Cầu Cửa Lục 2: từ dự án giao thông đến biểu tượng đô thị mới
Cầu Cửa Lục 2 là dự án cầu 2 tầng dài 5,2 km bắc qua vịnh Cửa Lục tại thành phố Quảng Ninh, trong đó phần cầu chính dài 1,28 km, được thiết kế 10 làn xe và tầng dưới dành cho các hoạt động thương mại, du lịch, dịch vụ, hướng tới vai trò vừa là công trình giao thông, vừa là không gian kiến trúc – kinh tế – lễ hội mới của đô thị ven vịnh.
Điểm đáng nói của cầu Cửa Lục Quảng Ninh là dự án được định vị ngay từ đầu như một biểu tượng nhận diện thành phố chứ không chỉ là hạ tầng giao thông Việt Nam thuần túy. Ngày 22/9, UBND thành phố Quảng Ninh đã họp, nghe và cho ý kiến về báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án cầu Cửa Lục 2, cùng một số dự án kết nối hạ tầng giao thông trọng điểm khác quanh vịnh. Việc bàn thảo ở cấp thành phố cho thấy đây là mảnh ghép chiến lược trong không gian vịnh Cửa Lục – khu vực đã được quy hoạch là trung tâm kết nối, đô thị đa cực, thông minh, tăng trưởng xanh, tiêu chuẩn quốc tế của tỉnh.
Quan điểm đáng chú ý là lãnh đạo thành phố yêu cầu cầu Cửa Lục 2 phải trở thành một trong những công trình biểu tượng của thành phố mới, với kiến trúc độc đáo và công năng đa dạng phục vụ thương mại, du lịch, dịch vụ và tổ chức lễ hội. Nói cách khác, đây là bước thử nghiệm táo bạo đưa một cây cầu lên vai trò của trục không gian công cộng trung tâm, thay vì chỉ là nơi xe cộ đi qua.
Thiết kế 2 tầng hiếm có: khi giao thông "cõng" thương mại và du lịch
Điểm khác biệt khiến cầu Cửa Lục 2 nổi bật trong bức tranh hạ tầng giao thông Việt Nam là thiết kế cầu 2 tầng trên phần cầu chính dài 1,28 km. Tầng 2 làm nhiệm vụ chính là cầu đường 10 làn xe, kết nối với Quốc lộ 18 và Quốc lộ 279 qua các nút giao khác mức đa tầng. Tầng 1 lại được dành trọn cho hạ tầng công năng phục vụ thương mại, du lịch, dịch vụ – một tư duy tổ chức không gian rất khác với các cây cầu trước đây.
Về bản chất, tầng 1 của cầu là một "phố trên vịnh" treo lơ lửng trên mặt nước, có tiềm năng trở thành không gian của các dự án du lịch thương mại với nhà hàng, cửa hàng, không gian tổ chức lễ hội, các hoạt động dịch vụ gắn với cảnh quan vịnh Cửa Lục. Nếu được thiết kế khéo, tuyến phố này có thể tạo ra trải nghiệm hoàn toàn khác với đường bao biển trên bờ: du khách đi bộ, mua sắm, ngắm vịnh ngay dưới dòng xe cộ đang lưu thông phía trên.
Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đơn vị tư vấn đã đưa ra nhiều phương án tạo hình kiến trúc cầu Cửa Lục 2, đồng thời khẳng định giải pháp thiết kế và thi công đều cho phép phát huy khả năng làm chủ trong nước. Đây là điểm cộng quan trọng: nếu một công trình cầu 2 tầng 5,2 km kết hợp giao thông và kinh doanh được thiết kế, thi công chủ yếu bằng nguồn lực Việt Nam, nó sẽ trở thành tiền lệ đáng giá cho những mô hình tích hợp tương tự ở các đô thị ven biển khác.
