Từ 6 triệu lượt khám đến bức tranh nguy cơ sức khỏe cộng đồng
Phân tầng nguy cơ sức khỏe là cách hệ thống y tế dùng dữ liệu khám sức khỏe số hóa quy mô lớn để chia người dân theo mức độ rủi ro bệnh tật, từ đó ưu tiên can thiệp phù hợp cho từng nhóm tuổi, từng nhóm bệnh và từng giai đoạn cuộc đời, thay vì chăm sóc y tế dàn trải và phản ứng bị động khi bệnh đã nặng. Hưởng ứng Ngày chuyển đổi số quốc gia 10-10, chương trình khám sức khỏe toàn dân tại TP.HCM đã ghi nhận hơn 6 triệu lượt khám và hơn 5,3 triệu người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây không chỉ là cột mốc về số lượng, mà là bước ngoặt về chất lượng quản lý sức khỏe cộng đồng: lần đầu tiên, dữ liệu sức khỏe được số hóa trên quy mô lớn giúp thành phố nhận diện mô hình bệnh tật theo nhóm tuổi và bước đầu phân tầng nguy cơ sức khỏe cộng đồng.
Phân tích mô hình bệnh tật: dữ liệu lớn thay đổi cách nhìn về bệnh
Điểm đáng giá nhất của y tế dự phòng dữ liệu lớn là khả năng nhìn thấy mô hình bệnh tật mà trước đây chỉ đoán chứ không chứng minh được. Kết quả phân tích dữ liệu khám sức khỏe cho thấy mô hình bệnh tật có sự khác biệt rõ giữa các nhóm tuổi. Ở nhóm 6–dưới 18 tuổi, trong 388.793 lượt ghi nhận, tật khúc xạ chiếm 48,01% và sâu răng chiếm 34,63% – một lời cảnh báo rõ ràng về thị lực và sức khỏe răng miệng trẻ em. Ở nhóm 18–dưới 60 tuổi, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và rối loạn lipid máu bắt đầu xuất hiện với tỉ lệ đáng chú ý trong 1.468.938 lượt ghi nhận. Đến nhóm từ 60 tuổi trở lên, các bệnh mạn tính như tăng huyết áp (16,17%), đái tháo đường type 2 (5,51%) và đục thủy tinh thể do tuổi già (5,45%) trở nên nổi bật. Khi mô hình bệnh tật được “vẽ” bằng dữ liệu, tranh luận về ưu tiên y tế không còn dựa trên cảm tính mà dựa trên bằng chứng.
Phân tầng nguy cơ theo tuổi: chìa khóa phân bổ nguồn lực thông minh
Phân tầng nguy cơ sức khỏe không phải bài toán kỹ thuật thuần túy, mà là công cụ chính trị y tế: nó quyết định nguồn lực được dồn vào đâu trước. Lần đầu tiên, TP.HCM tiếp cận phân tầng nguy cơ sức khỏe từ nguồn dữ liệu lớn về khám sức khỏe toàn dân. Với nguy cơ tim mạch ở nhóm trên 40 tuổi, 30,72% được xếp vào nhóm nguy cơ cao và rất cao (14,70% cao, 16,02% rất cao). Với bệnh thận mạn, 6,2% hồ sơ đủ điều kiện đánh giá thuộc nhóm nghi ngờ mắc bệnh thận và 12,39% thuộc nhóm có yếu tố nguy cơ. Với nguy cơ đái tháo đường, 19,7% hồ sơ ở ngưỡng tiền đái tháo đường và 10,9% đạt ngưỡng gợi ý chẩn đoán. Những con số này buộc hệ thống thông tin y tế phải chuyển từ “khám ai đến trước” sang “ưu tiên ai nguy cơ cao”, tối ưu hóa phân bổ nhân lực, xét nghiệm, thuốc và chương trình giáo dục sức khỏe.
Từ trạm y tế đến tận nhà: dữ liệu số hóa giúp không ai bị bỏ lại phía sau
Dữ liệu khám sức khỏe số hóa chỉ có ý nghĩa khi gắn với mô hình chăm sóc chủ động. Tại một địa phương, cán bộ y tế không chờ người dân đến trạm mà trực tiếp đến từng gia đình, khai thác tiền sử bệnh, khám lâm sàng, đo dấu hiệu sinh tồn, lấy mẫu xét nghiệm, đánh giá yếu tố nguy cơ và tư vấn chăm sóc sức khỏe tại nhà. Kết quả được cập nhật vào Nền tảng Quản lý sức khỏe cộng đồng và hồ sơ sức khỏe điện tử, giúp trạm y tế theo dõi tình trạng sức khỏe, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc liên tục. Mô hình này thể hiện sự chuyển đổi từ “chờ người dân đến khám” sang “chủ động đến với người dân”, nhất là người cao tuổi, người khuyết tật và người khó khăn trong đi lại. Khi kết hợp với phân tích mô hình bệnh tật và phân tầng nguy cơ, các chương trình khám sức khỏe định kỳ đến cộng đồng không còn là hoạt động phong trào, mà là chiến lược nhắm trúng nhóm nguy cơ cao, đúng thời điểm.
Kết luận: xây hệ sinh thái y tế dự phòng dựa trên dữ liệu lớn
Điểm mấu chốt của bước chuyển lần này không nằm ở con số 6 triệu lượt khám, mà ở cách hệ thống thông tin y tế được dùng để định hình lại chiến lược phòng bệnh. Giám đốc Sở Y tế TP.HCM nhấn mạnh hướng đi “từ dữ liệu khám sức khỏe đến hồ sơ sức khỏe điện tử; từ thống kê bệnh tật đến nhận diện và phân tầng nguy cơ; từ kết quả phân tích đến các hoạt động dự phòng và chăm sóc sức khỏe phù hợp”. Trong thời gian tới, sở sẽ phối hợp với chuyên gia, cơ sở đào tạo và bệnh viện để hoàn thiện phương pháp phân tích, kiểm chứng kết quả, phát triển công cụ phân tầng nguy cơ và đưa kết quả vào thực tiễn y tế cơ sở. Nếu làm đến nơi đến chốn, TP.HCM đang đặt nền móng cho một hệ sinh thái y tế dự phòng dữ liệu lớn, nơi mỗi lượt khám không chỉ chữa bệnh cho một người, mà còn góp thêm một mảnh ghép cho bức tranh sức khỏe của cả cộng đồng.
