Thi theo khối không có nghĩa học chuyên sâu mọi môn
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương án tuyển sinh, tổ chức lớp học và hoạt động giáo dục theo nhóm lĩnh vực thay vì tuyển riêng từng môn, đồng thời cho học sinh chọn môn chuyên sâu sau giai đoạn học chung. Ngày 12/11/2026, Bộ GD-ĐT giải thích dự thảo quy chế trường chuyên đề xuất ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, thay cho cách tuyển theo từng môn hiện nay. Điểm cần nói rõ ngay: thi vào một khối không buộc học sinh phải chuyên sâu tất cả môn thuộc khối đó. Theo dự thảo, học sinh được tư vấn và đăng ký môn chuyên sâu vào cuối học kỳ I lớp 10, học chuyên đề định hướng từ học kỳ II, rồi bắt đầu học chuyên sâu từ lớp 11.
Bộ lý giải thay đổi nhằm mở rộng căn cứ nhận diện năng lực, không chỉ dựa vào kết quả một bài thi môn chuyên; dự thảo cũng không đòi hỏi thí sinh giỏi đồng đều các môn trong khối. Với khối Khoa học tự nhiên, bài thi gồm Toán nâng cao, Ngữ văn và đánh giá đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội có Ngữ văn nâng cao, Toán và đánh giá đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ có Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ thí sinh đăng ký. Môn nâng cao và ngoại ngữ có hệ số tối thiểu 2, các bài còn lại hệ số 1. Ý tưởng là tìm học sinh có nền tảng và tiềm năng phát triển, nhưng một điểm chuẩn chung theo khối vẫn phải chứng minh rằng nó không bỏ lọt năng khiếu riêng.

Lớp chuyên theo khối có lợi thế, nhưng quyền chọn môn là phép thử
Lớp chuyên theo khối có một lý do giáo dục đáng cân nhắc: học sinh khoảng 15 tuổi có thêm thời gian khám phá trước khi cam kết theo đuổi một môn. Giáo viên Nguyễn Thành Công nhận định học chung chương trình nâng cao trong học kỳ I lớp 10 có thể tránh chuyên môn hóa quá sớm và tạo nền tảng liên môn. Nhưng khoảng chờ ấy không phù hợp với tất cả. Theo thầy Công, có học sinh đã xác định đam mê từ lớp 8-9 mà vẫn phải trải qua khoảng năm tháng học thăm dò, có thể mất thời gian phát triển kiến thức ở lĩnh vực mình đã chọn.
Rủi ro lớn hơn nằm ở chỗ quyền đăng ký trên giấy chưa chắc thành quyền học trong thực tế. Dự thảo chưa nêu số lượng tối thiểu để mở nhóm chuyên sâu từng môn; nếu số nguyện vọng lệch nhau, trường có thể khó bố trí giáo viên và lớp. Học sinh cũng có thể bất an khi phải cạnh tranh suất học môn mình yêu thích trong học kỳ I. Vì thế, nhà trường cần có phương án ghép nhóm liên lớp hoặc liên trường khi số lượng chưa đủ, thay vì từ chối nguyện vọng mà không đưa ra lựa chọn thay thế. Một mô hình linh hoạt chỉ đáng gọi là tiến bộ khi học sinh thực sự có thể chọn môn chuyên theo năng lực.

Đừng để bài thi và lịch học tạo thêm áp lực
Cách tính điểm là điểm cần theo dõi sát vì nó định hình ai có cơ hội vào trường. Trong dự thảo, khối Khoa học tự nhiên lấy Toán nâng cao hệ số 2, còn các môn khoa học tự nhiên ở mức cơ bản hệ số 1. Thầy Công lo cách đặt trọng số này có thể ưu tiên học sinh mạnh Toán, dù năng khiếu Vật lý, Hóa học hay Sinh học không nhất thiết đi cùng điểm Toán vượt trội. Toán và Ngữ văn là nền tảng quan trọng, nhưng nếu chúng trở thành cửa lọc quá nặng, tuyển sinh theo khối có nguy cơ thay một rào cản cũ bằng một rào cản mới.
Áp lực còn đến từ việc học chung chương trình nâng cao, rồi chuyển sang chuyên đề và môn chuyên sâu. Giáo viên cảnh báo mô hình nhiều tầng có thể khiến học sinh quá tải, đồng thời đề nghị giới hạn thời lượng học tập để tổng số tiết nâng cao và chuyên sâu không vượt mức cho phép trong tuần học chính thức. Đây không phải lý do để bác bỏ giai đoạn khám phá, mà là lời nhắc rằng lựa chọn thêm lĩnh vực không nên đồng nghĩa với chất thêm bài vở. Thiết kế bài thi cần nhận diện năng khiếu đa dạng; thời khóa biểu phải giữ được thời gian học tập hợp lý.

Lộ trình chuyển đổi cần đi cùng cam kết bảo vệ học sinh
Dự thảo dự kiến trường đủ điều kiện có thể triển khai từ năm học 2027-2028; trường chưa đáp ứng điều kiện có thể chuyển sang năm học 2028-2029, còn thời điểm cụ thể do cơ quan quản lý trực tiếp quyết định. Cách làm theo lộ trình hợp lý hơn yêu cầu mọi trường đổi đồng loạt, bởi mô hình mới cần đội ngũ giáo viên, chương trình và phương án tổ chức phù hợp. Bộ GD-ĐT cho biết sẽ tiếp tục lấy ý kiến, rà soát mức độ sẵn sàng của hệ thống và lắng nghe đề xuất từ địa phương, nhà trường cùng chuyên gia.
Kết luận, tuyển sinh theo khối có thể giúp học sinh thử sức trước khi chuyên sâu, nhưng lợi ích ấy chỉ có ý nghĩa nếu quyền chọn môn được bảo đảm, năng khiếu không bị điểm chuẩn chung che khuất và lịch học không gây quá tải. Bộ đã khẳng định tuyển theo khối không đồng nghĩa học chuyên sâu nhiều môn; phần còn lại là biến lời giải thích đó thành quy định tổ chức cụ thể, có phương án cho nguyện vọng ít người và cho phép điều chỉnh môn học khi năng lực, sở thích thay đổi. Đổi mới chỉ thuyết phục khi mở thêm cơ hội mà không kéo dài không cần thiết con đường phát triển của học sinh.






