Cuộc khủng hoảng chi phí đang bóp nghẹt tiểu thương ẩm thực bình dân
Cuộc khủng hoảng chi phí đối với tiểu thương bán bánh mì đường phố và các món ăn vỉa hè bình dân là tình trạng mà phần lớn doanh thu từ bán hàng qua app delivery bị bào mòn bởi phí nền tảng, thuế, bao bì, quảng cáo, khuyến mãi và chi phí hóa đơn điện tử, khiến lợi nhuận thực nhận trên mỗi đơn hàng nhỏ hơn nhiều so với mô hình bán trực tiếp trên vỉa hè. Không thể phủ nhận các ứng dụng giao đồ ăn đã mở ra thị trường số cho kinh tế ẩm thực bình dân, giúp nhiều người mới bước vào lĩnh vực F&B có thêm kênh bán hàng ít rủi ro đầu tư mặt bằng. Nhưng với những chủ quán đã có kinh nghiệm, đặc biệt là nhóm tiểu thương nhỏ lẻ, câu trả lời cho câu hỏi "kiếm tiền trên app có dễ không" ngày càng nghiêng về phía: khó, thậm chí là không bền vững. Từ đầu năm đến nay, theo quan sát của một chủ quán phở, rất nhiều người kinh doanh đã dần bỏ cuộc chơi bán hàng trên app.
Bán 100.000 đồng trên app, còn lại bao nhiêu sau phí nền tảng và nguyên liệu?
Trường hợp một chủ quán phở có tiếng tại Hà Nội cho thấy bức tranh chi phí bị che khuất khi nhìn vào con số doanh thu 100.000 đồng trên app. Nhiều người tưởng như quán sẽ thu về trọn vẹn số tiền này, nhưng thực tế, chỉ riêng phí nền tảng đã lấy đi 25% doanh thu, tức 25.000 đồng cho mỗi đơn hàng 100.000 đồng. Nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành tiếp tục cắt thêm 4,5%, khiến khoản tiền phải nộp tăng lên đáng kể, đặc biệt với những chủ quán trước đây không tính chi phí thuế vào giá bán và nay đối mặt nguy cơ bị truy thu. Khi cộng thêm chi phí nguyên vật liệu khoảng 50.000 đồng và bao bì, thìa, đũa, túi giao hàng, con số còn lại cho quán chỉ quanh 20.500 đồng trên một đơn 100.000 đồng. Theo lời chia sẻ, “với đơn hàng 100.000 đồng, sau khi trừ 25.000 đồng phí nền tảng, 4.500 đồng thuế và 50.000 đồng chi phí nguyên vật liệu, quán chỉ còn 20.500 đồng”. Khoản lãi mỏng này chưa tính đến chi phí nhân công, điện nước, hay khấu hao thiết bị – tức mô hình bán qua app đã lấy gần 80% doanh thu cho các khoản chi cố định và biến đổi.
Quảng cáo, khuyến mãi và phí app delivery: cuộc đua tốn tiền cho mỗi đơn lẻ
Ngay cả khi chấp nhận biên lợi nhuận mỏng, tiểu thương bánh mì đường phố và quán ăn bình dân vẫn phải bước vào cuộc đua hiển thị trên ứng dụng, nơi phí app delivery không dừng lại ở tỷ lệ chiết khấu. Ở môi trường offline, khi khách đã ngồi xuống bàn, họ ít có xu hướng rời sang quán khác; còn trên app, chỉ cần một cú quẹt tay là họ rời khỏi gian hàng. Điều này buộc chủ quán phải chi tiền cho quảng cáo: có nơi phí lên tới 4.500 đồng mỗi lần nhấp chuột, trong khi trên một nền tảng khác, chi phí để có một đơn hàng là 28.500 đồng tại các thành phố lớn."Càng muốn có nhiều đơn, tăng hiển thị, đấu thầu và trả giá cao thì chi phí càng tăng" – chủ quán phở thẳng thắn nhận xét. Chưa dừng ở đó, quán còn phải tự gánh 100% phần giảm giá trong các chương trình khuyến mãi, flash sale, và có trường hợp phải đồng tài trợ đến 80% giá trị voucher 20.000 đồng, tức chịu chi phí 16.000 đồng mỗi lượt khách sử dụng. Khi cộng những khoản này vào bảng chi phí tiểu thương, mỗi đơn lẻ trên app gần như trở thành một trận "đốt tiền" để giữ chân khách.
