Từ đề cử World Travel Awards đến bài toán nâng hạng di sản
Ninh Bình du lịch là mô hình phát triển điểm đến châu Á dựa trên việc lấy di sản văn hóa làm nền tảng, văn hóa làm động lực nội sinh và người dân làm chủ thể, qua đó chuyển hóa giá trị di sản thành sản phẩm du lịch bền vững, hiện đại và có sức cạnh tranh khu vực. Đồng thời, điểm đến này sử dụng hệ sinh thái tự nhiên đa dạng để xây dựng ngành du lịch xanh, gắn tăng trưởng kinh tế với bảo tồn, nhằm ghi dấu trên bản đồ du lịch bền vững khu vực. Việc Ninh Bình được Giải thưởng Du lịch Thế giới (World Travel Awards) đề cử ở hạng mục "Asia's Leading Emerging Tourism Destination" cho thấy đây không còn là điểm đến "ngủ quên" trên tài nguyên mà là một trường hợp tiêu biểu về cách một địa phương dùng di sản để xây thương hiệu điểm đến. Đề cử này đặt ra câu hỏi thú vị: điều gì giúp một vùng đất vốn quen thuộc với khách nội địa bất ngờ bước vào sân chơi quốc tế với tư cách điểm đến mới nổi?
Chiến lược: Di sản là nền tảng, người dân là chủ thể
Khác với nhiều địa phương coi di sản là "tài nguyên để bán", Ninh Bình coi di sản là nền tảng, văn hóa là động lực và người dân là chủ thể trong mọi quyết định phát triển du lịch. Toàn tỉnh hiện đã kiểm kê 5.071 di tích, trong đó 1.106 di tích được xếp hạng, gồm 1 di sản thế giới, 8 di tích quốc gia đặc biệt, 264 di tích quốc gia và 834 di tích cấp tỉnh. Đây là mật độ hiếm có, nhưng quan trọng hơn là cách địa phương biến khối tài sản này thành đời sống du lịch. Một quotable đáng chú ý là: "Với định hướng lấy di sản làm nền tảng, văn hóa làm động lực và người dân làm chủ thể, tỉnh Ninh Bình đang từng bước đánh thức các giá trị di sản, chuyển hóa thành sản phẩm du lịch và nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội". Khi người dân tham gia cung cấp dịch vụ, kể câu chuyện văn hóa, trực tiếp hưởng lợi từ mô hình du lịch cộng đồng, di sản không bị đóng khung trong bảo tàng mà tiếp tục sống trong các trải nghiệm cấy lúa, nấu ăn, học nghề truyền thống, tham gia lễ hội.
Chuyển hóa di sản thành hệ sản phẩm du lịch hiện đại
Điểm khác biệt của Ninh Bình du lịch nằm ở cách địa phương chuyển hóa di sản văn hóa và thiên nhiên thành chuỗi sản phẩm có cấu trúc thay vì vài điểm check-in rời rạc. Tràng An – di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á – không chỉ là "bức tranh sơn thủy" mà là thương hiệu tiêu biểu, giữ vai trò hạt nhân của hệ sinh thái sản phẩm từ du lịch sinh thái, tâm linh, trải nghiệm đến nghỉ dưỡng cao cấp. Song song là hệ thống lễ hội Hoa Lư, Tràng An, Đền Trần, chùa Bái Đính… vừa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, vừa trở thành sản phẩm thu hút khách và quảng bá hình ảnh vùng đất. Lớp sản phẩm thứ hai là ẩm thực và làng nghề: thịt dê, cơm cháy, rượu địa phương cùng đá mỹ nghệ Ninh Vân, thêu ren Văn Lâm, gốm Bồ Bát, dược liệu Sinh Dược Gia Sinh được đưa vào hành trình trải nghiệm, biến mỗi bữa ăn, mỗi công đoạn chế tác thành một câu chuyện văn hóa. Đây là cách Ninh Bình nâng cấp giá trị di sản thành trải nghiệm chất lượng cao, thay vì chỉ bán vé tham quan.
Không gian sinh thái ba vùng và chiến lược du lịch bền vững
Sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, Ninh Bình sở hữu không gian phát triển mới với ba vùng sinh thái đặc trưng: núi, đồng bằng và ven biển. Quy mô này giúp điểm đến châu Á này không bị lệ thuộc vào một loại hình đơn lẻ mà xây được danh mục sản phẩm: du lịch sinh thái rừng tại Cúc Phương, đất ngập nước Vân Long và Xuân Thủy, du lịch nông thôn, du lịch biển, nghỉ dưỡng, cộng đồng, trải nghiệm thiên nhiên theo hướng xanh, bền vững. Quan trọng hơn, tỉnh xác định quản trị di sản dựa trên tư duy hệ sinh thái và quy hoạch tổng thể: tích hợp quy hoạch di sản, du lịch, hạ tầng, đô thị trong cùng không gian để giảm xung đột và giữ sức tải của điểm đến. Khi World Travel Awards nhấn mạnh tiêu chí "được cộng đồng du lịch quốc tế ghi nhận về định hướng phát triển bền vững, chất lượng sản phẩm, dịch vụ và khả năng cạnh tranh", đề cử dành cho Ninh Bình là sự thừa nhận chính sách chứ không chỉ là khen đẹp cảnh quan.
Thương hiệu điểm đến và sức bật từ tăng trưởng du lịch
Ninh Bình không tự nhiên xuất hiện trong danh sách giải thưởng quốc tế. Những năm gần đây, đặc biệt sau khi mở rộng không gian phát triển, du lịch tỉnh duy trì đà tăng trưởng cao cả về khách lẫn doanh thu. Chỉ trong 7 tháng đầu năm, địa phương ước đón trên 18,727 triệu lượt khách, tăng 23,34% so với cùng kỳ; doanh thu du lịch đạt trên 19.348 tỷ đồng, tăng 21,80% – mức tăng thuộc nhóm cao của cả nước. Đây là quotable có sức nặng khi đặt cạnh khái niệm "điểm đến mới nổi": một điểm đến mới nổi nhưng tốc độ tăng trưởng không hề non trẻ. Song song, Ninh Bình xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch đến năm 2030, tầm nhìn 2045, với trọng tâm là đô thị di sản thiên niên kỷ, thành phố sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Việc liên tục được các nền tảng và tạp chí du lịch quốc tế bình chọn là điểm đến hấp dẫn cho thấy thương hiệu Ninh Bình du lịch đang được định hình rõ ràng. Nếu địa phương giữ vững nguyên tắc lấy di sản làm nền, người dân làm chủ thể, đề cử World Travel Awards có thể là bước đệm để Ninh Bình chuyển từ "điểm đến mới nổi" thành "điểm đến dẫn đầu" trong phân khúc du lịch bền vững khu vực.
