Một ngày từ triệu chứng cúm đến nguy kịch
Cúm A ở trẻ là bệnh nhiễm virus đường hô hấp có thể khởi phát đột ngột với sốt, ho, sổ mũi, đau đầu và mệt mỏi, nhưng đôi khi diễn tiến nhanh thành biến chứng đe dọa tính mạng. Trường hợp bé trai 7 tuổi D.A. cho thấy vì sao gia đình không nên xem cúm mùa trẻ em là một cơn cảm nhẹ có thể chờ tự khỏi.
Một ngày trước khi nhập viện, bé ho, sổ mũi và sốt cao liên tục. Khi được đưa đến cơ sở y tế ở Vũng Tàu, trẻ đột ngột tím tái, trụy tim mạch; sau đó tình trạng suy hô hấp nặng, chức năng co bóp cơ tim giảm nghiêm trọng, tim co bóp yếu và có nguy cơ ngừng đập. Xét nghiệm khẩn xác định bé nhiễm cúm A nặng.
Các bác sĩ phải hỗ trợ hô hấp, chuyển tuyến và sử dụng ECMO, tức hệ thống tim phổi nhân tạo. Sau gần 12 ngày chạy ECMO, tình trạng hô hấp, tim mạch và các cơ quan của bé cải thiện; trẻ được cai ECMO, cai máy thở rồi dần hồi phục. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: tốc độ chuyển nặng có thể khiến phụ huynh không kịp chờ xem bệnh sẽ tự khỏi hay không.
Cúm thường tự khỏi, nhưng biến chứng không thể xem nhẹ
Phần lớn người mắc cúm mùa chỉ sốt khoảng 3-5 ngày, còn ho có thể kéo dài hơn; nhiều người hồi phục trong khoảng một tuần. Nhưng nhìn vào nhóm đông người tự khỏi để trấn an mình là lựa chọn rủi ro, nhất là khi người bệnh là trẻ nhỏ hoặc có bệnh nền.
Cúm có thể gây viêm phổi, suy hô hấp, mất nước và bội nhiễm vi khuẩn. Trường hợp nặng còn có thể dẫn đến viêm cơ tim cấp, trụy tim mạch, suy gan hoặc suy thận, đe dọa tính mạng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền như hen, bệnh tim mạch hay đái tháo đường có nguy cơ biến chứng cao hơn.
Cúm A ở trẻ cũng không phải lúc nào biểu hiện giống nhau: ngoài sốt, ho và mệt, trẻ có thể buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc đau bụng. Vì vậy, phụ huynh nên theo dõi cả mức độ tỉnh táo, ăn uống và nhịp thở, thay vì chỉ nhìn vào nhiệt độ.
Nhận diện dấu hiệu cần đưa trẻ đi cấp cứu
Dấu hiệu cúm nặng cần được xem là tình huống khẩn cấp, không phải triệu chứng để tiếp tục theo dõi tại nhà. Khó thở, thở nhanh hoặc gắng sức, đau ngực và tím tái là những cảnh báo cần đến bệnh viện ngay; rối loạn tri giác, tay chân lạnh, da nổi bông hay mạch nhanh nhẹ cũng có thể báo hiệu trụy tim mạch.
Ở trẻ, phụ huynh cần cấp cứu khi thấy khó thở, thở nhanh, lồng ngực rút lõm, tím tái, li bì hoặc co giật. Sốt kéo dài, ho và mệt nhiều, ăn hoặc bú kém, nôn ói liên tục cũng là lý do cần đưa trẻ đi khám sớm. Với nguy cơ suy hô hấp trẻ, đừng chờ triệu chứng phải xuất hiện cùng lúc mới tìm trợ giúp.
Trong lúc chờ được đánh giá y tế, gia đình không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng virus hay kháng sinh khi chưa có chỉ định. Thuốc và thời điểm điều trị cần do nhân viên y tế hướng dẫn; trì hoãn khám khi trẻ diễn biến xấu mới là điều phụ huynh cần tránh.
Mẹ và con có thể mắc bệnh nối tiếp
Một trường hợp khác cho thấy cúm có thể lan trong gia đình trước khi mọi người nhận ra nguy cơ. Huy, 7 tuổi, sốt, ho và đau đầu; mẹ bé đã được xác định mắc cúm A trước đó. Xét nghiệm cho kết quả Huy dương tính, và hai mẹ con lần lượt nhập viện, được điều trị cách ly trong phòng riêng.
Sau 5 ngày điều trị, sức khỏe hai mẹ con cải thiện, giảm sốt và các triệu chứng hô hấp thuyên giảm. Virus cúm A có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp khi ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần; người bệnh có thể lây từ khoảng một ngày trước khi triệu chứng xuất hiện. Vì thế, khi một người trong nhà mắc cúm, các thành viên khác có thể đã phơi nhiễm.
Phụ huynh nên theo dõi sát trẻ, giữ không gian thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh, không dùng chung vật dụng cá nhân và rửa tay thường xuyên. Tiêm vaccine cúm hằng năm cho người lớn và trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên được khuyến nghị nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.
Kết luận: đừng đợi cúm tự khỏi nếu trẻ trở nặng
Cúm mùa trẻ em thường có thể hồi phục, nhưng trường hợp bé 7 tuổi suy hô hấp và suy giảm chức năng tim chỉ sau một ngày nhắc rằng diễn biến nặng không phải lúc nào cũng báo trước lâu. Phụ huynh cần quan sát nhịp thở, sắc da, mức độ tỉnh táo và khả năng ăn uống của trẻ; hãy tìm trợ giúp y tế sớm khi triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu cấp cứu. Chủ động theo dõi và đi khám đúng lúc an toàn hơn nhiều so với chờ đợi trong hy vọng bệnh sẽ tự qua.
