Phân đen và da xanh không phải dấu hiệu nên chờ đợi
Xuất huyết tiêu hóa là tình trạng chảy máu trong đường tiêu hóa, có thể trở nên nguy hiểm tính mạng, nhất là ở người cao tuổi hoặc người mắc nhiều bệnh nền. Đừng xem phân đen kèm da xanh là chuyện tiêu hóa thông thường: đó có thể là dấu hiệu mất máu đáng kể và cần được đánh giá khẩn cấp. Một bệnh nhân 71 tuổi được đưa vào khoa cấp cứu sau khi đi ngoài phân đen số lượng nhiều. Khi nhập viện, người bệnh da xanh, niêm mạc nhợt, mạch 109 lần/phút và huyết áp 80/50 mmHg; bác sĩ theo dõi xuất huyết tiêu hóa trên mức độ nặng. Trước đó một ngày, bệnh nhân đi ngoài phân đen, nhão, mùi khắm hai lần, đau âm ỉ vùng thượng vị nhưng chưa được điều trị. Trường hợp này nhắc rằng trì hoãn vì chờ triệu chứng tự hết có thể khiến một biến cố cấp tính trở nên nguy hiểm hơn.
Nhận biết dấu hiệu cấp cứu, đừng tự chẩn đoán
Phân đen như nhựa đường, phân có máu hoặc đi ngoài ra máu đỏ đều là dấu hiệu cảnh báo. Nôn ra máu, chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi, da xanh tái, mệt lả, tim đập nhanh, tụt huyết áp, ngất hoặc rối loạn ý thức càng làm tăng mức độ khẩn cấp. Không cần đợi xuất hiện tất cả các triệu chứng mới tìm trợ giúp. Nếu người cao tuổi có một trong những biểu hiện này, hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế cấp cứu ngay hoặc gọi cấp cứu; không tự điều trị tại nhà và không chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Đừng tự kết luận phân đen chỉ do thức ăn hay thuốc, bởi gia đình không thể xác định nguyên nhân và mức độ mất máu chỉ qua quan sát. Khi đi viện, nên chuẩn bị thông tin về thuốc đang dùng và các bệnh đã được chẩn đoán để nhân viên y tế đánh giá.
Bệnh nền có thể che lấp biến cố cấp tính
Ở người cao tuổi, nhiều bệnh cùng lúc khiến việc nhận diện và điều trị biến cố cấp tính phức tạp hơn. Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rối loạn mỡ máu và bệnh thoái hóa thần kinh có thể tác động lẫn nhau, làm tăng nguy cơ biến chứng và gây khó khăn cho chẩn đoán, điều trị, phục hồi. Một người vốn đã mệt hoặc hạn chế giao tiếp cũng có thể khó diễn đạt điều gì vừa thay đổi. Vì vậy, gia đình và người chăm sóc nên chú ý những biểu hiện khác thường so với trạng thái thường ngày, thay vì quy mọi thay đổi cho tuổi tác hay bệnh mạn tính. Với xuất huyết tiêu hóa, tiền sử tăng huyết áp, đột quỵ cũ hay thoái hóa khớp không loại trừ một tình trạng chảy máu mới; chúng càng khiến việc đánh giá toàn diện tại cơ sở y tế trở nên cần thiết. Phân đen người già cần được xem là tín hiệu cần kiểm tra, không phải căn cứ để tự xác định nguyên nhân.
Thuốc và theo dõi: phòng rủi ro nhưng không tự ý ngừng
Xuất huyết tiêu hóa có thể liên quan đến loét dạ dày–tá tràng, viêm trợt niêm mạc và những nguyên nhân chảy máu khác. Dùng thuốc giảm đau, chống viêm không steroid như ibuprofen, diclofenac hoặc naproxen thường xuyên có thể làm tổn thương niêm mạc; nguy cơ đáng lưu ý hơn ở người cao tuổi, người từng loét hoặc xuất huyết, người dùng thuốc chống đông hay thuốc chống kết tập tiểu cầu. Không tự uống kéo dài hoặc phối hợp nhiều thuốc giảm đau, chống viêm khi chưa được tư vấn. Ngược lại, người đang dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu cũng không nên tự ngừng thuốc; hãy liên hệ bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường. Khám định kỳ, dùng thuốc đúng chỉ định và theo dõi sát sức khỏe là việc cần làm, nhưng không thay thế cấp cứu khi xuất hiện dấu hiệu cấp cứu. Khi nghi ngờ chảy máu, ưu tiên đưa người bệnh đi viện thay vì thử xử trí tại nhà.
