại Huế và trên cả nước. “Từ tháng 6 đến tháng 7/2026, nhà trường cùng với doanh nghiệp công nghệ hoàn thành khảo sát trực tuyến 4 kỹ năng cho 59.562 giáo viên tại 6 tỉnh, thành phố gồm: Quảng Trị, Huế, Gia Lai, Đồng Nai, Hà Nội và Lạng Sơn.” Việc xây dựng các chương trình bồi dưỡng như General English, ESP, ECTeach, EMI Assessment cho thấy Huế hiểu rằng muốn đổi mới giáo dục, phải bắt đầu từ năng lực người dạy và chuẩn hóa công cụ đánh giá, thay vì chỉ đặt thêm mục tiêu cho học sinh.
Kinh nghiệm từ các địa phương khác: chính sách lớn nhưng phải "hạ cánh" mềm
Huế không phải địa phương duy nhất đang loay hoay biến tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2. Tại Hưng Yên, lãnh đạo ngành giáo dục nhấn mạnh đây là “chính sách lớn, gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng, nguồn nhân lực, khả năng hội nhập và đổi mới giáo dục trong thời kỳ mới”. Thay vì triển khai ồ ạt, tỉnh này tổ chức hội nghị tập huấn về tiếng Anh ngôn ngữ thứ 2 và STEM, coi đó là cơ hội để giáo viên tiếp cận kinh nghiệm thực tế, nhận diện điều kiện cần, từ đó hoàn thiện kế hoạch theo đặc thù từng trường. Các chuyên gia từ một trường sư phạm đã chia sẻ lộ trình xây dựng môi trường song ngữ trong hệ sinh thái nhà trường, cùng kinh nghiệm xử lý khó khăn về tổ chức dạy học bằng tiếng Anh. Giải pháp được khuyến nghị là kết hợp hoạt động thực hành tại lớp với kho học liệu số ESL trên nền tảng giáo dục số, nơi hiện có hơn 9.000 video bài giảng và hơn 6 triệu tài khoản đăng ký, với 5,5 triệu lượt hoàn thành bài tập mỗi ngày. Cách "hạ cánh" mềm này có vẻ thực tế hơn so với việc áp chỉ tiêu một cách cơ học.
Thách thức quản lý và yêu cầu cho giai đoạn tiếp theo
Điểm chung trong các mô hình là nhận thức rằng chuyển từ quản lý một môn học sang tổ chức môi trường sử dụng ngôn ngữ đòi hỏi thay đổi toàn diện cách phân công nhiệm vụ, chia quyền, cấp nguồn lực và thu thập bằng chứng chất lượng. Đề án tại Quyết định 2371/QĐ-TTg đặt mục tiêu đến 2030 dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1 tại 100% cơ sở giáo dục phổ thông, với ít nhất 20%, 5% và 2% cơ sở đạt các mức độ 1, 2 và 3 về triển khai môi trường tiếng Anh. Nhưng mục tiêu chỉ có ý nghĩa khi đi kèm lộ trình cụ thể, như yêu cầu các trường Huế phải tích hợp nhiệm vụ vào kế hoạch giáo dục trước 30/9/2026, hoàn thành rà soát dữ liệu học sinh trước 31/10/2026 và tự đánh giá hiệu quả trước 31/5/2027. Kinh nghiệm từ các trường sư phạm cho thấy, trong thời gian tới, cùng với việc phát triển chương trình bồi dưỡng để dạy môn khác bằng tiếng Anh, cần một khung quản lý bảo vệ chất lượng và công bằng trong tiếp cận, tránh để tiếng Anh ngôn ngữ thứ 2 trở thành đặc quyền của vài trường "mạnh".
