Tuyển sinh theo lĩnh vực thay vì chốt môn từ đầu
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương thức dự kiến để học sinh đăng ký vào một lĩnh vực rộng trước, rồi mới chọn các môn học chuyên sâu sau khi có thời gian trải nghiệm và nhận diện năng lực. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến lần thứ ba về dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế Thông tư 05/2023/TT-BGDĐT. Đây là đề xuất, chưa phải quy định đang áp dụng.
Dự thảo chia khối trường chuyên thành Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Khối tự nhiên gồm Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học; khối xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý; khối Ngoại ngữ tổ chức theo từng ngoại ngữ được giảng dạy trong chương trình phổ thông. Mỗi khối dự kiến có phương thức tuyển sinh và điểm chuẩn chung, không chia chỉ tiêu riêng cho từng môn chuyên.
Nếu được thông qua, thay đổi này khiến học sinh đăng ký theo lĩnh vực phù hợp với sở trường thay vì phải đặt cược ngay vào một môn cụ thể. Đó là hướng đi hợp lý hơn với những em còn đang khám phá thế mạnh của mình, dù gia đình vẫn cần xem kỹ cách từng trường triển khai kỳ thi và xét tuyển.
Một học kỳ để trải nghiệm trước khi chọn môn chuyên sâu
Điểm đáng chú ý nhất không phải là bỏ học chuyên sâu, mà là dời thời điểm lựa chọn. Trong học kỳ I lớp 10, học sinh dự kiến được học tập, trải nghiệm, tham gia dự án nhập môn và nhận tư vấn để nhận diện năng lực, sở thích cùng lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Cuối học kỳ, các em đăng ký hai môn thuộc khối để học chuyên sâu, bên cạnh môn bắt buộc: Toán ở khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn ở khối Khoa học xã hội và ngoại ngữ trúng tuyển ở khối Ngoại ngữ.
Theo lộ trình đề xuất, từ học kỳ II, học sinh bắt đầu học chuyên đề nâng cao ở các môn đã chọn; từ lớp 11, nội dung nâng cao ổn định theo hướng đó. Cách tổ chức này có thể giúp lựa chọn gắn với tổ hợp môn xét tuyển đại học và định hướng nghề nghiệp, thay vì chỉ dựa vào kết quả thi đầu vào. Với học sinh, một học kỳ thử sức là khoảng đệm hữu ích; với nhà trường, đó cũng là thời gian phải tư vấn thực chất chứ không chỉ yêu cầu các em tự quyết.
Mô hình được đề xuất nhằm chuyển trọng tâm từ đào tạo nặng về một môn sang phát hiện, bồi dưỡng tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, liên môn và định hướng nghề nghiệp sớm. Mục tiêu ấy còn nhắm tới việc hạn chế học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng, đồng thời phù hợp với định hướng đổi mới trường chuyên và mở rộng STEM/STEAM trong Nghị quyết 71-NQ/TW.
Nguyện vọng rộng hơn, nhưng cần chờ quy định chính thức
Trong quy chế hiện hành, lớp chuyên được tổ chức theo chín môn: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Ngoại ngữ, Toán, Tin học, Vật lý, Hóa học và Sinh học. Vì vậy, phụ huynh và học sinh không nên hiểu phương án ba khối đã thay đổi cách đăng ký tuyển sinh hiện nay. Dự thảo mới vẫn đang được lấy ý kiến; Bộ đề nghị các đơn vị gửi góp ý trước ngày 15/11/2026.
Nếu được ban hành, mô hình mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027–2028; trường chưa đủ điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh có thể triển khai từ năm học 2028–2029. Học sinh đã trúng tuyển và đang học trước khi thông tư có hiệu lực dự kiến tiếp tục theo lớp chuyên, chương trình đã tuyển cho đến khi hoàn thành cấp học.
Tóm lại, đề xuất ba khối có thể giúp học sinh chọn nguyện vọng theo lĩnh vực rộng hơn và trì hoãn quyết định chuyên sâu đến sau một học kỳ trải nghiệm. Nhưng lợi ích ấy chỉ thành hiện thực nếu trường có đủ giáo viên, điều kiện dạy học và tư vấn hướng nghiệp đáng tin cậy. Cho đến khi thông tư được ban hành, quy định hiện hành vẫn là căn cứ để đăng ký.
