Từ lớp chuyên theo môn sang ba khối rộng hơn
Khối chuyên là cách tổ chức tuyển sinh và học tập theo lĩnh vực rộng, thay cho việc xếp lớp chuyên riêng theo từng môn, để học sinh tiếp cận nhiều môn liên quan trước khi chọn hướng học sâu. Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên để lấy ý kiến; đề xuất chia thành ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Khối Tự nhiên gồm Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học; khối Xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, còn khối Ngoại ngữ tổ chức theo ngoại ngữ dự tuyển. Đây không chỉ là đổi tên lớp: nếu được thông qua, tuyển sinh trường chuyên cũng chuyển từ đăng ký theo môn sang đăng ký theo khối. Theo dự thảo, mỗi khối có một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn chung, không phân chỉ tiêu theo môn chuyên.
Lý do: tránh buộc học sinh chọn quá sớm
Lập luận của Bộ có sức thuyết phục: ở tuổi vừa vào lớp 10, việc gắn học sinh với một môn chuyên duy nhất có thể khiến các em chốt hướng học trước khi đủ trải nghiệm để hiểu mình hợp với lĩnh vực nào. Bộ cho rằng học theo khối giúp mở rộng nền tảng kiến thức, tăng kết nối giữa các môn và hạn chế định hướng chuyên sâu quá sớm. Trong học kỳ I lớp 10, học sinh dự kiến được học tập, trải nghiệm, làm dự án nhập môn và nhận tư vấn về lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Khoảng thời gian này có ý nghĩa thực tế: thay vì để kết quả tuyển sinh ban đầu quyết định toàn bộ lộ trình, nhà trường có thể xem xét thêm quá trình học và sở trường của từng em. Học sinh vì thế có cơ hội thử sức trước khi chọn môn chuyên sâu, dù hiệu quả của cách làm sẽ phụ thuộc nhiều vào chất lượng tư vấn và tổ chức dạy học.
Chọn môn chuyên sâu sau học kỳ I lớp 10
Mô hình mới không xóa việc học nâng cao; nó dời thời điểm lựa chọn và mở rộng cơ hội điều chỉnh. Cuối học kỳ I lớp 10, ngoài môn bắt buộc của khối — Toán ở khối Tự nhiên, Ngữ văn ở khối Xã hội, ngoại ngữ trúng tuyển ở khối Ngoại ngữ — mỗi học sinh đăng ký thêm hai môn thuộc khối để học chuyên sâu. Các lựa chọn có thể gắn với tổ hợp xét tuyển đại học như Toán–Vật lý–Hóa học, Toán–Hóa học–Sinh học, Toán–Vật lý–Tin học hoặc Ngữ văn–Lịch sử–Địa lý. Từ học kỳ II, học sinh học chuyên đề định hướng theo môn đã chọn; từ lớp 11, nội dung nâng cao được tổ chức ổn định theo môn chuyên sâu. Dự thảo cũng cho phép xem xét đổi môn vào cuối lớp 10 hoặc lớp 11, dựa trên tư vấn, đánh giá năng lực và sự đồng ý của cha mẹ. Mỗi lớp chuyên theo khối hoặc môn chuyên sâu dự kiến không quá 35 học sinh.
Đáng chú ý, nhưng chưa phải quy định chính thức
Điểm cần giữ tỉnh táo là đề xuất vẫn đang được lấy ý kiến, chưa phải quy định đã ban hành. Nếu được thông qua, mô hình dự kiến áp dụng từ năm học 2027–2028; Bộ cho biết sẽ tiếp tục tổ chức hội thảo để lắng nghe ý kiến địa phương, nhà trường và cơ sở giáo dục đại học trước khi hoàn thiện thông tư. Dự thảo còn đề cập bài đánh giá đọc hiểu tổng hợp, kiểm tra tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình THCS, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu của từng môn nhằm hạn chế luyện thi. Đây là hướng đi đáng cân nhắc: giữ được đào tạo nâng cao nhưng bớt áp lực phải chọn một môn quá sớm. Tuy nhiên, đổi cấu trúc tuyển sinh chỉ có ý nghĩa nếu trường đủ điều kiện triển khai trải nghiệm, tư vấn và các lựa chọn môn học thực chất. Chất lượng thực hiện, hơn cả tên gọi khối, sẽ quyết định học sinh có thật sự được chọn lộ trình phù hợp hay không.
