Từ giấy tờ rời rạc đến hồ sơ có thể tra cứu
Hồ sơ học tập số là tập hợp dữ liệu điện tử ghi nhận quá trình học, kết quả và văn bằng của người học, được lưu trữ để tra cứu, đối chiếu và sử dụng khi cần. Tại hội nghị trực tuyến toàn quốc về chuyển đổi số ngành giáo dục, Hà Tĩnh cho biết đã số hóa hơn một triệu văn bằng, chứng chỉ; tỷ lệ cấp học bạ số trong năm học 2025–2026 đạt 99,98%. Đây là kết quả đáng kể, nhưng giá trị của nó không nằm ở số giấy tờ được quét lên hệ thống. Điều quan trọng hơn là người học, phụ huynh và cơ quan giáo dục có thể tìm đúng dữ liệu nhanh chóng, thay vì lần theo hồ sơ giấy phân tán. Nếu dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, số hóa có thể biến việc lưu trữ thành một dịch vụ thiết thực, chứ không phải một bản sao điện tử của tủ hồ sơ.
Một triệu văn bằng là khối lượng lớn, nhưng chưa đồng nghĩa hoàn tất
Các con số cho thấy tiến độ không đồng đều giữa các nhóm văn bằng. Hà Tĩnh đã cập nhật đầy đủ lên hệ thống của Bộ 588.635 bằng tốt nghiệp THPT cấp cho người sinh từ năm 1970 trở lại đây và 13.390 chứng chỉ ứng dụng công nghệ thông tin. Với bằng tốt nghiệp THCS, tỉnh đã số hóa 425.500 trong tổng số 779.568 bằng, đạt 54,6%; trong nhóm đại học, cao đẳng và trường nghề, số văn bằng, chứng chỉ được số hóa là 173.637 trên 184.534, tương đương 94,09%. Vì vậy, thông tin “hơn một triệu” phản ánh quy mô đáng chú ý, nhưng không nên bị hiểu thành mọi hồ sơ đã hoàn chỉnh hoặc đồng bộ. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn tất số hóa bằng THCS trước ngày 25 tháng 12, sớm hơn hạn ngày 31 tháng 12 của Bộ. Kết quả cuối cùng cần được đánh giá bằng độ đầy đủ và khả năng tra cứu, không chỉ bằng tổng số bản ghi.
Học bạ điện tử gần phủ kín, song dữ liệu còn vướng
Trong năm học 2025–2026, tỉnh đã cấp học bạ điện tử cho 294.009 trên tổng số 294.081 học sinh, đạt 99,98%. Phụ huynh có thể truy cập học bạ trên i-Hà Tĩnh bằng tài khoản VNeID của con, giúp việc xem thông tin học tập bớt phụ thuộc vào bản giấy và thời điểm nhà trường phát hồ sơ. Tuy nhiên, 72 trường hợp còn thiếu hoặc chưa đồng bộ, chủ yếu do mã định danh bị thiếu hoặc trùng. Một số trường hợp liên quan đến học sinh nước ngoài hoặc trẻ sinh ở nước ngoài chưa có giấy khai sinh; rà soát cũng phát hiện học sinh đã chuyển trường hoặc nghỉ học nhưng vẫn còn trong hệ thống, cùng học bạ đã ký số trên phần mềm SMAS nhưng chưa được hệ thống của Bộ ghi nhận. Tỷ lệ gần tuyệt đối là tín hiệu tốt, song chính những ngoại lệ này cho thấy chất lượng dữ liệu và quy trình đồng bộ mới quyết định hồ sơ số có đáng tin cậy hay không.
Giá trị thật nằm ở lưu trữ, kết nối và sử dụng
Hồ sơ điện tử giúp lưu giữ thông tin học tập có hệ thống và rút ngắn đường tra cứu cho phụ huynh, nhà trường lẫn cơ quan quản lý. Ở quy mô toàn ngành, 11,4 triệu học bạ số và hơn 900.000 văn bằng đã được đồng bộ lên VNeID. Nghị định 88/2026/NĐ-CP về quản lý dữ liệu giáo dục và đào tạo tạo cơ sở để ngành chuyển từ số hóa từng hồ sơ sang quản lý, khai thác dữ liệu dùng chung. Đây là hướng đi hợp lý: dữ liệu chỉ phát huy tác dụng khi có thể dùng trong dịch vụ công, thi cử, tuyển sinh và các khâu quản lý khác. Nhưng các vướng mắc về mã định danh, hạ tầng quá tải, thiết bị và kết nối mạng ở một số nơi vẫn có thể làm gián đoạn lợi ích. Chuyển đổi số giáo dục vì thế không nên được xem là cuộc chạy đua nhập liệu; ưu tiên phải là dữ liệu chính xác, liên thông và đủ dễ dùng để người dân không phải quay lại nộp giấy tờ.
Kết quả chỉ có ý nghĩa khi hồ sơ phục vụ được người học
Quy mô số hóa văn bằng ở Hà Tĩnh và tỷ lệ cấp học bạ số 99,98% cho thấy tỉnh đã tiến xa trong việc đưa hồ sơ giáo dục lên môi trường điện tử. Nhưng một hồ sơ được số hóa chưa tự động trở thành hồ sơ được quản lý tốt: bản ghi phải chính xác, được đồng bộ và có thể truy cập khi cần. Khi các điều kiện ấy được đáp ứng, phụ huynh tra cứu thuận tiện hơn, còn nhà trường và cơ quan quản lý giảm việc tìm kiếm, đối chiếu hồ sơ thủ công. Thước đo thuyết phục nhất của chuyển đổi số giáo dục vì thế không phải chỉ là có bao nhiêu văn bằng đã được nhập vào hệ thống, mà là người học có thể dùng dữ liệu ấy thuận lợi trong suốt quá trình học tập và sau này hay không.