Kết nối trung tâm hành chính mới với đại lộ ven vịnh: bài toán không chỉ là đi lại
Sau khi được Quốc hội thông qua nghị quyết thành lập, thành phố Quảng Ninh đặt mục tiêu định hình một trung tâm hành chính – đô thị mới với cấu trúc không gian xoay quanh vịnh Cửa Lục. Vịnh rộng 18 km², chỗ sâu nhất 17 m, nằm sát vịnh Hạ Long và được quy hoạch là trung tâm kết nối, đô thị đa cực, thông minh, tăng trưởng xanh. Trong bức tranh này, cầu Cửa Lục 2 là cầu thứ ba bắc qua vịnh, bổ sung vào mạng lưới cầu Tình Yêu và cầu Bình Minh đã đưa vào hoạt động trước đó.
Không dừng ở việc bắc cầu, thành phố còn đồng thời triển khai các công trình giao thông xung quanh vịnh, trong đó có dự án đường bao biển kéo dài từ đường Trần Quốc Nghiễn, qua cầu Bình Minh đến cầu Bang, nhằm nâng cao giá trị khu vực vịnh Cửa Lục và cụ thể hóa các quy hoạch đã được Thủ tướng phê duyệt. Trong mạng lưới đó, cầu Cửa Lục 2 đóng vai trò mắt xích kết nối trung tâm hành chính mới với đại lộ ven vịnh, tạo thành vòng liên hoàn giữa hai bờ đô thị. Đây là cách bố trí giúp lưu thông hành chính – dịch vụ – du lịch đan xen, thay vì để mỗi khu vực phát triển rời rạc.
Tầm nhìn này thể hiện rõ trong chỉ đạo của lãnh đạo thành phố: cầu phải là động lực phát huy không gian phát triển của vịnh Cửa Lục – trung tâm kết nối đô thị thành phố. Một khi giao thông trục ngang qua vịnh được kết hợp với đường ven biển và các trục dọc quốc lộ, vùng lõi hành chính – dịch vụ sẽ được “mở khóa”, giảm áp lực lên các trục hiện hữu và tạo điều kiện cho các khu chức năng mới dọc vịnh hình thành theo quy hoạch.
Từ hạ tầng sang động lực phát triển: cơ hội và điều kiện để cầu Cửa Lục 2 cất cánh
Câu hỏi không phải là có nên xây cầu Cửa Lục 2 hay không, mà là làm thế nào để cây cầu này thực sự trở thành động lực phát triển như kỳ vọng. Hiện nay, Chủ tịch UBND thành phố Quảng Ninh đã yêu cầu Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I cùng các sở, ngành hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, chuẩn bị báo cáo trình cấp có thẩm quyền và rà soát thủ tục để sẵn sàng khởi công theo đúng quy định. Nghĩa là dự án đang ở giai đoạn bản lề: từ ý tưởng thiết kế chuyển sang bộ hồ sơ pháp lý – kỹ thuật cụ thể.
Để cầu 2 tầng 5,2 km trở thành không gian sống và kinh doanh chứ không phải một hầm chứa mặt bằng trống, thành phố cần làm ba việc song hành. Một là, quy hoạch chi tiết tầng 1 như một tuyến phố thương mại – du lịch gắn với các dự án du lịch thương mại dọc bờ vịnh, tránh để công năng bị chắp vá sau khi cầu hoàn thành. Hai là, kết nối đồng bộ cầu với hệ thống đường bao biển, Quốc lộ 18, Quốc lộ 279 và các tuyến cao tốc lân cận, bảo đảm luồng khách và luồng hàng hóa đủ lớn để nuôi sống không gian kinh doanh.
Ba là, coi cầu Cửa Lục 2 như một “phòng thí nghiệm” cho mô hình kết hợp giao thông – thương mại – cảnh quan trong quy hoạch ven biển Việt Nam. Nếu làm tốt, công trình sẽ gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng hạ tầng giao thông Việt Nam đã sẵn sàng bước sang giai đoạn coi mỗi cây cầu, mỗi tuyến đường là một cấu trúc đô thị tích hợp, thay vì hạ tầng khô cứng. Khi đó, cầu Cửa Lục 2 không chỉ nối đôi bờ vịnh mà còn nối tầm nhìn phát triển của Quảng Ninh với xu hướng đô thị hóa ven biển hiện đại trong khu vực.
