Khám sức khỏe toàn dân miễn phí: không chỉ là một chiến dịch, mà là cách tổ chức y tế mới
Chương trình khám sức khỏe toàn dân miễn phí tại TP.HCM là hoạt động sàng lọc bệnh tật quy mô lớn, đưa dịch vụ khám, xét nghiệm và cập nhật hồ sơ sức khỏe lên nền tảng quản lý sức khỏe cộng đồng, với mục tiêu chuyển hệ thống y tế từ tập trung chữa bệnh sang theo dõi, dự phòng và chăm sóc người dân liên tục tại nơi họ sinh sống. Đây không phải một đợt vận động ngắn hạn, mà là thử nghiệm mô hình chăm sóc sức khỏe mới, nơi dữ liệu số hóa và sự tham gia của bệnh viện tuyến cuối giữ vai trò trung tâm. Tính đến ngày 17.8, gần 2,6 triệu người dân đã được khám sức khỏe, sàng lọc và cập nhật dữ liệu, tương đương khoảng 19,6% dân số thành phố. Con số này cho thấy chương trình đang dần đi từ khẩu hiệu sang kết quả cụ thể, đặt ra câu hỏi: TP.HCM sẽ tận dụng nền móng này như thế nào để bảo vệ sức khỏe cộng đồng lâu dài?
Bệnh viện Nhân dân 115: mang năng lực tuyến cuối xuống tận phường, tới cửa nhà dân
Vai trò nổi bật nhất trong đợt này thuộc về Bệnh viện Nhân dân 115, khi bệnh viện không chờ người bệnh tìm đến mà chủ động đi vào cộng đồng. Ngày 18.8, bệnh viện cho biết đã tham gia chương trình khám sức khỏe toàn dân bằng ba hình thức: lưu động tại địa phương, khám tại nhà dân cho người yếu thế và khám tại bệnh viện. Họ thành lập 9 đội khám lưu động, mang bác sĩ, nhân viên y tế và trang thiết bị đến 8 phường, xã, thực hiện 2.748–2.800 lượt khám sức khỏe toàn dân cùng hơn 4.000 lượt khám cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, tổng cộng hơn 6.800 lượt khám. Cách tiếp cận "đi xuống" này cho thấy một quan điểm dứt khoát: bệnh viện tuyến cuối không thể tiếp tục chỉ ngồi chờ xử lý ca bệnh nặng, trong khi các nguy cơ hoàn toàn có thể phát hiện, tư vấn và can thiệp sớm ngay trong cộng đồng.
Điểm đáng chú ý là bệnh viện đã dành riêng một khu khám sức khỏe tại lầu 4 Khoa Khám bệnh, kèm phòng xét nghiệm phục vụ khám sức khỏe toàn dân miễn phí, để tiếp nhận người dân đến khám. Đồng thời, mô hình khám sức khỏe "phi địa giới" được triển khai, gắn với hoạt động khám và lãnh thuốc bảo hiểm y tế: bất kỳ người dân nào đến bệnh viện, nếu chưa tham gia chương trình, sẽ được rà soát và hướng dẫn hoàn thiện các nội dung còn thiếu. Việc tận dụng kết quả xét nghiệm, cận lâm sàng còn phù hợp để hạn chế làm lại không cần thiết không chỉ tiết kiệm nguồn lực y tế, mà còn thể hiện tư duy tổ chức thực dụng, tránh lãng phí ngân sách và thời gian của người dân.
Khám miễn phí nhưng không "miễn trách nhiệm": dữ liệu số và chuỗi chăm sóc dài hạn
Nếu chỉ dừng ở việc khám sức khỏe miễn phí, chương trình sẽ sớm trở thành một phong trào ngắn hạn. Điểm khác biệt là TP.HCM đã chọn bước đi khó hơn: xây dựng nền tảng quản lý sức khỏe cộng đồng làm xương sống cho toàn bộ chiến dịch. Toàn thành phố hiện có gần 2,6 triệu người được khám và cập nhật dữ liệu lên hệ thống này; riêng tại Bệnh viện Nhân dân 115, 100% trường hợp khám sức khỏe toàn dân đã được nhập dữ liệu. Bệnh viện phải huy động cả Đoàn Thanh niên, thành lập 3 tổ với 10 nhân sự chuyên nhập liệu để đảm bảo thông tin được cập nhật đầy đủ, kịp thời. Khi kết quả được số hóa, mỗi lần khám không còn là một tờ giấy lẻ loi, mà trở thành điểm mở của chuỗi chăm sóc: nhận diện nguy cơ, phân tầng, kết nối với các bước tầm soát, điều trị và quản lý tiếp theo.
