Điện rác là gì và vì sao Việt Nam không thể chậm thêm nữa?
Nhà máy điện rác Việt Nam là các cơ sở xử lý chất thải năng lượng, trong đó rác sinh hoạt và rác công nghiệp được thu gom, đốt hoặc tái chế để tạo ra điện, đồng thời giảm khối lượng chôn lấp, hạn chế ô nhiễm và áp lực lên bãi rác đô thị, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải. Theo báo cáo của cơ quan chuyên môn tại Đà Nẵng, khu vực Đà Nẵng và Quảng Nam đang thải từ 2.300–2.500 tấn rác mỗi ngày và có thể tăng lên 4.500 tấn vào năm 2030. Điều đáng lo là phần lớn lượng rác này vẫn bị chôn lấp, chỉ khoảng 12% được tái chế hoặc tái sử dụng. Bốn dự án xử lý rác từng được lên kế hoạch giai đoạn 2010–2025 nhưng đến nay chưa dự án nào vận hành. Trong bối cảnh đó, các nhà máy điện rác mới không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà là hạ tầng bắt buộc nếu các đô thị muốn thoát khỏi khủng hoảng chất thải.
Đà Nẵng: Dự án tỷ đồng và tham vọng biến rác thành điện
Đà Nẵng đang đặt cược lớn vào một dự án nhà máy điện rác với tổng vốn đầu tư 2.184 tỷ đồng, do liên danh Ngôi Sao Xanh và Cẩm Thạch Xanh triển khai tại Khu xử lý chất thải rắn Nam Quảng Nam. Nhà máy này được thiết kế xử lý và tái chế 1.215 tấn rác mỗi ngày, đồng thời phát điện 15 MW từ quá trình đốt rác thải. Theo kế hoạch, các thủ tục đầu tư, môi trường, đất đai và xây dựng sẽ diễn ra từ quý IV/2026 đến quý II/2027, sau đó là giai đoạn thi công, lắp đặt thiết bị và vận hành từ quý III/2027 đến quý IV/2029. Một dự án khác tại Khánh Sơn từng đặt mục tiêu vận hành với mức đầu tư 3.000 tỷ nhưng đã không thể đi vào hoạt động như kế hoạch. Điều này cho thấy: Đà Nẵng không thiếu ý tưởng, nhưng thiếu năng lực biến ý tưởng thành công trình cụ thể. Dự án tỷ đồng Đà Nẵng lần này vì thế là phép thử cho cả hệ thống, không chỉ cho riêng nhà đầu tư.
| Thông số | Nhà máy Nam Quảng Nam | Bối cảnh khu vực |
|---|---|---|
| Tổng vốn đầu tư (VND) | 2.184 tỷ | 3.000 tỷ dự án Khánh Sơn không vận hành |
| Công suất xử lý rác | 1.215 tấn/ngày | 2.300–2.500 tấn/ngày toàn vùng |
| Công suất phát điện | 15 MW | Chưa có nhà máy điện rác vận hành ổn định |
Bắc Ninh: Dự án 2.180 tỷ và bài học về hạ tầng đi trước công nghệ
Trong khi Đà Nẵng còn loay hoay với tiến độ, Bắc Ninh đã bước vào giai đoạn giải phóng mặt bằng cho nhà máy xử lý chất thải rắn và phát điện tại phường Hiệp Hòa, với tổng mức đầu tư khoảng 2.180 tỷ đồng trên diện tích 4,9 ha. Dự án thiết kế công suất đốt 500 tấn rác mỗi ngày đêm, phát điện 13 MW và kèm hệ thống tái chế chất thải công nghiệp. 100% diện tích vùng lõi nhà máy đã hoàn tất giải phóng mặt bằng, nhà đầu tư đang san lấp với mục tiêu hoàn thành vào tháng 11/2026 để xây lắp các công trình chính. Nhưng tuyến đường kết nối chính thức vào công trường vẫn chưa xong do vướng mắc mặt bằng kéo dài, buộc doanh nghiệp phải tự mở đường tạm gần 200 m để vận chuyển vật tư, máy móc. Lãnh đạo thành phố yêu cầu hoàn thành kế hoạch tổng thể trong tháng 10/2026 và bảo đảm mốc vận hành nhà máy vào tháng 12/2027. Bài học ở đây rất rõ: nếu hạ tầng giao thông và thủ tục đất đai không được xử lý đồng bộ, công nghệ xử lý chất thải năng lượng sẽ mãi nằm trên giấy.
TP.HCM và vai trò của VWS: từ bãi rác Đa Phước đến kế hoạch điện rác 60MW
Ở phía Nam, câu chuyện điện rác gắn chặt với Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước do VWS vận hành. Mỗi ngày, nơi đây tiếp nhận gần 5.000 tấn rác sinh hoạt của TP.HCM, tạo ra áp lực khổng lồ lên mô hình chôn lấp truyền thống. VWS khẳng định định hướng đầu tư tại Việt Nam không chỉ vì lợi ích doanh nghiệp mà còn để “đồng hành cùng đất nước, địa phương và người dân” trong bảo vệ môi trường và an sinh xã hội. Doanh nghiệp này cam kết tiếp tục đầu tư, tái đầu tư, mở rộng hoạt động, cải tiến công nghệ, thu hồi vật liệu tái chế, xử lý chất thải hữu cơ và thu gom khí phát sinh để chuyển hóa thành năng lượng; phần tro xỉ và chất thải không thể tận dụng sẽ được chôn lấp. Nếu kế hoạch nhà máy điện rác 60MW được triển khai trọn vẹn, Đa Phước có thể chuyển từ hình ảnh bãi rác gây tranh cãi thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống điện rác Việt Nam, giảm phụ thuộc vào chôn lấp và tạo thêm việc làm xanh cho địa phương.
Điện rác có phải lời giải lâu dài cho khủng hoảng chất thải?
Nhìn vào các dự án nhà máy điện rác Việt Nam ở Đà Nẵng, Bắc Ninh và TP.HCM, có thể thấy một xu hướng rõ rệt: các địa phương đang coi rác như nguồn tài nguyên năng lượng, không chỉ là thứ cần vứt bỏ. Khi đi vào hoạt động, những nhà máy này được kỳ vọng tăng năng lực xử lý chất thải, kết hợp thu hồi năng lượng từ rác. Tuy vậy, điện rác không phải cây đũa thần. Nếu khâu phân loại tại nguồn yếu, rác ẩm, lẫn nhiều tạp chất, chi phí vận hành sẽ cao và rủi ro môi trường vẫn hiện hữu. Nếu hạ tầng giao thông, thủ tục đất đai, hồ sơ môi trường chậm trễ, dự án nghìn tỷ sẽ tiếp tục trượt tiến độ như những kế hoạch từng bị bỏ dở. Lựa chọn điện rác là đúng hướng, nhưng chỉ có ý nghĩa khi đi kèm ba điều kiện: quy hoạch đồng bộ, minh bạch công nghệ và sự tham gia của cộng đồng trong giảm rác, phân loại rác. Nếu không, chúng ta sẽ xây thêm nhà máy mà vẫn sống chung với khủng hoảng chất thải.