Hóa đơn cho gói snack vài ngàn: minh bạch thuế hay gánh nặng máy móc?
Trong lúc phí app delivery và quảng cáo ngày càng lớn, một tầng áp lực mới xuất hiện từ quy định thuế: bắt buộc xuất hóa đơn cho mọi giao dịch, bất kể lớn hay nhỏ theo Nghị định 70. Ý tưởng minh bạch được nhiều người ủng hộ vì giúp kiểm soát hàng giả, hàng nhái, hàng lậu và tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa hộ kinh doanh tuân thủ nghĩa vụ thuế với nhóm hoạt động không chính thức. Nhưng khi áp dụng vào thực tế của một gói snack vài ngàn đồng hay cây kẹo mút, chi phí tiểu thương phải gánh cho hóa đơn điện tử – từ mua hóa đơn, phần mềm, kế toán đến nguy cơ bị phạt nếu sai – có thể lớn hơn phần lời trên mỗi sản phẩm. Bạn đọc nêu rõ: "Hóa đơn điện tử gánh các loại chi phí gồm mua hóa đơn, phần mềm, kế toán, rồi nếu làm sai lại có nguy cơ bị phạt. Nếu mỗi đơn hàng lẻ là một hóa đơn thì chi phí không hề nhỏ". Nhiều ý kiến đề xuất cho phép xuất hóa đơn gộp cuối ngày khi bên mua không có nhu cầu nhận hóa đơn, vừa bảo đảm minh bạch, vừa giảm bớt thao tác và chi phí cho hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Giữa vỉa hè và thị trường số: tiểu thương nên chọn con đường nào?
Bức tranh tổng thể cho thấy kinh tế ẩm thực bình dân đang đứng giữa hai lực kéo: một bên là cơ hội mở rộng khách qua app delivery, một bên là lợi nhuận ổn định hơn từ mô hình bán trực tiếp trên vỉa hè. Các ứng dụng giao đồ ăn mang lại nguồn doanh thu đáng kể cho nhiều chủ quán, đặc biệt người mới khởi nghiệp, nhưng chi phí nền tảng, quảng cáo, khuyến mãi và nghĩa vụ thuế khiến phần lãi trên mỗi đơn hàng suy giảm mạnh. Song song đó, yêu cầu hóa đơn cho mọi giao dịch nhỏ lẻ, trong bối cảnh hơn 2,5 triệu hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỉ đồng/năm, đang đặt ra câu hỏi về khả năng tuân thủ và sức chịu đựng của nhóm kinh doanh nhỏ. Luật sư chuyên về thuế cho biết đã có quy định cho phép lập hóa đơn tổng hợp kèm bảng kê, nhưng người nộp thuế phải nắm rõ để tận dụng trong hoạt động kinh doanh. Khi chi phí thủ tục và giấy tờ tăng lên, nhiều ý kiến nhấn mạnh: "Người kinh doanh nên được tập trung vào việc kinh doanh. Nếu vừa bán hàng vừa phải lo quá nhiều thủ tục, giấy tờ thì sức lực còn đâu để phát triển". Để kinh tế ẩm thực bình dân tiếp tục sống khỏe, chính sách cần sát thực tế hơn, giảm chi phí không tạo thêm giá trị và để tiểu thương có thể cân nhắc bán qua app như một kênh bổ sung, chứ không phải là con đường dẫn tới biên lợi nhuận ngày càng teo tóp.