Chính ở đây, chương trình sàng lọc bệnh tật bắt đầu có chiều sâu: dữ liệu cho phép y tế cơ sở theo dõi thường xuyên, trong khi bệnh viện tuyến cuối cung cấp năng lực chuyên môn để tầm soát, chẩn đoán và xử lý các trường hợp vượt khả năng tuyến dưới. Theo định hướng của Sở Y tế, Bệnh viện Nhân dân 115 sẽ tiếp tục triển khai tư vấn và tầm soát chuyên sâu dựa trên kết quả khám và yếu tố nguy cơ của từng người dân. Nghĩa là sau khám sức khỏe, những trường hợp có nguy cơ sẽ được đề xuất các gói tầm soát phù hợp với tuổi, giới, tiền sử và tình trạng sức khỏe, nhằm phát hiện bệnh ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Đây là cách TP.HCM chăm sóc cộng đồng bằng dữ liệu: không chờ bệnh nhân xuất hiện, mà "đọc" rủi ro từ sớm và can thiệp trước khi hệ quả xảy ra.
Tiện lợi với người dân: khám tại nhà, không phụ thuộc địa chỉ cư trú
Từ góc nhìn người dân, chương trình lần này đáng giá ở chỗ nó không buộc ai phải "theo đúng quy trình" kiểu cứng nhắc, mà thích ứng với đời sống thực tế. Tại phường Hòa Hưng, bệnh viện phối hợp triển khai khám sức khỏe tại nhà, hỗ trợ những người yếu thế gặp khó khăn trong việc tiếp cận điểm khám. Đây là cách nói rõ rằng quyền được chăm sóc sức khỏe không nên bị giới hạn bởi khả năng đi lại hay tình trạng kinh tế. Mô hình khám lưu động với 9 đội xuống tận địa bàn phường, xã cũng giảm đáng kể chi phí cơ hội cho người lao động và người già, những người thường ngại đến bệnh viện chỉ để khám sức khỏe.
Khám sức khỏe "phi địa giới" càng đi xa hơn khi cắt đứt rào cản hành chính về nơi cư trú. Người dân đến khám bệnh, nhận thuốc bảo hiểm y tế ở đâu thì được tích hợp luôn khám sức khỏe toàn dân ở đó, không cần quay về phường xã đăng ký. Theo phân tích của lãnh đạo ngành y tế, cách tổ chức này vừa thuận tiện cho người dân, vừa giảm trùng lặp và sử dụng hiệu quả nguồn lực y tế; quan trọng hơn, nó mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, không phụ thuộc cứng vào địa bàn cư trú. Với gần 400.000 lượt khám chỉ trong một tuần từ 10–16.8, mô hình linh hoạt này chứng minh rằng khi dịch vụ được thiết kế quanh nhu cầu thực tế, người dân sẽ tự nguyện tham gia thay vì bị "vận động".
Từ kết quả bước đầu đến chiến lược dài hạn: cần tập trung vào học sinh và người lao động
Dù gần 2,6 triệu lượt người đã được khám là một bước tiến rõ rệt, thành phố vẫn đang mới đi qua một phần quãng đường. Báo cáo hiện cho thấy 36 trong 168 phường, xã, đặc khu đã đạt từ 30% dân số được khám trở lên, nhưng vẫn còn 12 địa phương dưới 10%, thể hiện sự chênh lệch đáng kể về tiến độ. Ở cấp độ nhóm đối tượng, khoảng 515.000 trong số 2,6 triệu học sinh đã được khám sức khỏe, đạt gần 20%; trong khi người lao động mới có hơn 336.000 trên khoảng 6,5 triệu người được khám, tương đương hơn 5%. Chính hai nhóm này – học sinh và người lao động – sẽ quyết định mức độ thành công dài hạn của chương trình, bởi họ là lực lượng chịu nhiều áp lực học tập, làm việc và đóng góp kinh tế cho thành phố.
Định hướng sắp tới là rõ ràng: với học sinh, năm học mới tạo điều kiện tổ chức khám tập trung tại trường và cập nhật kết quả vào hồ sơ sức khỏe điện tử; với người lao động, hoạt động khám cần được mở rộng tại cơ quan, doanh nghiệp, khu công nghiệp và tổ chức linh hoạt để tăng khả năng tiếp cận. Song song, các trường hợp đã được khám, sàng lọc nhưng chưa cập nhật dữ liệu phải được rà soát, bổ sung để đảm bảo thông tin đúng, đủ và chính xác. Nếu làm tốt, TP.HCM có thể hình thành một chuỗi chăm sóc liên tục: khám sức khỏe – phân tầng nguy cơ – tầm soát – phát hiện sớm – can thiệp, điều trị – quản lý lâu dài. Kết luận không khó: khám sức khỏe miễn phí chỉ là cánh cửa mở đầu; điều quyết định là thành phố có đủ kiên trì và năng lực để biến dữ liệu hôm nay thành sức khỏe bền vững cho cộng đồng ngày mai hay không.
