Bác sĩ cảnh báo: Tự mua vitamin và thực phẩm chức năng có thể gây ngộ độc

Vitamin tự mua nguy hiểm: Khi thói quen bồi bổ biến thành rủi ro sức khỏe

Vitamin tự mua nguy hiểm là tình trạng người dân tự ý sử dụng các loại vitamin, viên sủi và thực phẩm chức năng theo lời khuyên trên mạng xã hội hoặc quảng cáo, không qua thăm khám và chỉ định của bác sĩ, dẫn đến nguy cơ dùng sai liều, sai đối tượng, dùng phải thực phẩm chức năng giả, gây ngộ độc, rối loạn chuyển hóa và nhiều hậu quả lâu dài cho gan, thận, tim mạch và trẻ nhỏ. Điều đáng lo là thói quen này đang trở nên phổ biến, đặc biệt trong các hội nhóm nuôi con, nơi nhiều phụ huynh coi “bác sĩ mạng tư vấn sai” là nguồn tham khảo chính thay vì cơ sở y tế. Chị Hồng Vân ở Thanh Trì, Hà Nội thấy con gái 5 tuổi chỉ nặng 13kg, lười ăn, hay ốm vặt nên lên hội nhóm bỉm sữa xin tư vấn, lập tức được mách đủ loại canxi, D3K2, kẽm, lysine và chi gần 2 triệu đồng mua trọn bộ thực phẩm chức năng cho con dùng. Kết quả, sau hơn 2 tháng, bé không tăng ăn mà còn táo bón nặng, đau bụng, ngủ trằn trọc do dư thừa canxi và ruột lệ thuộc siro bổ sung. Đây không phải trường hợp cá biệt mà là lời cảnh báo rõ ràng: bồi bổ cảm tính có thể khiến con thêm bệnh chứ không khỏe hơn.

Thực phẩm chức năng giả và natri benzoat quá liều: Nguy cơ ngộ độc bị xem nhẹ

Nếu vitamin tự mua đã nguy hiểm, thì thực phẩm chức năng giả còn là một cấp độ rủi ro cao hơn. Vụ hơn 1,2 triệu sản phẩm viên sủi vitamin C giả bị phát hiện đã cho thấy thị trường bồi bổ đang bị nhiễu loạn nghiêm trọng. Những viên sủi này không có lấy 1% vitamin C, nhưng lại chứa natri benzoat với hàm lượng lên tới 4,18% - 6,78%, vượt ngưỡng cho phép 20 - 33 lần. Đây là một con số đủ để khiến bất kỳ phụ huynh nào phải giật mình. Natri benzoat vốn là chất bảo quản được kiểm soát rất chặt, mức hấp thụ hằng ngày chấp nhận được chỉ khoảng 0 - 23,6mg/kg thể trọng/ngày. Khi bị dùng quá liều, đặc biệt nếu uống viên sủi hằng ngày, cơ thể có thể rơi vào trạng thái nhiễm độc với các biểu hiện từ đau bụng, nôn ói, tiêu chảy đến toan chuyển hóa, tổn thương gan thận, rối loạn thần kinh, hôn mê, co giật, suy hô hấp và suy tuần hoàn. Ngộ độc thực phẩm chức năng không còn là khái niệm xa vời mà là nguy cơ hiện hữu nếu chúng ta tiếp tục tin vào bao bì bắt mắt và lời quảng cáo tăng đề kháng, mát gan mà bỏ qua nguồn gốc sản phẩm.

Uống vitamin C sai cách: Tăng đề kháng chưa thấy, tác dụng phụ đã đến

Viên sủi vitamin C được nhiều người coi là “vũ khí tăng đề kháng” mỗi khi thời tiết thay đổi hay dịch bệnh xuất hiện. Nhưng các bác sĩ khẳng định, việc cơ thể cần vitamin C không đồng nghĩa ai cũng phải uống thêm, và bổ sung liều cao hơn không làm sức đề kháng tốt hơn. Khi chế độ ăn đã đủ, việc uống thêm viên sủi mỗi ngày chỉ tạo cảm giác yên tâm giả tạo, trong khi nguy cơ tác dụng phụ âm thầm tăng lên. Một câu nói đáng nhớ từ chuyên gia dinh dưỡng là: “Tôi không khuyến khích người dân tự uống vitamin C liều cao chỉ để tăng sức đề kháng”. Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 3 tuổi, càng không nên dùng viên sủi dành cho người lớn; người bệnh thận hoặc từng bị sỏi thận nếu uống vitamin C liều cao kéo dài có thể tăng oxalat trong nước tiểu và nguy cơ hình thành sỏi. Kết hợp thêm viên sủi C giả chứa natri benzoat quá liều, nguy cơ ngộ độc thực phẩm chức năng càng chồng chất. Thay vì coi viên sủi là “nước cam thần kỳ”, hãy coi đó là thuốc cần chỉ định rõ ràng, đúng liều, đúng thời gian.

Bác sĩ mạng tư vấn sai và thói quen “không phải thuốc thì không sao”

Một phần nguyên nhân khiến vitamin tự mua nguy hiểm là tâm lý coi lời khuyên trên mạng xã hội ngang với chẩn đoán y khoa. Nhiều phụ huynh không đưa con đi khám mà lên hội nhóm bỉm sữa kể triệu chứng, rồi tự kết luận con thiếu canxi, thiếu máu, thiếu kẽm theo bình luận của những người chưa hề gặp trẻ ngoài đời. Chị Thu Hằng ở Hưng Yên nghe lời “bác sĩ online”, tự cho rằng con trai 12 tuổi gầy, mệt là do thiếu máu và canxi, lập tức đặt canxi hàm lượng cao và viên sắt cho con uống liên tục suốt 4 tháng mà không hỏi bác sĩ nào. Các cơ sở y tế ghi nhận nhiều bệnh nhi đến khám đã từng được cha mẹ cho dùng đủ loại thuốc bổ theo hội nhóm, hàng xóm, bạn bè truyền tai nhau. Song song đó là quan niệm “thực phẩm chức năng không phải thuốc nên dùng nhiều cũng không sao”. Không ít người Việt tự mua, dùng nhiều loại vitamin và thực phẩm chức năng cùng lúc vì nghĩ càng nhiều càng tốt. Nhưng chuyên gia dược cảnh báo rõ: tự ý dùng hoặc kết hợp nhiều sản phẩm có thể gây ngộ độc vitamin, nhất là các loại tan trong dầu như A, D, E, K tích tụ trong cơ thể. Khi người bệnh còn mua sản phẩm theo quảng cáo YouTube, Facebook mà không biết thành phần thực sự, lại thêm vấn nạn quảng cáo thổi phồng công dụng, ranh giới giữa hỗ trợ sức khỏe và ngộ độc thực phẩm chức năng trở nên rất mong manh.

Làm sao bồi bổ mà không bị ngộ độc: Nguyên tắc cần nhớ cho cả gia đình

Sau những vụ viên sủi C giả và câu chuyện trẻ em bị dư thừa vi chất, thông điệp quan trọng nhất là: bồi bổ không phải càng nhiều càng tốt, và thực phẩm chức năng không vô hại như nhiều người tưởng. Các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh, cha mẹ cần ngưng bổ sung vi chất “cảm tính” hoặc theo tư vấn từ hội nhóm mạng xã hội. Việc bổ sung vitamin, khoáng chất hay sản phẩm hỗ trợ sức khỏe phải được người có chuyên môn y khoa tư vấn, phù hợp với nhu cầu thực tế và tình trạng bệnh lý. Nguyên tắc an toàn rất rõ ràng: không tự chẩn đoán thiếu chất; không dùng nhiều loại vitamin và thực phẩm chức năng cùng lúc chỉ vì nghe quảng cáo; không coi lời khuyên của “bác sĩ mạng” là thay thế cho khám trực tiếp; và tuyệt đối cảnh giác với thực phẩm chức năng giả, sản phẩm trôi nổi, bao bì bắt mắt nhưng nguồn gốc mờ ám. Nếu đã từng mua hoặc sử dụng các sản phẩm C sủi mang nhãn hiệu Multivitamin Pro, Actiso Râu ngô – Rau má, Actiso Pro do một công ty đang bị điều tra cung cấp, cơ quan chức năng đã kêu gọi người dân liên hệ để cung cấp thông tin phục vụ xử lý. Bồi bổ đúng cách là dựa trên khám, xét nghiệm và tư vấn cá nhân hóa; mọi con đường tắt qua mạng xã hội, quảng cáo hay truyền miệng đều có thể dẫn đến ngộ độc thực phẩm chức năng.